ในช่วงกลางเดือนที่ผ่านมาทีมงาน GotoKnow ได้มีโอกาสเคลียร์บริการที่เชื่อมต่อกับเว็บไซต์อื่นๆ ที่ไม่ได้มีประโยชน์ในการประชาสัมพันธ์เว็บไซต์ GotoKnow แล้วค่ะ และหนึ่งในนั้นคือกลุ่ม "GotoKnow สาขา Facebook" นั่นเองค่ะ

มีสมาชิกหลายท่านถามมาว่าทำไม GotoKnow ถึงต้องปิดกลุ่มนี้ เพราะแน่นอนว่าการที่เว็บไซต์หนึ่งของไทยเลิกยุ่งเกี่ยวกับ Facebook ซึ่งเป็นเว็บไซต์ที่โด่งดังมากในประเทศไทยนั้นต้องมีสาเหตุอย่างแน่นอน

ความกังวลของสมาชิกที่ดิฉันขอตอบอย่างแรกที่สุดคือ สมาชิกคิดว่า GotoKnow กำลังจะปิดเว็บไซต์หรือหมดทุนในการดำเนินงานแล้วจึงต้องปิดบริการต่างๆ

จึงต้องขอเรียนให้สมาชิกทราบว่า GotoKnow ไม่ได้หมดทุนหรือจะปิดเว็บไซต์ค่ะ ปัจจุบัน GotoKnow เป็นเว็บไซต์อันดับที่ประมาณ 25-35 ของประเทศไทยตามการจัดอันดับของ TrueHits.net (NECTEC) และปริมาณการใช้งานเติบโตอย่างต่อเนื่องค่ะ 

เว็บไซต์ในอันดับใกล้เคียงกับ GotoKnow ที่ผลัดกันนำผลัดกันตามที่สมาชิกรู้จักกันดีได้แก่ หนังสือพิมพ์คมชัดลึกออนไลน์ และหนังสือพิมพ์ข่าวสดออนไลน์ ส่วนที่อันดับดีกว่าแต่ไม่ได้ต่างกันมากนักได้แก่หนังสือพิมพ์มติชนออนไลน์ หนังสือพิมพ์เดลินิวส์ออนไลน์ และตลาดดอทคอมค่ะ 

กล่าวง่ายๆ ก็คือในโลกออนไลน์นั้น GotoKnow อยู่ในอันดับเดียวกับหนังสือพิมพ์ออนไลน์ชั้นนำของประเทศไทยแล้ว แน่นอนว่าเว็บไซต์ในอันดับเช่นนี้ไม่ได้หมดทุนสนับสนุนหรือต้องปิดเว็บไซต์ง่ายๆ ค่ะ ดังนั้นสมาชิกไม่ต้องกังวลค่ะ GotoKnow ยังเติบโตอย่างต่อเนื่องค่ะ

จากประเด็นที่ GotoKnow อยู่ในอันดับเดียวกันกับเว็บไซต์หนังสือพิมพ์ของไทยหมายถึงบันทึกของสมาชิกที่เขียนที่ GotoKnow นั้นย่อมเข้าถึงสายตาของผู้ใช้งานอินเทอร์เน็ตไม่ได้ต่างจากการเขียนบทความลงในหนังสือพิมพ์ออนไลน์เหล่านั้นค่ะ

ถึงวันนี้ GotoKnow ดำเนินงานมาย่างเข้าปีที่ 9 แล้วค่ะ ด้วยวัตถุประสงค์ที่มุ่งมั่นตั้งแต่ต้นเพื่อจะให้เนื้อหาดีๆ เนื้อหาที่มีความเป็นต้นฉบับ (Originality) ของคนไทยที่ไม่ได้เข้าถึงสื่อมวลชนได้มีทางเลือกที่จะเผยแพร่สู่สังคมวงกว้าง โดยเฉพาะเนื้อหาจากกลุ่มคนทำงานภาครัฐและคนทำงานเพื่อสังคมอันเป็นกลุ่มที่สื่อมวลชนไทยไม่ได้ให้โอกาสในการนำเสนอเนื้อหามากนักค่ะ กล่าวได้ว่าตลอด 9 ปีที่ผ่านมา GotoKnow ประสบความสำเร็จในระดับที่น่าพอใจสำหรับวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริม "การจัดการความรู้" ของประเทศไทยค่ะ

