คำว่า status แม้จะเป็นภาษาอังกฤษ แต่ก็เป็นคำที่พบได้บ่อย และคุ้นเคยกันดีอีกคำหนึ่ง คำนี้เป็นคำยืมภาษาละตินสู่ภาษาอังกฤษ เพิ่งจะใช้กันในภาษาอังกฤษตั้งแต่ทศวรรษ 1670  ในสมัยแรกนั้น แปลว่า ความสูง ต่อมาแปลว่า สิทธิทางกฎหมายของบุคคล (ค.ศ. 1791) ส่วนความหมายที่ว่า สถานภาพทางสังคมนั้น เริ่มใช้ในราว ค.ศ. 1820

คำนี้มาจากภาษาละตินว่า สตาตุส (status) แปลว่า สภาพ ตำแหน่ง สถานะลักษณะ เจตคติ มาจากรากศัพท์ stare (ยืน) ตรงกับภาษาอังกฤษว่า stand ยืน


สืบรากศัพท์สันสกฤต

คำนี้ตรงกันพอดีกับรากศัพท์ในภาษาสันสกฤต ว่า สฺถา स्था (√sthā) เช่น ผเล หสฺเต ติษฺฐนฺตะ. (ผลไม้ทั้งสองอยู่ในมือ) สฺถา นั้นอาจเปลี่ยนเป็น ติษฺฐ ได้ เมื่อมีสระข้างหน้า (ยกเว้น อะ อา) ในภาษาสันสกฤต (และภาษาไทย) จึงพบคำที่มีแกนเป็น สฺถา และ ติษฺฐ มากมาย ซึ่งล้วนมีความหมายหลักเหมือนกัน ว่า ยืน ตั้ง อยู่

สถา ยังได้แตกแขนงออกไปได้หลายคำ เล่าเฉพาะที่พบในภาษาไทยก็แล้วกัน

  • สถานะ สถาบัน สถาบก(คำเก่า) สถาปัตย์ สถานี สถานการณ์ สถาวร สถิต สถิติ เสถียร, ประดิษฐ์ ประดิษฐาน ฯลฯ (คงมีอีก นึกไม่ออก)

status นั้นตรงกับคำสันสกฤตว่า สฺถิติ स्थिति sthíti (*คนละความหมายกับ สถิติ ในภาษาไทย*) คือ ตำแหน่ง ที่ตั้ง สภาพ ฯลฯ นั่นเอง แต่ก็อาจจะแปลด้วยคำอื่นๆ ได้อีก เช่น สฺถาน  स्थान sthā́na ก็มีความหมายคล้ายๆ กัน

แต่้ในภาษาไทยน่าจะตรงกับคำว่า สภาพ หรือ สถานะ