ปลดปล่อยครูเพื่อศิษย์
ระหว่างนั่งประชุม สรุปบทเรียนโครงการเครือข่างแลกเปลี่ยนเรียนรู้ครูสอนดี ๑๔ จังหวัด จัดโดยมูลนิธิสดศรีฯ เมื่อวันที่ ๑๘ ม.ค. ๕๖ ผมสรุปกับตนเอง (และบอกที่ประชุม) ว่า หากจะให้ผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาของเด็กไทยสูงขึ้น ยุทธศาสตร์อันดับ ๑ คือ ปลดปล่อยครูเพื่อศิษย์ ออกจากแอกอำนาจส่วนกลาง
อำนาจส่วนกลาง ที่เข้าไปใช้งานครู และพรากครูออกจากศิษย์มีมาก และหลากหลายแหล่ง หลากหลายกิจกรรม เหลือเกิน หลายอย่างเป็นไปเพื่อประโยชน์ส่วนตนของบางวงการ ไม่ก่อประโยชน์ใดๆ ต่อคุณภาพการศึกษา ผมถือเป็นคอรัปชั่นอย่างหนึ่ง และขอเสนอให้มีการวิจัย การใช้ครูทำงานที่ไร้ประโยชน์ต่อการเรียนรู้ของศิษย์ อย่างมีข้อมูลและอย่างเป็นระบบน่าเชื่อถือ ผมเชื่อว่า จะได้ข้อมูลที่น่าตื่นตกใจ ว่าวงการศึกษาของเราเลวร้ายถึงขนาดนี้เชียวหรือ
เป้าหมายของการเรียนรู้ในปัจจุบันคือ 21st Century Skills ซึ่งหมายความว่า ต้องเปลี่ยนกระบวนทัศน์ใหม่ในการจัดการเรียนรู้โดยสิ้นเชิง เปลี่ยนจากการสอน หรือถ่ายทอดความรู้ มาเป็นจัดกระบวนการให้นักเรียนลงมือทำกิจกรรม (PBL – Project-Based Learning) เพื่องอกงามความรู้/ทักษะ จากภายในตน ครูเปลี่ยนบทบาทจากครูสอน ไปเป็น ครูฝึก หรือ “คุณอำนวย” การเรียนรู้ของศิษย์ เพื่อให้ศิษย์เกิดการ “รู้จริง” (mastery learning)
ในการเรียนรู้รูปแบบใหม่ ครูมีคุณค่ายิ่งต่อการฝึกทักษะของนักเรียน โดยต้องคอยสังเกตกระบวนการเรียนรู้ และประเมินผลการเรียนรู้ของนักเรียนทั้งชั้น และเป็นรายคน เพื่อหาทางช่วย feedback ให้เกิดการเรียนรู้สู่สภาพ “รู้จริง” หน้าที่นี้ไม่มีเครื่องมือใดมาทดแทนครูได้ โดยที่ครูต้องรวมตัวกันเรียนรู้จากการทำหน้าที่นี้อยู่ตลอดเวลา ที่เรียกว่า PLC (Professional Learning Community) หรือ Lesson Study
นี่คือหน้าที่ใหม่ของครูที่ท้าทายยิ่ง ที่ครูจะต้องเรียนรู้ฝึกฝนตนเอง และร่วมกันฝึกฝน เพื่อช่วยกันกอบกู้คุณภาพการศึกษาไทย
เพื่อให้ครูเพื่อศิษย์ทำหน้าที่นี้ได้ ต้องมีกระบวนการ (และขบวนการ) ปลดปล่อยครูออกจากอำนาจเหนือที่เข้ามาใช้งานครูแบบไร้ประโยชน์ต่อศิษย์
วิจารณ์ พานิช
๑๘ ม.ค. ๕๖
เรียน อาจารย์ที่เคารพ