นามพยัญชนะการานต์ (ต่อ)

นามที่ลงท้ายด้วยพยัญชนะ โดยมากจะไม่ยุ่งยาก ผสมวิภักตินามเข้าไปก็เป็นอันเรียบร้อย ที่ต้องสนธิก็สนธิกันไป แต่ที่ยุ่งยากก็คือ ต้องจำให้ได้ ว่าคำนั้นมีกี่ฐาน การเปลี่ยนรูปของกรรตุการก และอีกอย่างหนึ่งคือ บางครั้งมีการเปลี่ยนพยัญชนะท้ายไปเป็นพยัญชนะตัวอื่น

ก. นามที่ลงท้ายด้วยพยัญชนะวรรค จ จะเปลี่ยนเป็นวรรค ก ดังนี้

  1. นามที่ลงท้ายด้วย จฺ จะเปลี่ยนเป็นวรรค กะ คือ

  • เปลี่ยนเป็น กฺ เมื่อเป็นพยัญชนะตัวสุดท้าย (กรณี กรรตุการก เอกพจน์)
  • เปลี่ยนเป็น กฺ เมื่อตามด้วย สุ
  • เปลี่ยนเป็น คฺ เมื่อตามด้วย ภฺ

  2. นามที่ลงท้ายด้วย ชฺ ก็จะเปลี่ยนแบบเดียวกับ จฺ (อาจมียกเว้นบ้าง ค่อยบอกเป็นกรณีไป)

  3. นามที่ลงท้ายด้วย ศฺ (ถือเป็นฐานเพดาน เช่นเดียวกับวรรค จ) ได้แก่ ทิศฺ, ทฺฤศฺ และ สฺปฺฤศฺ ให้เปลี่ยน ศฺ แบบเดียวกับกรณีของ จฺ (คำเหล่านี้จริงๆ เป็นธาตุ แต่นำมาใช้เป็นนามได้ด้วย โดยเฉพาะในภาษาสันสกฤตสมัยพระเวท ส่วนภาษาสันสกฤตแบบแผนมักจะพบในรูปของสมาส คือ นำธาตุเหล่านี้มาใช้เสมือนคำนาม แต่ไม่ได้อยู่เดี่ยว ไปสมาสกับคำอื่นด้วย)

  4. ตัววิภักติ สุ จะเปลี่ยนเป็น ษุ เมื่อตามหลัง กฺ (กลายเป็น กฺษุ)

  5. ตัวอย่างคำนามในกลุ่ม ก. นี้ ยกตัวอย่างคำนามเพศหญิง ได้แก่ วาจฺ (คำพูด),  รุชฺ  (โรค ความเจ็บไข้) และ ทิศฺ (ทิศทาง ทิศ)

..

 ..

 วาจฺ

 ..

..

 รุชฺ

..

..

 ทิศฺ

..

..

