แม่หอบ สัตว์พื้นเมืองป่าชายเลนระนอง

ปิดเทอมฤดูร้อนปีนี้ ครูบันเทิงได้มีโอกาสไปตามหาสัตว์ชนิดหนึ่งซึ่งเคยได้ยินแต่เรื่องเล่าจากชาวบ้าน จากสื่อต่างๆ

แต่หลายๆคนยังไม่เคยเห็นตัวตนที่แท้จริงของมัน ย้อนไปเมื่อ 10 ปีที่แล้ว ครั้งแรกที่ครูบันเทิงมาอยู่ระนอง ได้มีโอกาสไปเที่ยวศูนย์วิจัยป่าชายเลน ต.หงาว อ.เมือง จ.ระนอง โชคดีได้พบกับสัตว์ที่มีลักษณะคล้ายกุ้ง ผสมปูที่เค้าเรียกว่า

"แม่หอบ" หรือ "จอมหอบ" ซึ่งนานๆจะขึ้นมาปรากฏตัวให้คนได้เห็น และน้อยคนนักจะมีโอกาสได้สัมผัสกับมัน

ในวันนี้ถือเป็นฤกษ์งามยามดีที่ครูบันเทิงได้พบกับชาวบ้านที่ใกล้ชิดกับแม่หอบและสามารถเข้าถึงวิถีชีวิตของมัน แต่ในการที่จะได้พบกับมัน เราต้องออกเรือไปเกาะกลางทะเล เฝ้ารออยู่หนึ่งคืน

"แม่หอบ" ซึ่งอาศัยอยู่ในกองดินสูงเทียมศรีษะเหมือนคอนโดมิเนียม ว่ากันว่ามันเป็นสัตว์ขี้อายจะไม่ออกมาให้ใครเห็นง่ายๆ เราจึงต้องช่วยกันขุดกองดินนี้ และดักหน้าดินออกเพื่อค้นหามัน และในที่สุดเราก้พบมันจนได้ "แม่หอบ"

เด็กๆเกรงๆกับตัว "แม่หอบ" มันไม่กัด ไม่ทำร้ายคนคะ แต่ต้องจับด้านหลังมันนะคะ ขาหน้ามันคล้ายๆปู แต่ก้คล้ายๆจอบมีไว้คอยขุดดินหรือตักดินทำที่อยู่อาศัย

ภูมิใจมากคะที่ได้มีส่วนร่วมในการอนุรักษ์สัตว์พื้นเมืองของระนองที่กำลังจะสูญพันธุ์ชนิดนี้

แม่หอบ หรือ จอมหอบ ลักษณะคล้ายกุ้งกั้งรวมกัน ครูบันเทิงดูแล้วรู้สึกว่ามันคล้ายแมงมุม มีหางคล้ายแมงป่อง ช่างแปลกจริงๆคะ มันชอบขุดดินพลิกหน้าดินจากชั้นล่างให้มากองอยู่ด้านบนจนกลายเป็นดินสูงคล้ายจอมปลวก ช่วยพลิกฟื้นหน้าดินให้มีรูพรุน อากาศในดินเพิ่มขึ้น แต่วิกฤติความเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ ทำให้ระบบนิเวศริมฝั่งทะเลไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป แม่หอบเหลือน้อยลงทุกทีจนใกล้สูญพันธุ์ประกอบกับเป็นสัตว์ที่ค่อนข้างบอบบางตายง่าย เช่น ในช่วงฤดูมรสุมน้ำทะเลอาจท่วมรูจนทำให้ตายได้

วีดีโอนี้ถ่ายทำเพื่อเป็นส่วนหนึ่งของงานวิจัย

ชุดกิจกรรมนาฏศิลป์พื้นเมือง เรื่อง "ระบำแม่หอบ" ของนางบุษยมาศ หีบเพชร เพื่อเลื่อนวิทยฐานะครูชำนาญการพิเศษ โรงเรียนอนุบาลระนอง สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาระนอง ขอขอบคุณ ผอ.วรรณี พุ่มสุวรรณ ผศ.ดร.พิสนุ ฟองศรี ทีมงานเพชรจรัสแสง ที่ปรึกษา และครอบครัว ที่มีส่วนให้งานวิจัยครั้งนี้สำเร็จลุล่วงด้วยดี ถ่ายทำเมื่อ 7 เมษายน 2557

