ความยาก = ปานกลาง

บทสรรเสริญพระกฤษณะ หรือ บทสรรเสริญแปดบท (อัจยุตาษฏกัม)


अच्युतं केशवं रामनारायणं   कृष्णदामोदरं वासुदेवं हरिम्।

श्रीधरं माधवं गोपिकावल्लभं  जानकीनायकं रामचंद्रं भजे॥

อจฺยุตํ เกศวํ รามนารายณํ     กฤษฺณทาโมทรํ วาสุเทวํ หริมฺ ฯ

ศฺรีธรํ มาธฺวํ โคปิกาวลฺลภํ    ชานกีนายกํ รามจนฺทฺรํ ภเช ๚ ๑

acyutaṃ keśavaṃ rāma-nārāyaṇaṃ    kṛṣṇa-dāmodaraṃ vāsudevaṃ hariṃ |

śrī-dharaṃ mādhavaṃ gopikā-vallabhaṃ    jānakī-nāyakaṃ rāmacamdraṃ bhaje ||


ข้าขอสรรเสริญ (พระกฤษณะ) ผู้ไม่ถูกทำลาย

ผู้มีนามว่าเกศวะ ผู้มีนามว่าราม และนารายณ์

ผู้มีนามว่ากฤษณะ และทาโมทระ

ผู้มีชื่อว่า หริผู้คุ้มครองพระลักษมี

ผู้มีชื่อว่ามาธวะ ผู้เป็นที่รักของสาวเลี้ยงโค

ผู้เป็นสวามีของนางสีดา (พระราม) ผู้มีชื่อว่า รามจันทร์

(... รจนาโดย ศังกราจารย์)


บทสวดสรรเสริญ เรียกว่าสโตตระ (स्तोत्र นปุ. มาจาก 2√สฺตุ สรรเสริญ)

  • อจฺยุตาษฺฏกมฺ = อจฺยุต + อษฺฏก

  • อจฺยุต = สมญาของพระกฤษณะ

    (อ+จฺยุ + ต) ผู้ไม่ถูกทำให้ตก/ทำลาย

    อษฺฏ = แปด, เติมปัจจัย ก หมายถึง สิ่งที่มี 8 ส่วน ในที่นี้คือบทร้อยกรองที่มี 8 บท

  • เกศวํ    ผู้มีชื่อว่า  เกศวะ (พระกฤษณะ) ผมยาว (เกศฺ ผม, ว ผู้มี)
  • รามนารายณํ  สมาส. ปุ.เอก.กรรม ราม, นารายณ (ผู้มีชื่อว่า ราม, นารายณ์)
  • กฤษฺณทาโมทรํ  สมาส. ปุ.เอก.กรรม [กฤษณ, ทาโมทร] ผู้มีชื่อว่า กฤษณะ (ผิวดำ) ทาโมทระ ผู้มีเชือก (ทม) รอบท้อง (อุทร)
  • วาสุเทวํ    ปุ.เอก.กรรม. [วาสุเทว] ผู้มีชื่อว่า วาสุเทวะ
  • หรึ   ปุ.เอก.กรรม. [หริ] ผู้มีชื่อว่า หริ (ผู้พาไป)
  • ศฺรีธรํ   สมาส.ปุ.เอก.กรรม. [ศฺรี +ธร] ผู้ปกป้องพระศรี (พระลักษมี), ธร แปลว่า ถือ
  • มาธฺวํ   ปุ.เอก.กรรม. [มาธฺว] ผู้มีชื่อว่า มาธฺวะ (หวาน, สวยงาม)
  • โคปิกาวลฺลภํ  สมาส. ปุ.เอก.กรรม. [โคปิกาวลฺลภ] ผู้มีชื่อว่า โคปิกาวลฺลภะ (โคปิกา = สาวเลี้ยงโค) วลฺลภ (ผู้เป็นที่รักยิ่ง) = ผู้เป็นที่รักยิ่งของสาวเลี้ยงโลก
  • ชานกีนายกํ  สมาส. ปุ.เอก.กรรม. [ชานกีนายก] (ชานกี = ลูกสาวของพระชนก, นางสีดา), นายก (เจ้า) ผู้เป็นสวามีของนางสีดา
  • รามจนฺทรํ ปุ.เอก.กรรม. [รามจนฺทร] ผู้มีชื่อว่า รามจันทร์
  • ภเช ปัจจุบันกาล เอกพจน์ บุรุษที่ 1. [อา1√ภชฺ,ภชฺ+อ = ภช + อิ = ภเช] ภชฺ  ข้าขอสรรเสริญ. (โดยทั่วไป ภชฺ แปลว่า แบ่งแยก แต่หมายถึง เคารพ หรือสรรเสริญ ก็ได้)


อธิบายเพิ่มเติม

โศลกบทแรกไม่ซับซ้อน มีกริยาหลักตัวเดียว (ภเช) แจกอาตมเนบท ที่้เหลือเป็นกรรมหมด


บทสวดทั้งหมด

अच्युतं केशवं रामनारायणं  

कृष्णदामोदरं वासुदेवं हरिम् ।

श्रीधरं माधवं गोपिकावल्लभं

जानकीनायकं रामचंद्रं भजे ॥

अच्युतं केशवं सत्यभामाधवं

माधवं श्रीधरं राधिकाराधितम् ।

इन्दिरामन्दिरं चेतसा सुन्दरं

देवकीनन्दनं नन्दजं सन्दधे ॥२॥

विष्णवे जिष्णवे शाङ्खिने चक्रिणे

रुक्मिणिरागिणे जानकीजानये ।

बल्लवीवल्लभायार्चितायात्मने

कंसविध्वंसिने वंशिने ते नमः ॥३॥

कृष्ण गोविन्द हे राम नारायण

श्रीपते वासुदेवाजित श्रीनिधे ।

अच्युतानन्त हे माधवाधोक्षज

द्वारकानायक द्रौपदीरक्षक ॥४॥

राक्षसक्षोभितः सीतया शोभितो

दण्डकारण्यभूपुण्यताकारणः ।

लक्ष्मणेनान्वितो वानरौः सेवितोऽगस्तसम्पूजितो

राघव पातु माम् ॥५॥

धेनुकारिष्टकानिष्टकृद्द्वेषिहा

केशिहा कंसहृद्वंशिकावादकः ।

पूतनाकोपकःसूरजाखेलनो

बालगोपालकः पातु मां सर्वदा ॥६॥

विद्युदुद्योतवत्प्रस्फुरद्वाससं

प्रावृडम्भोदवत्प्रोल्लसद्विग्रहम् ।

वन्यया मालया शोभितोरःस्थलं

लोहिताङ्घ्रिद्वयं वारिजाक्षं भजे ॥७॥

कुञ्चितैः कुन्तलैर्भ्राजमानाननं

रत्नमौलिं लसत्कुण्दलं गण्डयोः ।

हारकेयूरकं कङ्कणप्रोज्ज्वलं

किङ्किणीमञ्जुलं श्यामलं तं भजे ॥८॥

</span></span>