เราและท้องถิ่นจึงต้องจับมือกันมาดูให้ประจักษ์ว่า ตำบลสุขภาวะเป็นอย่างไร แต่ที่สำคัญกว่านั้นคือ ทำได้อย่างไร

 

คอรุม...ที่รุมเร้า

เกศินี จุฑาวิจิตร


         ล้อเริ่มหมุน เมื่อเลยเวลาตีสี่ไปเพียงเล็กน้อย

         พวกเรา...อาจารย์มหาวิทยาลัย ผู้บริหารและนักวิชาการองค์การบริหารส่วนตำบล รวม 67 ชีวิตกำลังเดินทางไปอุตรดิตถ์  รถบัสขนาดสองชั้นที่เตรียมไว้เพียงคันเดียวดูคับแคบไปถนัดใจ อัดแน่นและเบียดเสียดจนมีบางคนยอมที่จะนั่งตรงบันไดขึ้นลงระหว่างชั้น   บางคนขอไปนั่งกับเด็กรถด้านหน้า   บ้างก็ขอมาแออัดอยู่ที่สลัมชั้นล่าง  เนื่องจากการแจ้งยืนยันจำนวนผู้เดินทางไม่นิ่ง ก่อนเดินทางวันสุดท้ายรถบัสอีกหนึ่งคันที่เตรียมไว้จึงต้องถูกระงับ   แต่สภาพเช่นนี้กับการเดินทางอีกเจ็ดหรือแปดชั่วโมงทำให้เราต้องคิดใหม่  

         ดังนั้นเมื่อรถแวะพักที่ศรีประจันต์  ฉันจึงตัดสินใจกดโทรศัพท์เรียกรถเช่าทันที อาศัยว่าคุ้นเคยประกอบกับโชคอำนวย เราจึงได้รถตู้มาหนึ่งคัน  ทีมงานส่วนกลางทั้งหมดแปดคนอพยพลงมาจากรถบัสและนั่งรอรถตู้  ส่วนคนบนรถบัสออกเดินทางต่อไป...ด้วยความเบา โล่ง และสุขมากขึ้น

         ตำบลคอรุม อำเภอพิชัย และ “อุตรดิตถ์โมเดล” คือเป้าหมายของการมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ครั้งนี้  อาจารย์ของมหาวิทยาลัยได้ไปเห็นการทำงานของมหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์ ผู้บริหารและนักวิชาการขององค์การบริหารส่วนตำบลทั้ง 17 แห่งได้ไปคุยและไปดูการทำงานขององค์การบริหารส่วนตำบลคอรุม แลกเปลี่ยนเรียนรู้กันฉันเพื่อน  อันไม่ได้หมายความว่าฝ่ายหนึ่งเป็นผู้ให้และอีกฝ่ายเป็นผู้รับ  แกนนำชาวบ้านของคอรุมเองยังบอก การได้รับแขกบ่อยๆ คือการพัฒนาศักยภาพ  เพราะนั่นเองเขาได้เรียนรู้จากคนภายนอกด้วยเหมือนกัน  ความรู้ในตัวตน ยิ่งให้ก็ยิ่งได้ ไม่มีทางที่จะ “หมดไส้ หมดพุง”  ทุกคนจากนครปฐมในฐานะฝ่ายเยือนเห็นพ้อง วิทยากรแกนนำและพนักงานอบต. ที่นี่ เก่งฉกาจกันทุกคน   

         อบต.คอรุม ได้ขึ้นเป็นตำบลสุขภาวะ โดยมีมหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์เป็นพี่เลี้ยง ภายใต้การสนับสนุนด้านงบประมาณจาก สสส.   ดังนั้นเมื่อมหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐมทำโครงการ “นครปฐม: นครแห่งความผาสุกทุกชุมชนท้องถิ่น”  เราและท้องถิ่นจึงต้องจับมือกันมาดูให้ประจักษ์ว่า ตำบลสุขภาวะเป็นอย่างไร  แต่ที่สำคัญกว่านั้นคือ ทำได้อย่างไร 

         คอรุมจัดให้พวกเราได้ไปสัมผัสกับฐานการเรียนรู้ต่างๆ รวม 7 ฐาน คือ โรงเรียนข้าว, น้ำตาลมะพร้าว, กลุ่มออมทรัพย์, กลุ่มตัดเย็บเสื้อผ้า, กลุ่มกระดาษสา, เกษตรผสมผสาน และศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก

         เมื่อโจทย์ชัด ประเด็นของการซักถามแลกเปลี่ยนก็ชัด  คำถามส่วนใหญ่มาจากผู้บริหารและนักวิชาการตำบล เพราะปัญหาของชุมชนและบริบทการทำงานที่คล้ายคลึงกัน โดยเฉพาะการชี้ประเด็นความเชื่อมโยง     แต่ละกลุ่ม แต่ละระบบในตำบลเชื่อมโยงกันอย่างไร และความเชื่อมโยงนั้นก่อให้เกิดวิถีแห่งสุขภาวะอะไร ได้อย่างไร

         ทั้งนี้ก็ไม่น่าสงสัยหรอกว่า ทำไมทุกคนจึงสงสัยในเรื่องความเชื่อมโยงเป็นสำคัญ

         ด้วยการทำงานที่ผ่านมา หลังจากการเก็บข้อมูลทุนและศักยภาพชุมชนเสร็จเป็นที่เรียบร้อยแล้ว เราก็จะจัดเวทีเติมเต็มข้อมูลและชวนคิด ชวนคุยในทุกตำบล เรื่องการสร้างความเชื่อมโยงของทุกกลุ่มอาชีพในระบบเศรษฐกิจชุมชน  ทุกกลุ่มออมทรัพย์และกลุ่มสวัสดิการ ในระบบองค์กรการเงินและสวัสดิการชุมชน และในทุกระบบ เช่น ระบบการศึกษา ระบบสุขภาพ ระบบภูมิปัญญา ระบบจิตอาสา ระบบภัยพิบัติและการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ฯลฯ 

         อย่างไรก็ตาม การช่วยกันคิดเรื่องความเชื่อมโยงจากการฟังตามคำบอกเล่า มันก็ยังไม่ดี ไม่ชัดเท่ากับการได้มาเห็นด้วยตัวเอง  พวกเขาจึงพากันค้นหาคำตอบของความเชื่อมโยง รวมทั้งฐานคิด กระบวนการและปัจจัยความสำเร็จหรือล้มเหลวของการทำงานของแต่ละกลุ่มแต่ละฐานการเรียนรู้ เพื่อจะกลั่นกรอง วิเคราะห์และนำสู่การปฏิบัติจริงในพื้นที่ของตน 

         เวลา 3 วัน 2 คืน ทุกคนประจักษ์ชัด ผลพวงประการหนึ่งคือเศรษฐกิจชุมชนหมุนเวียนเพราะเม็ดเงินจากภายนอก   ไปถึงฐานการเรียนรู้ใด ก็อดไม่ได้ที่จะต้องซื้อของฝากกันเต็มสองมือ โดยเฉพาะเสื้อยืดรำลึกท่านพ่อพระยาพิชัยดาบหัก  ส่วนการกินการอยู่นั้นเป็นไปอย่างเรียบง่าย เราทุกคนพักที่โฮมสเตย์ กระจัดกระจายกันอยู่หลายหมู่ทั่วทั้งตำบล  โฮมสเตย์เป็นบ้านชาวบ้านที่ดูแลจัดการแบบชาวบ้าน คือไม่ใช่ธุรกิจ แต่ด้วยมิตรจิต มิตรใจ ทุกบ้านมีเงินเข้า  เงื่อนไขสำคัญของบ้านพักอยู่ที่ว่า อาหารที่เตรียมให้ ต้องใช้วัตถุดิบของชุมชน มีอย่างไรก็กินอย่างนั้น กินในสิ่งที่มี และให้บังเอิญช่วงที่เราไปนั้นเป็นช่วงเทศกาลกินเจ     หลายคนจึงอดใจไม่ไหวกับเมนูปลาตัวเขื่อง ทั้งกลิ่นเย้ายวนจากไหปลาแดกนั่นอีกเล่า  ไม่สงสัยแล้วเหตุใด “เจ” จึง “แตก” ไปตามกัน แต่ถึงกระนั้น ดร.พิทักษ์พงศ์ ผู้ตั้งมั่นกับการถือศีลกินเจ ก็ไม่ยอมล้มเลิกความตั้งใจ   แต่ขอ “ปลงอาบัติ” แทน  เพียงแต่ว่า ...ปลงกันทุกมื้อเลย !!!     

         3 วัน 2 คืนที่นั่น ทุกคนคิด ทำไมบ้านเราจะทำไม่ได้  หลายคนจากหลายตำบลเห็นทุนและศักยภาพของตนเองที่มีมากกว่าคอรุมด้วยซ้ำ แล้วเหตุใดจะทำไม่ได้ 

         คอรุม...  รุมเร้าให้ทุกคนส่งสัญญาใจ และสัญญามือว่าจะกลับมาเดินหน้าความผาสุกในนครปฐมให้ถึงที่สุด ให้มันรู้กันไปว่า มีหรือที่เราจะทำไม่ได้