ลิงค์วีดีโอ http://www.youtube.com/watch?v=HVvPvxx1GfQ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

แม่หอบ ช่วงเวลาที่มีชีวิตอยู่: ไมโอซีน ถึง ปัจจุบัน

การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:	Animalia
ไฟลัม:	Arthropoda
ไฟลัมย่อย:	Crustacea
ชั้น:	Malacostraca
อันดับ:	Decapoda
อันดับฐาน:	Thalassinidea
วงศ์ใหญ่:	Thalassinoidea (Latreille, 1831)
วงศ์:	Thalassinidae Latreille, 1831
สกุล:	Thalassina Latreille, 1806
ชนิด:	T. anomala
ชื่อทวินาม
*Thalassina anomala* (Herbst, 1804)
ชื่อพ้อง
Cancer anomalus Herbst, 1804 Thalassina scorpionides Latreille, 1806 Thalassina scabra Leach, 1814 Thalassina emeryii Bell, 1844 Thalassina talpa White, 1847 (ชื่อตั้งไร้คำบรรยาย) Thalassina gracilis Dana, 1852 Thalassina chilensis Steenstrup & Lütken, 1862 Thalassina maxima Hess, 1865 Thalassina squamifera De Man, 1915

แม่หอบ หรือ จอมหอบ^[1] (อังกฤษ: Mud lobster, Mangrove lobster) เป็นสัตว์น้ำประเภทสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง ชนิดหนึ่ง มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Thalassina anomala จัดอยู่ในไฟลัมย่อย ครัสตาเซียน

จัดเป็นสิ่งมีชีวิตเพียงชนิดเดียวเท่านั้น ที่อยู่ในสกุล Thalassina และวงศ์ Thalassinidae ที่ดำรงเผ่าพันธุ์มาจนถึงปัจจุบัน

มีรูปร่างคล้ายกุ้งผสมกับปูโดยขาคู่แรกขนาดใหญ่คล้ายก้ามปู นอกจากใช้เดินแล้วยังทำหน้าที่ขุดรูและขนดินออกมากองคล้ายจอมปลวก แต่มีขนาดเล็กกว่า หัวเหมือนกุ้งมีขนาดใหญ่ ลำตัวสีแดงเข้มเป็นปล้อง ๆ คล้ายกั้ง ท้องขนาดเล็กยาวเรียวไม่มีแพนหาง ลักษณะคล้ายแมงป่อง มีขนาดความยาวประมาณ 20-30 เซนติเมตร^[2]

อาศัยโดยการขุดรูอยู่ตามพื้นป่าชายเลน โดยขนดินขึ้นมากองทับถมกันเป็นเนินสูง และอาศัยอยู่ด้านใต้กองดินนั้น สามารถอยู่บนบกได้เป็นเวลานานกว่าครัสตาเซียนจำพวกอื่น ๆ กินอาหารจำพวกอินทรียสารที่อยู่ในดินเลน ในประเทศไทยพบเฉพาะป่าชายเลนทางภาคใต้ โดยเฉพาะภาคใต้ฝั่งทะเลอันดามัน ในต่างประเทศพบได้ที่อินเดียจรดถึงเวียดนาม จนถึงชายฝั่งทะเลของปาปัวนิวกินีและออสเตรเลียทางตอนเหนือและตะวันตก

การที่ได้ชื่อในภาษาไทยว่า "แม่หอบ" เนื่องจากมีความเชื่อว่า เนื้อของแม่หอบสามารถรักษาอาการหอบหืดได้ จึงนิยมนำมาเผาไฟรับประทานกันในอดีต

สถานะปัจจุบันของแม่หอบ ถือได้ว่าหมิ่นเหม่ต่อการสูญพันธุ์ อันเนื่องจากสภาวะแวดล้อมที่เปลี่ยนไป ประกอบกับเป็นสัตว์ที่ค่อนข้างบอบบางตายง่าย^[3] เช่น ในช่วงฤดูมรสุม น้ำทะเลอาจท่วมรูของแม่หอบ จนทำให้แม่หอบตายได้^[4]