แต่ในขณะที่วัตถุประสงค์หลักของ GotoKnow คือการเผยแพร่เพื่อแบ่งปันความรู้ความคิดของสมาชิกให้ถึงคนไทยให้มากที่สุด Facebook กลับมีวัตถุประสงค์ที่แตกต่างกับ GotoKnow ค่ะ

Facebook เป็นองค์กรธุรกิจที่มุ่งเพื่อสร้างกำไรทางธุรกิจสูงสุด แต่การเป็นองค์กรธุรกิจไม่ได้เป็นเรื่องเสียหายนะคะ ไม่ใช่ว่าองค์กรธุรกิจจะไม่ดีทุกองค์กร แต่รูปแบบการทำธุรกิจของ Facebook ไม่ได้สอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของ GotoKnow นั่นคือ Facebook ไม่ได้มุ่งเพื่อเผยแพร่เนื้อหาจากสมาชิกของเขาให้ถึงคนอื่นให้มากที่สุด แต่กลับสร้างรายได้จากการไม่ให้เนื้อหาของสมาชิกเขาเข้าถึงคนอื่นโดยง่ายนัก 

และหากสมาชิก Facebook ต้องการเผยแพร่เนื้อหาของเขาถึงคนอื่นสมาชิกนั้นต้องจ่ายเงินค่ะ (อ่านเพิ่มเติมได้ที่ How not to win friends: Facebook sneaks in fees to promote posts) ท่านที่ใช้ Facebook อยู่จะเห็นได้ว่าเนื้อหาที่ท่านเขียนนั้นเข้าถึงกลุ่มคนอย่างจำกัดและจะค้นหาไม่เจอจาก Google หรือ Bing ค่ะ มีการวิเคราะห์ว่าการทำเว็บไซต์เล็กๆ ในระยะยาวแล้วกลับจะเข้าถึงผู้อ่านออนไลน์ได้มากกว่าการเขียนใน Facebook ด้วยซ้ำ และล่าสุดนี้หากท่านต้องการส่งข้อความ (Message) โดยตรงถึงสมาชิกคนอื่นเพื่อให้ถึง Inbox ก็ต้องจ่ายเงินแล้วเช่นกันค่ะ (อ่านเพิ่มเติมได้ที่ Facebook tests option to let you pay to have your messages reach the inbox)

สมาชิก GotoKnow สามารถทดลองได้ง่ายๆ นะคะ หากสมาชิกเขียนบันทึกหนึ่งใน GotoKnow และเขียนเนื้อหาเดียวกันใน Facebook หลังจากนั้นผ่านไปสักสัปดาห์แล้วลองค้นหาคำที่เกี่ยวข้องกับบันทึกนั้นสมาชิกจะพบว่าบันทึกใน GotoKnow แสดงในผลลัพธ์การค้นหาจาก Google แต่จะไม่มีเนื้อหาจาก Facebook แสดงค่ะ

ด้วยทิศทางของการสร้างรายได้ของ Facebook เช่นนี้ทำให้ทีมงานพิจารณาว่าการลงทุนในการเชื่อมต่อกับ Facebook ทั้งทางเทคโนโลยีและทางสังคมของสมาชิกนั้นน่าจะไม่คุ้มกับการทำงานค่ะ

Facebook เองในระดับโลกแล้วก็ไม่ใช่เว็บไซต์ที่ใหญ่จริงอย่างที่มีการทำข่าวอย่างต่อเนื่องในช่วงต้นปีที่ผ่านมาเมื่อบริษัท Facebook ขายหุ้นเพื่อทำการซื้อขายในตลาดหลักทรัพย์ NASDAQ ค่ะ จากการโวตเกี่ยวกับการแจ้งสมาชิกในการเปลี่ยนแปลงนโยบายของ Facebook ในช่วงต้นเดือนที่ผ่านมาทำให้นักวิเคราะห์พบว่า Facebook อาจจะมีสมาชิกเพียงแค่ 200 ล้านคน ไม่ใช่ 1,000 ล้านคนอย่างที่โฆษณามาโดยตลอดค่ะ และด้วยจำนวนที่ประเมินใหม่นี้จะทำให้ Twitter เป็น social network อันดับหนึ่งของโลกอย่างแท้จริง ไม่ใช่ Facebook ค่ะ