 เอกพจน์

 ทวิพจน์

 พหูพจน์

 เอกพจน์

 ทวิพจน์

 พหูพจน์

 เอกพจน์

 ทวิพจน์

 พหูพจน์

กรรตฤ

 วากฺ

 วาเจา

 วาจสฺ

 รุกฺ

 รุเชา

 รุชสฺ

 ทิกฺ

 ทิเศา

 ทิศสฺ

อาลปนะ

 วากฺ

 วาเจา

 วาจสฺ

 รุกฺ

 รุเชา

 รุชสฺ

 ทิกฺ

 ทิเศา

 ทิศสฺ

กรรม

 วาจมฺ

 วาเจา

 วาจสฺ

 รุชมฺ

 รุเชา

 รุชสฺ

 ทิศมฺ

 ทิเศา

 ทิศสฺ

กรรณ

 วาจา

 วาคฺภฺยามฺ

 วาคฺภิสฺ

 รุชา

 รุคฺภฺยาม

 รุคฺภิสฺ

 ทิศา

 ทิคฺภฺยามฺ

 ทิคฺภิสฺ

สัมประทาน

 วาเจ

 วาคฺภฺยามฺ

 วาคฺภฺยสฺ

 รุเช

 รุคฺภฺยาม

 รุคฺภฺยสฺ

 ทิเศ

 ทิคฺภฺยามฺ

 ทิคฺภฺยสฺ

อปาทาน

 วาจสฺ

 วาคฺภฺยามฺ

 วาคฺภฺยสฺ

 รุชสฺ

 รุคฺภฺยาม

 รุคฺภฺยสฺ

 ทิศสฺ

 ทิคฺภฺยามฺ

 ทิคฺภฺยสฺ

สัมพันธ

 วาจสฺ

 วาโจสฺ

 วาจามฺ

 รุชสฺ

 รุโชสฺ

 รุชามฺ

 ทิศสฺ

 ทิโศสฺ

 ทิศามฺ

อธิกรณ

 วาจิ

 วาโจสฺ

 วากฺษุ

 รุชิ

 รุโชสฺ

 รุกฺษุ

 ทิศิ

 ทิโศสฺ

 ทิกฺษุ

ข. นามอื่นๆ ที่ลงท้ายด้วย ศฺ, ศฺ จะเปลี่ยนเป็นพยัญชนะเพดาน (วรรค ฏ) ได้แก่ ฑฺ และ ฏฺ เมื่ออยู่หน้า ภฺ, และ สุ กับเมื่อเป็นตัวสุดท้าย

ค. นามที่ลงท้ายด้วย ชฺ อื่นๆ จากรากศัพท์ ราชฺ (กฎ) ยชฺ (การสังเวย) และ สฺฤชฺ (การปล่อย) เป็นต้น, และนามที่ลงท้ายด้วย หฺ, ษฺ  จะเปลี่ยนไปแบบเดียวกับ ศฺ  (ในข้อ ข) (ดูข้อยกเว้นข้างล่าง)

ดังตัวอย่างการแจกรูป ทฺวิษฺ (ปุ.) ศัตรู, วิศฺ (ปุ. พหุ.) ผู้คน, วรรณะไวศยะ. และ ลิหฺ ปุ, ส. (การเลีย)

…

 ..

 ทฺวิษฺ

..

 ..

 วิศฺ

..

..

 ลิหฺ

..

…

 เอกพจน์

 ทวิพจน์

 พหูพจน์

 เอกพจน์

 ทวิพจน์

 พหูพจน์

 เอกพจน์

 ทวิพจน์

 พหูพจน์

กรรตฤ

 ทฺวิฏฺ

 ทฺวิเษา

 ทฺวิษสฺ

 -*

 -

 วิศสฺ

 ลิฏฺ

 ลิเหา

 ลิหสฺ

อาลปนะ

 ทฺวิฏฺ

 ทฺวิเษา

 ทฺวิษสฺ

 -

 -

 วิศสฺ

 ลิฏฺ

 ลิเหา

 ลิหสฺ

กรรม

 ทฺวิษมฺ

 ทฺวิเษา

 ทฺวิษสฺ

 -

 -

 วิศสฺ

 ลิหมฺ

 ลิเหา

 ลิหสฺ

กรรณ

 ทฺวิษา

 ทฺวิฑฺภฺยามฺ

 ทฺวิฑฺภิสฺ

 -

 -

 วิฑฺภิสฺ

 ลิหา

 ลิฑฺภฺยามฺ

 ลิฑฺภิสฺ

สัมประทาน

 ทฺวิเษ

 ทฺวิฑฺภฺยามฺ

 ทฺวิฑฺภฺยสฺ

 -

 -

 วิฑฺภฺยสฺ

 ลิเห

 ลิฑฺภฺยามฺ

 ลิฑฺภฺยสฺ

อปาทาน

 ทฺวิษสฺ

 ทฺวิฑฺภฺยามฺ

 ทฺวิฑฺภฺยสฺ

 -

 -

 วิฑฺภฺยสฺ

 ลิหสฺ

 ลิฑฺภฺยามฺ

 ลิฑฺภฺยสฺ

สัมพันธ

 ทฺวิษสฺ

 ทฺวิโษสฺ

 ทฺวิษามฺ

 -

 -

 วิศามฺ

 ลิหสฺ

 ลิโหสฺ

 ลิหามฺ

อธิกรณ

 ทฺวิษิ

 ทฺวิโษสฺ

 ทฺวิฏฺสุ

 -

 -

 วิฏฺสุ

 ลิหิ

 ลิโหสฺ

 ลิฏฺสุ

*บางตำราไม่แจกรูป เอกพจน์ และทวิพจน์. แต่บางตำราก็แจก เป็น วิฏฺ, วิศมฺ, วิศา, วิเศ, วิศสฺ, วิศิ; วิเศา, วิฑฺภฺยามฺ, วิโศสฺ.

