ถามว่าต้องประเมินรูปแบบใด คำตอบคือ ต้องประเมินให้เห็นการระเบิดจากภายใน คือประเมินในมิติของ "ใจ" ที่เป็นนามธรรม เพิ่มเติมจากที่จะประเมินความรู้ และทักษะ หรือการกระทำ ที่กำลัง "คลำ" ทางกันอยู่ อย่าบอกว่า "ยาก" หรือ "ทำไม่ได้" เพราะมันเป็นการ "ไม่ให้" โอกาสได้ทำ

ทราบข่าวจากคุณอ้อ ผู้จัดการโครงการ PLC ครูสอนดี ว่า วันที่ 3  ธันวาคม 55 นี้ จะมีการประชุมเกี่ยวกับโครงการวิจัยที่เกี่ยวข้องในสองประเด็นต่อไปนี้คือ 

  • ทักษะใดถือว่าเป็นทักษะแห่งศตวรรษที่ ๒๑ ในบริบทสังคมเศรษฐกิจไทย?
  • รูปแบบหลักสูตรแกนกลางและการสอบมาตรฐานที่สอดคล้องกับทักษะดังกล่าวควรมีลักษณะอย่างไร?  
ความจริงผมเองก็อยากไปนั่งฟังด้วย แต่รู้สึกว่าอาจจะไม่มีที่ว่าง อย่างไรก็แล้วแต่ เรามีตัวแทนไปอย่าง ท่านอาจารย์ดุษฎี อาจารย์ลำดวน และคุณอ้อ ก็คงไม่ต้องห่วงว่าเจตนารมณ์และแนวทางของเราจะไม่ได้ถูกนำเสนอ 
ผมเขียนบันทึกนี้เพราะอยากจะแสดงความคิดเห็น ตามภูมิและประสบการณ์อันน้อยนิด ของช่วงชีวิตขณะนี้เกี่ยวกับประเด็นทั้งสอง ดังนี้ครับ 
ทักษะใดถือว่าเป็นทักษะแห่งศตวรรษที่ ๒๑ ในบริบทสังคมเศรษฐกิจไทย?
ผมเคยเขียนบันทึกเกี่ยวกับผลของการทำวงแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในประเด็นคล้ายกับคำถามดังกล่าวนี้ อ่านได้ที่นี่  ตอนนั้นประเด็นแลกเปลี่ยนคือ "ทักษะสำหรับอนาคตในบริบทตนเอง"   ปรากฎผลเป็นสิ่งที่น่าสนใจยิ่งว่า ทักษะต่อไปนี้คือสิ่งที่นำมาพัฒนาให้เกิดมีในนักเรียน 
  • ทักษะการให้ 
ข่าว "คนไทยใจบุญที่สุดในโลก"  แสดงให้เห็นชัดเจนว่า สังคมไทยกับ "การให้" นั้น ถือเป็นอัตลักษณ์สำคัญของคนส่วนใหญ่ในประเทศนี้ ซึ่งมีจิตใจดีเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ สิ่งนี้เองที่แสดงออกมาอย่างง่ายและเป็นปกติทางใบหน้า ที่เราเรียกว่า "ยิ้ม" Siam Smile.....นี่เองคือบริบทของเรา ความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ การให้ การช่วยเหลือ คือสิ่งที่ถูกปลูกฟังมาโดยไม่รู้ตัว

