สภามหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ เมื่อวันที่ ๓๐ มี.ค. ๕๖ พิจารณาภาพรวมของหลักสูตรพิเศษของมหาวิทยาลัย  ซึ่งทำตามนโยบายของสภาฯ คือ ไม่จัดเพื่อหาเงิน  แต่จัดเพื่อให้โอกาสแก่ผู้เรียน

          แต่ผมกลับคิดว่า เวลานี้ประเทศไทยมีสถาบันอุดมศึกษาและหลักสูตรสารพัดแบบมากเกินพอ  มอ. ไม่ควรเข้าไปแข่งขันในตลาดล่าง  แต่ควรแข่งขันในตลาดบน  คือ นศ. ที่ต้องการเรียนรู้จริงๆ  ได้ความรู้จริงๆ  คนที่ต้องการเพียงกระดาษแสดงวิทยะฐานะโดยไม่ต้องการเรียนจริงจัง ยกให้ตลาดล่างไป 

          ผมคิดว่า หลักสูตรพิเศษ สำหรับ มอ. และมหาวิทยาลัยวิจัยทั้งหลาย มีความท้าทาย หรือโอกาส ๓ ด้าน

๑.  การหา นศ. ที่ต้องการเรียนรู้จริงจัง  พร้อมที่จะทำงานหนักเพื่อการเรียนรู้ของตน  ปูทางสู่โอกาสทำงาน และชีวิตในอนาคต

๒.  การใช้งานที่ นศ. กำลังทำอยู่ เป็นวัตถุดิบ ในการสร้างสรรค์ผลงานวิชาการ  คือ ในหลักสูตรพิเศษของมหาวิทยาลัยวิจัย การเรียนรู้ต้องไม่เน้นการถ่ายทอดความรู้  แต่เน้นการสร้างความรู้ จากการทำงานนั้นเอง

๓.  การใช้ online learning ช่วยเสริมการเรียนรู้  ช่วยปฏิสัมพันธ์ใกล้ชิดอย่างเป็นระบบระหว่างอาจารย์กับ นศ.  และระหว่างเพื่อน นศ. ด้วยกัน  เพื่อให้ นศ. เรียนรู้แบบ “รู้จริง” (mastery learning) 


          ผมเชื่อว่า ในมหาวิทยาลัยวิจัย  การเรียนรู้ทั้งหมดหรืออย่างน้อย ร้อยละ ๘๐ - ๙๐ ต้องมาจากการสร้างความรู้ โดยตัว นศ. เอง  ไม่ใช่มาจากการรับถ่ายทอดความรู้สำเร็จรูป 

          รศ. ดร. ยืน ภู่วรวรรณ ได้เล่าให้ที่ประชุมสภาฯ ฟังว่า  ทั้งในต่างประเทศ และในประเทศไทย  การศึกษาแบบ online กำลังเฟื่องฟูอย่างไร  มหาวิทยาลัยในประเทศที่เป็นผู้นำส่วนใหญ่เป็นมหาวิทยาลัยแบบหวังกำไร  แต่ผมคิดว่า มหาวิทยาลัยวิจัยก็ควรเข้าไปใช้พลังของ online learning ช่วยเสริมความเข้มแข็งของการเรียนรู้ด้วย

          สำหรับมหาวิทยาลัยวิจัยในยุคใหม่  ความสัมพันธ์ระหว่าง นศ. กับมหาวิทยาลัยไม่ควรรวมศูนย์อยู่ที่วิชาความรู้  แต่ควรรวมศูนย์อยู่ที่การนำความรู้ไปใช้ในสถานการณ์จริงของสังคม  ซึ่งหมายความว่า รวมศูนย์อยู่ที่การสร้างสรรค์ความรู้บนฐานชีวิตจริง   ซึ่งจะดำเนินต่อไปแม้ นศ. จะกลายเป็นบัณฑิตไปแล้ว  และการดำเนินต่อไปนั้นจะราบรื่นหรือมีพลัง ต่อเมื่อมหาวิทยาลัยยังคงเข้าไปหนุนศิษย์เก่าของตน

          ในวิธีคิดใหม่นี้ ความสัมพันธ์ระหว่างมหาวิทยาลัยวิจัย- ศิษย์ (ทั้งศิษย์ปัจจุบัน และศิษย์เก่า) จะเป็นความสัมพันธ์ตลอดชีวิต   ที่ผูกพันกันผ่านการทำงาน ที่มีการสร้างสรรค์วิชาการฝังแฝงอยู่ภายใน

          หลักสูตรพิเศษของมหาวิทยาลัยวิจัยในยุคนี้ ต้องมีจุดยืนที่จำเพาะ  ที่นำเสนอมานี้เป็นแนวคิดหนึ่ง  ซึ่งไม่ทราบว่าถูกต้องหรือไม่



วิจารณ์ พานิช

๓๑ มี.ค. ๕๖