ซึ่งสำหรับ Twitter นั้น GotoKnow มีระบบเชื่อมต่อกับ Twitter อยู่แล้วที่ทำงานส่งข้อความจากอนุทินไปและกลับระหว่างกันได้ด้วยดีค่ะ

การที่ Facebook อาจจะเป็นเว็บไซต์ใหญ่จริงหรือไม่ไม่ใช่ประเด็นสำคัญหากแนวทางการทำธุรกิจของเขาเป็นไปในทิศทางสร้างสภาวะปิดแก่เนื้อหาของสมาชิกของเขาก็ไม่ใช่เว็บไซต์ที่ GotoKnow จะเชื่อมต่อด้วยแม้เขาจะมีสมาชิกคนไทยมากเพียงไหนก็ตามค่ะ ในขณะเดียวกัน GotoKnow เลือกที่จะใช้ทรัพยากรในการพัฒนาระบบเพื่อเชื่อมต่อกับ Google ซึ่งเป็นเว็บไซต์ที่ใหญ่กว่า Facebook และมีผู้ใช้งานเกิน 1,000 ล้านคนอย่างแท้จริงแน่นอนค่ะ

ในขณะนี้นักวิเคราะห์ทางเทคโนโลยีต่างพูดเป็นเสียงเดียวกันว่าภายในสองสามปีนี้ Facebook จะเริ่มตกต่ำเนื่องจากปรับตัวไม่ทัน อันจะเริ่มเห็นได้ในตอนนี้ที่จะเห็นได้ว่า Facebook กลับเป็นผู้ตามใน apps สำหรับอุปกรณ์มือถือ (mobile devices) ต่างๆ ค่ะ

ส่วนผู้นำที่แท้จริงก็คือ Google ค่ะ เพราะ Google มีบริการที่ครบวงจรอย่างแท้จริง (end-to-end) ตั้งแต่ Android ซึ่งจะกลายเป็นระบบปฎิบัติการของเครื่องมือในการออนไลน์หลักของผู้คน (ไม่ใช่เฉพาะโทรศัพท์มือถือและแทบเล็ต) จนถึงบริการเว็บไซต์ต่างๆ ที่ให้บริการสมาชิกที่ออนไลน์ค่ะ (Search, Maps, Gmail, Google+, YouTube, และอื่นๆ)

ในอีกส่วนของการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีคือในตอนนี้กระแสของโลกมาในทิศทางของ interest-based network (หรือการเป็นเครือข่ายกันบนพื้นฐานของความสนใจร่วมกัน) มากกว่า people-based network (หรือการเป็นเครือข่ายกันบนพื้นฐานของการรู้จักกันเป็นการส่วนตัว) ค่ะ

interest-based network ที่โด่งดังและถือว่าเป็น social network อันดับสามของโลกคือ Pinterest ค่ะ ส่วน Facebook เป็น people-based network ค่ะ ซึ่งแม้ตอนนี้ Facebook จะพยายามเสริม interest-based network ของตัวเองขึ้นมาแต่ก็ยังตามหลัง Pinterest อยู่มากทีเดียวค่ะ ในขณะที่ GotoKnow นั้นถือได้ว่าเป็น interest-based network ค่ะ ดังนั้นทีมงานจึงวิเคราะห์ว่าเราควรทุ่มเทในการพัฒนาจุดแข็งของ GotoKnow ให้ชัดเจนในขณะที่กระแสของโลกได้วนกลับมาสู่ interest-based network แล้วเช่นนี้ค่ะ

ด้วยเหตุที่ดิฉันได้เล่ามาทั้งหมดนี้ นั่นคือสาเหตุที่ GotoKnow เลือกที่จะมุ่งทำงานในการเชื่อมต่อกับ Google และเลิกเชื่อมต่อกับ Facebook ค่ะ

ด้วยความเคารพสมาชิกทุกท่านและขอขอบคุณในความไว้วางใจและเข้าใจค่ะ

ทีมงาน GotoKnow