ปัญหาสำคัญไม่ใช่ คนไทยในปัจจุบัน "ให้" ลดลง แต่เป็น "ทักษะการให้" "ไม่มี" หรือ "ไม่ทัน" กับการเปลี่ยนแปลงของโลกยุคใหม่ในศตวรรษที่ 21 การให้ไม่เป็นทำให้ คนที่ถูกให้ไม่สามารถพึ่งตนเองได้ ไม่ได้เรียนรู้ที่จะแก้ไขปัญหาต่างๆ ด้วยตนเอง ทำให้ทักษะในการแก้ปัญหา (หนึ่งในทักษะการเรียนรู้ที่สำคัญ) ด้อยไปเนื่องจากไม่ได้มีโอกาสได้ฝึก ยิ่งไปกว่านั้น การให้มากเกินไป แม้แต่โอกาสที่จะได้ "ฝึกคิด" ด้วยตนเองก็ไม่มี ทำให้ เช่น ครู วิธีการสอนของครูที่เน้นแต่ตัววิชา เน้นการป้อนองค์ความรู้สำเร็จรูปให้ เมื่อไม่ได้ฝึกคิด ย่อมมีทักษะการคิด (อีกหนึ่งทักษะสำคัญในการเรียนรู้และการสร้างสรรค์) ตัวอย่างผลของการขาดทักษะการให้ในสังคมไทยมีมาก ตั้งแต่ระดับบุคคลจนถึงระดับประเทศทีเดียว เช่น ให้ตนเองไม่เป็นก็ทุกข์เข็ญทั้งชีวิต พ่อแม่ให้ลูกไม่เป็นก็เสียคน เจ้านายให้ลูกน้องไม่เป็นก็ยากจะเห็นความรุ่งเรืองขององค์กร รัฐบาลให้ไม่ถูกก็ยากจะผูกใจให้ปรองดองกันได้ เป็นต้น

  • ทักษะการรับ

นอกจากเราจะขาดทักษะการให้แล้ว เรายังขาด “ทักษะการรับ” อย่างรุนแรงอีกด้วย การรับไม่เป็น ทำให้ไม่สามารถพึ่งตนเองได้ คงไม่ต้องบรรยาย ท่านทั้งหลายก็คงเข้าใจได้ไม่ยาก เพราะที่ประเทศเราต้องลำบาก และประสบปัญหามากมาย ก็เนื่องจาก นโยบายประชานิยมสุดโต่ง ให้-รับ ไม่สมดุลนั่นเอง 

รูปแบบหลักสูตรแกนกลางและการสอบมาตรฐานที่สอดคล้องกับทักษะดังกล่าวควรมีลักษณะอย่างไร?  

ทักษะในศตวรรษที่ 21 ในบริบทของคนไทย ที่สำคัญคือ "ให้เป็น" "รับเป็น" แนวทางนั้น ไม่ต้องคิดใหม่ เพราะองค์สมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงพระราชทานมาให้นานแล้ว คือ ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง เพียงแต่น้อมนำมาศึกษาและปฏิบัติ ให้รู้เข้าใจ ระเบิดภายในตนเอง การให้-รับ ด้วยเหตุผลอย่างพอประมาณ จะไม่ทำให้เกิดผลเสียต่อตนเองและผู้อื่น จะทำให้เรามีภูมิคุ้มกันที่ดีต่อการเปลี่ยนแปลงใดๆ ที่ไกลใกล้เข้ามา 

โครงการขับเคลื่อนปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสู่สถานศึกษา (อีสานตอนบน) ที่ทีมเราดำเนินการ มุ่งประสานและเร่งรัด ทักษะในศตวรรษที่ 21 หรือทัษะสำหรับอนาคตในบริบทของเราเอง นั่นคือ การดำเนินชีวิตตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงนั่นเองครับ 

ก่อนจบขอนำเสนอ Conceptual Framework  ในการขับเคลื่อนของเรา ดังรูป 


ถามว่าต้องประเมินรูปแบบใด คำตอบคือ ต้องประเมินให้เห็นการระเบิดจากภายใน คือประเมินในมิติของ "ใจ" ที่เป็นนามธรรม เพิ่มเติมจากที่จะประเมินความรู้ และทักษะ หรือการกระทำ ที่กำลัง "คลำ" ทางกันอยู่ 

อย่าบอกว่า "ยาก" หรือ "ทำไม่ได้" เพราะมันเป็นการ "ไม่ให้" โอกาสได้ทำ