ผู้ทรงสิทธิในการมีสุขภาพดี

[1] สิทธิ หมายถึง อำนาจอันชอบธรรมหรือประโยชน์ที่บุคคลมีความชอบธรรมที่จะได้รับและยืนยันต่อผู้อื่นได้ หรือประโยชน์ที่กฎหมายรับรองและคุ้มครองให้ โดยองค์ประกอบของสิทธิได้แก่

1. สิทธิต้องมีผู้ทรงสิทธิ

2. สิทธิต้องเป็นความชอบธรรม

3. สิทธิต้องมีวัตถุแห่งสิทธิ

4. สิทธิต้องมีเนื้อหาแห่งสิทธิ

โดยคำว่า ผู้ทรงสิทธิ หมายถึงผู้ที่เป็นเจ้าของสิทธินั้น อาจจะเป็นบุคคลใดบุคคลหนึ่งหรือหลายคน หรือจะเป็นนิติบุคคลก็ได้

ผู้ทรงสิทธิแบ่งได้เป็น 2 ประเภท คือ ผู้ทรงสิทธิตามกฎหมายมหาชน และผู้ทรงสิทธิตามกฎหมายเอกชน

-ผู้ทรงสิทธิตามกฎหมายมหาชน จะต้องได้รับการคุ้มครองซึ่งสิทธิของผู้ทรงสิทธิ ได้รับอำนาจที่กฎหมายให้การรับรองและคุ้มครองโดยผู้ทรงสิทธิมีทางเลือกว่าจะทำหรือไม่ก็ได้ เป็นสิทธิที่ราษฎรมีต่อรัฐ สิทธิดังกล่าวจะบัญญัติไว้ในกฎหมายมหาชน อาทิ รัฐธรรมนูญ กฎหมายปกครอง สิทธิที่จะได้รับการศึกษา ได้รับบริการสาธารณสุขหรืออื่นๆจากรัฐ

-ผู้ทรงสิทธิตามกฎหมายเอกชน เป็นเจ้าของอำนาจเหนือหรือความสามารถในการจัดการอย่างหนึ่งอย่างใดต่อวัตถุแห่งสิทธิที่จะมีสิทธิจัดการอย่างหนึ่งอย่างใดเพื่อจะจำหน่าย จ่าย โอน ในทรัพย์สินนั้นได้ สิทธิตามกฎหมายเอกชนนั้นกฎหมายต้องให้ความรับรองและคุ้มครองดังเช่นกฎหมายมหาชน

[2] องค์การอนามัยโลกแห่งสหประชาชาติ ได้ให้คำจำกัดความเกี่ยวกับสุขภาพไว้ว่า สุขภาพดีคือการมีสุขภาพกาย สุขภาพจิตและสวัสดิภาพทางสังคม อยู่ในสภาพดี ไม่ได้หมายความเพียงว่า ไม่มีการเจ็บป่วยหรือไม่มีทุกข์กังวลกับการเจ็บป่วยเท่านั้น ในทางการแพทย์ คำว่า สุขภาพดีไม่มีกำหนดค่าที่แน่นอนตายตัวขึ้นอยู่กับสภาพความเหมาะสมของแต่ละคน ไม่อาจใช้หลักเกณฑ์เดียวกันในการวัดค่าต่างๆ เช่น ความดันโลหิต ระดับน้ำตาลในเลือดได้กับทุกคน

สุขภาพที่ดีเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานของมนุษย์ทุกคนตามปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชนและในกฎหมายไทยก็ได้มีการบัญญัติเกี่ยวกับสิทธิที่ประชาชนจะมีสุขภาพดีไว้ทั้งในรัฐธรรมนูญและในพระราชบัญญัติหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2545 โดยตัวบทได้บัญญัติไว้ดังนี้

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2550 มาตรา 51 บัญญัติว่า "บุคคลย่อมมีสิทธิเสมอกันในการรับบริการทางสาธารณสุขที่เหมาะสมและได้มาตรฐาน และผู้ยากไร้มีสิทธิได้รับการรักษาพยาบาลจากสถานบริการสาธารณสุขของรัฐ โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย

บุคคลย่อมมีสิทธิได้รับการบริการสาธารณสุขจากรัฐซึ่งต้องเป็นไปอย่างทั่วถึงและมีประสิทธิภาพ

บุคคลย่อมมีสิทธิได้รับการป้องกันและขจัดโรคติดต่ออันตรายจากรัฐอย่างเหมาะสม โดยไม่เสียค่าใช้จ่ายและทันต่อเหตุการณ์"

พระราชบัญญัติหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2545 มาตรา 3 บัญญัติว่า "บริการสาธารณสุข หมายความว่า บริการด้านการแพทย์และสาธารณสุขซึ่งให้โดยตรงแก่บุคคลเพื่อการสร้างเสริมสุขภาพ การป้องกันโรค การตรวจวินิจฉัยโรค การรักษาพยาบาล และการฟื้นฟูสมรรถภาพ ที่จำเป็นต่อสุขภาพและการดำรงชีวิต ทั้งนี้ ให้รวมถึงการบริการการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกตามกฎหมายว่าด้วยการประกอบโรคศิลปะ"

มาตรา 5 วรรค 1 บัญญัติว่า "บุคคลทุกคนมีสิทธิได้รับบริการสาธารณสุขที่มีมาตรฐานและมีประสิทธิภาพตามที่กำหนดโดยพระราชบัญญัตินี้"

[3] ในทางสาธารณสุขถือว่าคนเป็นทั้งผู้มีสิทธิที่จะได้รับประโยชน์จากการจัดการของรัฐและเป็นผู้มีหน้าที่ในการดูแลสุขภาพของตนเอง ครอบครัว และชุมชน ดังนั้นภาครัฐจึงจำเป็นต้องมีการจัดระบบบริหารจัดการสุขภาพ ที่คนในชาติจะได้ประโยชน์สูงสุด รวมทั้งส่งเสริมการกระจายอำนาจให้ประชาชน เอกชน องค์กรชุมชน และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เข้ามามีส่วนร่วมในกระบวนการตัดสินใจกำหนดทิศทางและบริหารจัดการสุขภาพด้วยตนเอง

ในปัจจุบันแม้ว่าการสาธารณสุขจะเข้าถึงประชาชนทุกคนมากกว่าแต่ก่อนแล้ว แต่ก็ยังมีประเด็นปัญหาเกี่ยวกับเรื่องสิทธิในการมีสุขภาพดีอยู่ โดยเฉพาะในกลุ่มของคนไร้สัญชาติหรือคนข้ามชาติ ด้วยเหตุที่พวกเขาไม่มีสัญชาติและเอกสารยืนยันเชื้อชาติ และเหตุละเลยของเจ้าหน้าที่รัฐบางคนที่เห็นว่าไม่มีความจำเป็นที่ต้องดูแลพลเมืองที่ไม่ใช่พลเมืองของรัฐ

เช่นกรณีศึกษาของน้องผัดกาด เด็กที่เกิดในโรงพยาบาลแม่สอด จ.ตาก โดยแม่เป็นหญิงชาวพม่า ซึ่งน้องผักกาดถูกทิ้งในโรงพยาบาลหลังจากคลอดแล้วพบว่าน้องไม่น่ามีโอกาสรอดได้ถึง 1 เดือน เมื่อน้องถูกแม่ทอดทิ้ง ทางโรงพยาบาลก็ไม่แจ้งน้องขึ้นทะเบียนราษฎรแต่อย่างใด แต่ปรากฏว่าน้องสามารถมีชีวิตอยู่รอดได้มาได้จนโต จะเห็นได้ว่าเจ้าหน้าที่รัฐได้มีการละเลยในสิทธิที่น้องผักกาดควรจะได้รับ ทั้งๆที่น้องผักกาดเป็นผู้ทรงสิทธิในการครองชีพอันเพียงพอสำหรับสุขภาพและความอยู่ดีของตน มีสิทธิในการได้รับการดูแลรักษาทางการแพทย์ และมีสิทธิในหลักประกันยามพิการ หรือปราศจากการดำรงชีพอื่นในสภาวะแวดล้อมนอกเหนือการควบคุมของตนตามปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน.

อ้างอิง

[1] ผู้ทรงสิทธิคือใครกัน http://www.l3nr.org/posts/465932

[2] สุขภาพดีคืออะไร http://portal.edu.chula.ac.th/nantana/view.php?Page=1304486817441208

[3]สุขภาพเป็นสิทธิและหน้าที่ของแต่ละบุคคลhttp://www.esanphc.net/online/people/people01.htm

- กฎหมายไทยกับสิทธิในความมีสุขภาพดี http://www.l3nr.org/posts/535559.

- พระราชบัญญัติหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2545 http://www.thailandlawyercenter.com/index.php?lay=show&ac=article&Id=538976332&Ntype=19