ผมสนใจอยากเปรียบเทียบพุทธศาสนาต่อปรัชญาตะวันตก อ่านไปมา ก็เจอความคล้ายกันของปรัชญาตะวันตกกับพุทธศาสนาหลายประเด็น แม้ต้ังแต่ปรัชญาสมัยกรีกเป็นต้นมา (ว่างๆ จะมาลองเขียนดู แต่วันนี้ยัง) ส่วนปรัชญาตะวันตกในยุคหลัง แม้จะเห็นว่ามีแนวทางแบบ อเทวนิยมมากขึ้นในสองร้อยปีที่ผ่านมา ผมก็ได้แค่รู้สึกระแคะระคายอยู่ในใจตัวเองว่าพุทธศาสนาอาจจะไปมีอะไรอยู่บ้างไหม

จนมาถึงเมื่อไม่กี่เดือนที่ผ่านมา ลงเอยผมไปเจอเปเปอร์หนึ่ง ที่น่าสนใจ หาอ่านออนไลน์ได้ที่เดียวที่ JStore เป็นของ Heinrich Dumoulin (1905-1995) ตีพิมพ์เมื่อปี ค.ศ. ๑๙๘๑ (กว่า ๓๒ ปีมาแล้ว) ซึ่งเขาเป็นบาดหลวงเยซูอิต ชาวเยอรมัน และต่อมาไปสอนที่มหาวิทยาลัยที่ญี่ปุ่น ศึกษามากเรื่อง เซ็น แกเขียนบทความนี้ ซึ่งว่าด้วย พุทธศาสนากับนักปรัชญาเยอรมันสมัยคริสตศตวรรษที่ ๑๙

บทความของ ดูเมอร์ลิน นี้ เขาพูดถึงนักปรัชญาดังๆ แค่ ๔ คน คือ Kant, Hegel, Schopenhauer, Nietzsche ตามลำดับ แต่ก็พอเพียงสำหรับเราได้เข้าใจปรัชญาตะวันตกทั้งหลาย เพราะ ๔ คนนี้มีอิทธิพลทางความคิดมาก มีนักปรัชญาตะวันตกอีกมากที่ได้แนวคิดไปจากพวกเขา ผมคิดว่า หลังจากอ่านบทความนี้แล้ว นอกจากตัวเองจะได้เข้าใจบริบทเชิงประวัติศาสตร์ของเหตุการณ์เมื่อราว ๒๐๐ ปีก่อน ทำให้ผมมีโอกาสเข้าใจว่า ฝรั่งน่าจะได้รู้เรื่องพุทธ(น้อย)แค่ไหน แล้วก็จะได้มีโอกาสทบทวนถ้อยคำสำคัญของนักปรัชญาตะวันตกหลักๆ อีกด้วย

ในการอ่านก็ไม่สะดวกหากไม่ได้อยู่ในสถาบันที่เป็นสมาชิก ใครอยากได้ก็ต้องเสียเงินเพื่อดาวน์โหลดเอกสาร ผมเลยอาศัยถ่ายรูปหน้าจอมาไว้เป็นภาพของแต่ละหน้าเสียเลย แล้วก็เลยตัดสินใจแกะภาพเบลอ ออกมาแปลเป็นภาษาไทย เอาไว้อ่านทบทวนด้วย ตนจะได้เข้าใจลึกขึ้น เพราะว่าต้องพิจารณาถ้อยคำทุกๆ คำอย่างละเอียด

ผมอ่านแล้ว พอสรุปย่อสุดได้ว่า นักปรัชญาเยอรมันในศตวรรษที่ ๑๙ ตอบรับสนใจพุทธศาสนาแบบมหายานดี และบางคนก็ตีความบางอย่างในแง่ลึกได้ด้วย แม้จะมีข้อมูลเพียงสั้นๆ แต่บางคนก็ตีความผิดๆ หรือคิดตามตรรกะของตัวต่อไปเป็นหลักปรัชญาของตนไป ผมคิดว่าบทความนี้มีประโยชน์จะทำให้เราพอเข้าใจพื้นฐานความคิดของฝรั่งได้ เพราะว่าเขายังเข้าใจหลักทางพุทธผิดๆ อยู่มาก แม้แต่ทางมหายานก็ตาม นี่ยังไม่ได้พูดถึงทางเถรวาท พออ่านจบผมก็นึกสงสัยว่า ดูมูลิน ตอนเขาเขียนนี่เขายังเป็นบาดหลวงเยซูอิตอยู่ หรือว่าตอนแก่แกเปลี่ยนกลายเป็นชาวพุทธแบบเซ็นไปแล้วก็ไม่รู้

ใครสนใจอยากอ่านร่างบทแปลของผม (ขัดเกลามาหลายรอบ) เรื่อง พุทธศาสนากับนักปรัชญาเยอรมันสมัยคริสตศตวรรษที่ ๑๙ เปิดดูได้ หากเจอที่ผิด หรือมีคำแนะนำ แจ้งมาให้ผมทราบก็จะขอบคุณมากครับ

ต้องออกตัวว่า ร่างแปลงานเขียนของ ดูมูลิน บทความนี้ แรกจะเอาไว้อ่านเองคนเดียว แล้วก็ตัดสินใจออกมาแบ่งปัน เห็นประโยชน์เป็นผลพลอยได้ก็คือ จะได้มีเอกสารภาษาไทยเพิ่มขึ้น เป็นประโยชน์กับคนไทยผู้จะศึกษาพุทธศาสนาเปรียบเทียบกับปรัชญาตะวันตกต่อไปในอนาคต โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ผมเชื่อว่าคงจะต้องมีพระภิกษุสามเณรบางรูป ที่อาจมาเจอบทแปลไทยนี้เข้า และอาจนำไปใช้ศึกษาต่อยอดของท่านได้ต่อไป เพราะนอกจากต้นฉบับภาษาอังกฤษก็เข้าถึงได้ยากแล้ว กำแพงภาษาก็อาจจะเป็นอุปสรรคสำหรับบางท่าน โดยเฉพาะศัพท์ในบทความทางปรัชญาก็ไม่ได้ใช้ภาษาง่ายนัก การมีเอกสารแปลภาษาไทยจากคนที่ถนัด อาจจะช่วยนักศึกษาเหล่านั้นได้บ้างในการต่อยอดทำเป็นวิทยานิพนธ์เพื่อศึกษาระดับบัณฑิตศึกษาของท่าน (ไม่ว่า การศึกษาในระดับมหาวิทยาลัยจะเอื้อให้ท่านจะหลุดพ้นทุกข์ไปจากสังสารวัฏฏ์ได้หรือไม่ก็ตาม แต่ผมก็เห็นว่าการศึกษาเพื่อความรู้ก็จะเป็นประโยชน์ในการเผยแพร่พุทธศาสนาต่อไปในทางอ้อม) ซึ่งหากเป็นจริงดังคาด ผมก็ขออนุโมทนากับท่านเหล่านั้นไว้ล่วงหน้า