จิตรกรรมฝาผนังวัดเกาะพญาเจ่ง อ.ปากเกร็ด จ.นนทบุรี

(อุโบสถ)

วัดเกาะพญาเจ่ง หรือวัดเกาะรามัญ หรือวัดเกาะบางพูด สร้างขึ้นปี 2318 โดยพญาเจ่ง แม่ทัพมอญผู้พาไพร่พลชาวมอญเข้ามาในไทย ซึ่งได้รับพระราชทานที่ดินจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อ พ.ศ. 2330 รัชกาลที่ 1

(ด้านข้างอุโบสถ)

พญาเจ่ง มีความชอบมากจากการช่วยไทยรบพม่า รัชการที่ 1 พระราชทานยศให้เป็นเจ้าพระยามหาโยธานราธิบดีศรีพิชัยณรงค์ ต่อมาบุตรชายคนโต ชื่อทอเรียะ ก็ได้รับพระราชทานยศให้เป็นเจ้าพระยามหาโยธาเช่นกัน ท่านได้สร้างวัดนี้ต่อจากบิดา และถึงแก่อสัญกรรมในสมัยรัชกาลที่ 4 ท่านเป็นต้นสกุล “คชเสนี”

(หน้าบัน)

(ปูนปั้นหน้าประตู)

อุโบสถวัดเกาะพญาเจ่า เป็นแบบสมัยพระราชนิยมสมัยรัชกาลที่ 3 เสาเหลี่ยมไม่มีคันทวย หน้าบันด้านล่างเป็นนารายณ์ทรงครุฑ ด้านบนเป็นพระอนทร์ทรงช้างเอรวัณ ผูกลายไทยทองร่องชาด ตัวาคารแบบแอ่นท้องเรือ เสาสี่เหลี่ยมไม่มีคันทวยศิลปะพระราชนิยมสมัยรัชกาลที่ 3

(เจดีย์และซุ้มเสมาด้านหน้าอุโบสถ)

จิตรกรรมฝาผนังวัดเกาะพญาเจ่ง เพชรน้ำเอกแห่งานจิตกรรมฝาผนังพระอุโบสถของจังหวัดนนทบุรี ศิลปะสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ราวรัชกาลที่ 3 ถึงสมัยรัชกาลที่ 5 โดยรวมเขียนเรื่องราวเกี่ยวกับนอดีตพระพุทธเจ้า ต่ำลงมาเป็นชุทนุมเทวดา ทศชาติชาดก นิทานพื้นบ้าน และวิถีชีวิต

(ภาพโดยรวมของจิตกรรม)

ผนังด้านข้างช่วงบนหนือหน้าต่างติดฝ้าเพดาน ด้านบนสุดเป็นอดีตพระพุทธเจ้าแสดงปางมารวิชัย สองข้างพระสาวกประครองอัญชลี ต่ำลงมามีเทพชุมนุมหันหน้าไปทางพระประธาน การจัดรูปแบบที่นิยมในช่วงรัตนโกสินทร์สมัยรัชกาลที่ 1 นึกไปถึงพระที่นั่งพุทไธสวรรย์

(อดีตพระพุทธเจ้า เทพชุมนุม)

ระหว่างช่องหน้าต่างเป็นภาพชาดกทศชาติ เริ่มจากหลังพระประธานเวียนทักษิณาวัต และวรรณกรรมพื้นบ้านพระสุทน มโนรา และ พระรถ เมรี ล่างลงมาเป็นรูปวิถีชีวิตชาวบ้านซึ่งค่อนข้งเลือนลางไปมากแล้ว

(มหาชนกชาดก เวชสันดรชาดก)

(นิทานพื้นบ้าน)

ผนังหุ้มกลองด้านหน้าพระประธาน หรือผนังสกัด เขียนภาพมารผจญ ด้านบนสุดเป็นเหล่าเทวดา ขั้นสิ้นเทาลงมาเป็นพระพุทธเจ้าปางสมาธิ ต่ำลงมาเป็นพระเมีธรณีบีมมวยผมลักษณะแบบจิตกรรมสมัยรัตนโกสอนทร์ตอนต้นในท่ายืน ด้านข้างสอข้างเป็นเหล่าพญามาร สูงเป็นพญามารกับเหล่าหัวหน้า ด้านลงเป็นเหล่ามารชั้นลอง มีทั้งไทย เทศ แขก ซึ่งการใช้ชาวต่างชาติมาอยู่ในกลุ่มมารเป็นทัศนคติที่บอกว่า ชาวต่างเปรียบเสมือยมาร มีอาวุธเช่นดาบ ปืน ธนู ส่วนทหารมารชั้นเลวอยู่ล่างสุดถูกฝูงปลาไล่กัด

(ภาพมารผจญผนังหุ้มกลองด้านหน้า)

ผนังหุ้มกลองด้านหลังเขียนไตรภูมิ มีพระอาทิตย์อยู่ด้านซ้าย ที่ด้านขวามีพระจันทร์ของพระประธาน เป็นคติศูนย์กลางจักรวาล ตรงกลางเป็นเขาพระสุเมรุ เหนือขึ้นไปเป็นสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ พระพุทธเจ้าแสดงธรรมโปรดเหล่าเทวดา ด้านข้างมีเทาวดาประโมสังข์และดอกไม้ทิพย์ สูงสุดเป็นชั้นรูปพรหม ด้านล่างเป็นมหานทีสีทันดร อันเป็นที่ตั้งของมหาทวีปทั้งสี่และเขาพระสุเมร และฝูงปลาขนาดใหญ่แหวกว่ายน้ำเล่น