จ. ยกเว้น ฤตฺวิชฺ ปุ. (นักบวช) แม้จะลง –วิชฺ (มาจากธาตุ √ยชฺ) แต่ใช้ฐานเป็น ฤตฺวิกฺ, สฺรชฺ ส. (พวงมาลัย) ซึ่งมาจากธาตุ √สฺฤชฺ ก็ได้ฐานเป็น สฺรกฺ (เปลี่ยน เพดาน เป็น คอ) ย้อนไปดูข้อ ก.

ฉ. นามที่ประกอบด้วยธาตุ √ทหฺ (เผา) และ √ทุหฺ (รีดนม) ทฺรุหฺ (โหดร้าย) ฯลฯ เป็นตัวท้ายของนาม และคำว่า อษฺณิหฺ  ส. (ชื่อฉันทลักษณ์) จะเปลี่ยน หฺ ตัวท้ายเป็น กฺ และ คฺ  เช่น

  • กาษฺฐทหฺ (การเผาฟืน)    ได้ กรรตุ เอก. เป็น  กาษฺฐธกฺ (เสียงลมมากที่ ห หายไป, ไปอยู่ที่ ท > ธ)
  • กามทุหฺ ส. การให้พร,      ได้ กรรตุ เอก. เป็น กามธุกฺ, กรรม เอก. กามทุหมฺ, อธิกรณ พหุ. กามธุกฺษุ
  • มิตฺรทฺรุหฺ  การทรยศเพื่อน ได้ กรรตุ เอก. เป็น มิตฺรธฺรุกฺ ฯลฯ 

ช. คำที่มี √นหฺ (ผูก) เป็นตัวท้าย หฺ (ซึ่งเดิมคือ ธ) จะเปลี่ยนเป็น ทฺ, และ ตฺ เช่น อุปานหฺ ส. รองเท้าและร่ม

  • กรรตุ เอก. เป็น  อุปานตฺ,
  • กรรม เอก.        อุปานหมฺ,
  • กรณ ทวิ.          อุปานทฺภฺยามฺ,
  • อธิกรณ พหุ.      อุปานตฺสุ           ฯลฯ

ศัพท์<p>ธาตุ
</p>

  • √ทมฺ  บอกเหตุ. (ทมยติ)  ทำให้เชื่อง, บังคับ (ทมยันตี มาจากธาตุนี้)
  • √ทฺรุหฺ  (ทฺรุหฺยติ)  ทำร้าย
  • √ฆฺฤ บอกเหตุ. (ธารยติ)  ทน, รองรับ
  • √ภฺฤ (ภรติ, ภรเต) รองรับ,สนับสนุน
  • √สฺฤชฺ + อุทฺ(อุตฺสฺฤชติ) ปล่อย, เร่ง(เสียง)
  • √สฺวญฺชฺ + ปริ (ปริษฺวชเต) กอด
    • ธาตุนี้ และธาตุอื่นๆ อีกจำนวนหนึ่ง พยัญชนะนาสิกจะหายไปบ้างในการแจกกริยาปัจจุบัน
  • √หฺฤ + ปฺร (ปฺรหรติ) ตี, เฆี่ยน

นาม

  • อนฺธฺร.   ปุ. พหุ. ชาวอันธระ
  • ฤจฺ       ส. บทร้อยกรองในฤคเวท
    • ถ้าใช้เป็นพหูพจน์ หมายถึงคัมภีร์ฤคเวท ก็ได้.
    • ฤคเวท มาจากคำว่า ฤจฺ นี้แหละ
    • (ฤจฺ มาจากธาตุ ฤจฺ อีกที)
  • เอาษธ   นปุ. ยา, (บาลีใช้ โอสถ)
  • เกานฺเตย ปุ. ชื่อคน
  • ทฺฤศฺ      ส. การมอง สายตา ตา
  • ทฺวิษฺ     ปุ. ศัตรู
  • ปริวฺราชฺ  ปุ. นักบวชผู้เที่ยวไป
  • พาษฺป    ปุ. น้ำตา
  • มธุลิหฺ    ปุ. ผึ้ง (แปลว่า เลียน้ำหวาน)
  • มาธุรฺย   นปุ. ความหวาน
  • รุชฺ         ส. ความไม่สบาย, โรค
  • สมฺราชฺ   ปุ. พระมหาราชา
  • สามนฺต   ปุ. เจ้าครองนคร
  • สฺนตก      ปุ. ผู้ทำพิธีสรงสนาน
  • สฺวาธฺยาย ปุ. การสวดมนตร์ (สาธยาย)

