ข้าวต้ม เป็นอาหารชนิดหนึ่ง ทำมาจากข้าว โดยวิธีการทำจะคล้าย ๆ กับการหุงข้าวด้วยหม้อปกติ แต่จะแตกต่างกันตรงที่ข้าวต้มจะใส่น้ำมากกว่าการหุงข้าวธรรมดา ระยะเวลาในการทำจะใกล้เคียงกับการหุงข้าวธรรมดาหรืออาจจะนานกว่า ข้าวต้มมีหลายประเภทมีทั้งข้าวต้มขาวและข้าวต้มหมู ในบางประเทศอาจใช้ข้าวโอ๊ตข้าวสาลีข้าวบาร์เลย์ หรือนำข้าวไปต้มในนม ถ้าต้มนานเกินไปจะกลายเป็นโจ๊ก บางประเทศถือว่าข้าวต้มและโจ๊กคืออาหารชนิดเดียวกัน
ประเภทของข้าวต้ม
ข้าวต้มขาว จะเป็นข้าวต้มธรรมดาและไม่มีรสชาติ มักรับประทานกับกับข้าวหลายๆอย่าง เช่น ไข่เค็ม เป็นต้น
ข้าวต้มหมู วิธีการหุงจะคล้ายๆ ข้าวต้มขาว แต่ข้าวต้มหมูจะใส่กระดูกหมูลงไปด้วยทำให้ข้าวต้มหมูมีรสชาติดีกว่า
ข้าวต้มสามกษัตริย์ เป็นเมนูที่คิดค้นขึ้นโดยรัชกาลที่ 5 ระหว่างเสด็จประพาสต้น วิธีทำเหมือนข้าวต้มหมู แต่ไม่ใส่หมู ใส่ปลาทู,ปลาหมึก และกุ้ง แทน
ส่วนผสม ข้าวสวย 1 ถ้วย กุ้งสด 7-8 ตัว เห็ดหอมสด 3-4 ดอก กุ้งแห้ง 1 ช้อนโต๊ะ คึ้นไช่ 1 ต้น ขิงอ่อนซอย 1 ช้อนโต๊ะ น้ำเปล่าหรือน้ำซุป 2-2 1/2 ถ้วยตวง ซุปผงหรือซุปก้อน น้ำปลาหรือซีอิ๊วขาว พริกไทยป่น
วิธีทำ ขูดข้าวสวยที่หุงไว้ให้ร่วน ๆ ไม่เป็นก้อน นำกุ้งล้างน้ำและปอกเปลือก ส่วนมันและหัวกุ้งแกะออกให้หมด ไว้หางหรือไม่ไว้ ผ่าหลังหรือไม่ผ่าตามสะดวก เห็ดหอมตัดปลายโคนทิ้ง ล้างน้ำ ผ่าสี่ส่วนหรือตามขนาดดอก ปอกเปลือกขิงอ่อน ล้างน้ำ หั่นเป็นแผ่นแล้วซอยบาง ๆ คึ่นไช่ ตัดโคนทิ้ง ล้างน้ำแล้วหั่นท่อนสั้น นำน้ำเปล่าหรือน้ำซุปใส่หม้อ ตั้งไฟให้เดือด น้ำเดือดแล้วเทกุ้งแห้งลงไป ตั้งไฟไปสักพักให้กุ้งแห้งนิ่มลง จะคลายรสชาติให้น้ำข้าวต้มมีรสชาติจากกุ้งแห้ง ปรุงรสเพิ่มด้วยซุปผงหรือซุปก้อน เติมน้ำปลาหรือซีอิ๊วขาวเพิ่มความหอมและรสชาติ รอให้เดือด ใส่ข้าวสวยที่ขูดไว้ลงไป ใช้ทัพพีคนให้กระจาย ตั้งไฟไปเรื่อย ๆ ใช้ไฟแรงเล็กน้อย คนด้วยทัพพีเป็นระยะ ดูว่าเม็ดข้าวบานมากหรือน้อยตามชอบ คะเนว่าให้เม็ดข้าวบานไปครึ่งทางในแบบที่ชอบ ใส่เห็ดหอมสดที่เตรียมไว้ ถ้าน้ำพร่องไปให้เติมได้เป็นระยะ ต้มไปเรื่อย ๆ หมั่นคนจนได้เม็ดข้าวบานในแบบที่ชอบ ใส่ขิงซอย ใช้ทัพพีคนให้ทั่ว ตั้งไฟอีกระยะให้ขิงอ่อนตัวลงและออกรสชาติความเผ็ด ชิมดูและเติมได้หากรสชาติอ่อนไป ใส่กุ้งสด คนพอทั่วและปิดเตา กุ้งจะสุกเอง ก่อนเสิร์ฟโรยด้วยคึ่นไช่และพริกไทยป่น รับประทานร้อน ๆ อร่อยมาก