คุณศัพท์

  • อากฺรานฺต ปุ.นปุ. อากฺรานฺตา ส. (มาจาก กฺรม+อา) ถูกตี
  • อีศวร ปุ.นปุ. อีศฺวรา ส. รวย
  • กามทุหฺ ปุ.นปุ.ส. การให้พร
  • ทกฺษิณ ปุ.นปุ. ทกฺษิณา ส. ด้านขวา, ด้านใต้
  • นีรุชฺ (มาจาก นิสฺ + รุชฺ) ปุ.นปุ.ส. ไม่มีโรค, สุขภาพดี, สบายดี
  • ปถฺย ปุ.นปุ. ปถฺยา ส. ทั้งหมด (ใช้แสดงเจ้าของ)
  • พลิษฺฐ ปุ.นปุ. พลิษฺฐา ส. แข็งแรงที่สุด
  • รุทฺธ ปุ.นปุ. รุทฺธา ส. ถูกล้อมรอบ (มาจาก รุธฺ ขัดขวาง)
  • วิทฺวิษฺฏ ปุ.นปุ. ส. วิทฺวิษฺฏา (ทฺวิษฺ + วิ) ถูกทอดทิ้ง, ถูกเกลียดชัง
  • วฺฤทฺธ ปุ.นปุ. วฺฤทฺธา ส. แก่, ชรา (มาจาก วฺฤธฺ)
  • วฺยาธิต ปุ.นปุ. วฺยาธิตา ส. ป่วย, ไม่สบาย
  • สเมต ปุ.นปุ. สเมตา ส. มาพร้อมกับ
  • กทาจน, กทาจิตฺ, กทาปิ.  เสมอ, ประจำ

แบบฝึกหัด 

1.แปลสันสกฤต เป็นไทย



2. แปลไทยเป็นสันสกฤต

  1. ในการสวดพระเวท นักบวช(ปริวฺราชฺ)จะต้องเปล่งเสียงดัง
  2. ในบรรดานักบวช(ฤตฺวิชฺ)ทั้งหลาย ผู้ที่สวดพระเวท ถูกเรียกว่า โหตฺฤ
  3. สนาตกะต้องสวมรองเท้า ถือพวงมาลัย และกางร่ม
  4. ราวณะกล่าวแล้วว่า ในบรรดาเพื่อนทั้งหลายของเรา รามเป็นคนที่แข็งแรงที่สุด
  5. ขอพระมหาราชา(สมฺราชฺ) จงครอบครอง(ทมฺ บอกเหตุ) ประเทศราช(สามนฺต) และคุ้มครอง (ปา บอกเหตุ) ประชาชน ในปฐพีทั้งปวง
  6. ในฤคเวท อุษฺณิหฺ ย่อมถูกเห็น (ทฺฤศฺ กรรมวาจก) * อุษนิห์เป็นชื่อฉันท์
  7. สายตาของพ่อตกไปแล้วที่ฉัน
  8. วิภีษณ ถูกนับ (คณย  กรรมวาจก) ในผู้ทรยศเพื่อน ทั้งหลาย
  9. ฤษีสรรเสริญอินทราณีด้วยบทร้อยกรองในฤคเวททั้งหลาย. 
  10. พระราชาผู้ยิ่งใหญ่ ได้ประหารข้าศึุกทั้งหลาย(ใช้ การกที่ 2, 4 หรือ 7) ด้วยดาบ 
  11. กฤษณะถูกฆ่าในสนามรบ โดยข้าศึกทั้งหลาย
  12. "ขอให้ข้าศึกทั้งหลายของเราทั้งหลาย จงถูกเบียดเบียนโดยโรคภัยทั้งหลาย" พราหมณ์พูดดังนี้เพราะความโกรธ.