-สนธิ น เป็น ณ
-สนธิ สฺ เป็น ร เป็น โอ และลบ ส
สนธิไม่ใช่เรื่องแปลก เพราะในภาษาต่างๆ ก็ล้วนมีการสนธิทั้งนั้น คือเปลี่ยนเสียงสระ หรือพยัญชนะไปตามสภาพแวดล้อม วันก่อนผมดูหนังฝรั่ง ได้ยินเขาพูดว่า เกดเดน ก็คือ Get in คำนี้ถ้าจะเปลี่ยนรูป ก็ควรเขียน Ged en (หลักนี้ในภาษาสันสกฤตก็มี เปลี่ยน t เป็น d พบบ่อยมาก) ตรงนี้เป็นจุดเด่นของระบบการเขียนของอินเดีย (ไม่ใช่ระบบเขียนของสันสกฤต เพราะตัวหนังสือของอินเดียนับสิบๆ แบบนั้น ใช้เขียนภาษาสันสกฤตได้ทั้งนั้น รวมทั้งตัวหนังสือไทย ซึ่งเป็นระบบที่พัฒนามาจากแบบอินเดียเหมือนกัน) หรือตอนที่เพื่อนเรียกพระเอกชื่อ จิม แต่ออกเสียง เจม (Jim --> Jem) นี่ก็ตรงกับหลักเลื่อนสระเป็นขั้นคุณในภาษาสันสกฤตเลย
หลักเหล่านี้เข้าใจได้ง่าย ถ้าสนใจเรื่องเสียงมากๆ แต่ในสมัยหลังเราอ่านหนังสือด้วยตา จึงงงกับเรื่องเหล่านี้ ดังนั้นการอ่านภาษาสันสกฤตในช่วงแรกจึงควรจะอ่านออกเสียง ให้คุ้นหูคุ้นปาก แล้วเรื่องสนธิจะง่าย แต่ถ้าอ่านด้วยตา สมองจะไม่ช่วยประสานรูปกับเสียงให้เท่าไหร่หรอก เราก็จะงงกับการสนธิ ว่าเสียงต่างๆ นั้นเปลี่ยนไปได้อย่างไร
โม้มาเยอะแล้ว มาดูการเปลี่ยนเสียง น เป็น ณ กัน
1. เปลี่ยนเสียง น เป็น ณ
คราวที่แล้ว มีประเด็นข้อสงสัยเรื่อง การเปลี่ยน น เป็น ณ ซึ่งแต่เดิมนั้นท่านไม่ได้สนใจเรื่องรูปเขียน แต่ในภายหลังมีการใช้ระบบการเขียนที่ดีมาก คือการออกเสียงกับการเขียนนั้นตรงกันมาก การเปลี่ยนเสียง จึงเท่ากับการเปลี่ยนรูปอักษรไปด้วย
มีหลักนิดเดียว “ร, ฤ, ฤๅ, ษ นำหน้า น, ตามติดด้วย น, ม, ว, ย และสระ”
ถ้าสถานการณ์แบบนี้ น เปลี่ยนเป็น ณ
*ยกเว้นเมื่อ พยัญชนะวรรค จ, วรรค ฏ และวรรค ต อยู่ติดหน้า น
ตัวอย่าง
ปุษฺป => ปุษฺปานิ => ปุษฺปาณิ (เปลี่ยน น เป็น ณ เพราะ 1) หน้า น มี ษ 2)หลัง น มี สระอิ
ติษฺฐนฺ อริสฺ > ติษฺฐนิริะ. น ไม่เปลี่ยน เพราะ 1) หน้า น มี ษ ก็จริง แต่ 2) มี ฐ (พยัญชนะวรรค ฏ) คั่นอยู่
** ตามกฎข้างบน เมื่อ นฺ อยู่ท้ายสุด ก็ไม่ต้องพิจารณาการเปลี่ยนแปลงเสียง เพราะไม่มีเสียงใดๆ ตามมา, แต่ถ้า น อยู่ท้ายสุด (นฺ ตามด้วย อะ) ก็ต้องพิจารณาว่าตรงตามกฎหรือไม่
แบบฝึก ข้อใดถูก ข้อใดผิด จงอธิบาย
1. อาจารฺเยน - อาจารฺเยณ
2. พฺรหฺมนฺ - พฺรหฺมณฺ
3. รามายณมฺ - รามายนมฺ
4. ปฺรณมฺ - ปฺรนมฺ
5. ลกฺษฺมนฺ – ลกฺษฺมณฺ
(คำเหล่านี้มาจากการประสมคำ)
2. คำที่ลงท้ายด้วย สฺ, สฺ ตัวนี้จะเปลี่ยนเสียง ตามลักษณะเสียงที่ตามมา ดังนี้
ก. ถ้าข้างหน้าลงท้ายด้วย อสฺ เช่น รามสฺ, เทวสฺ ฯลฯ แล้ว
1. พยัญชนะเสียงก้องตามมา, อสฺ ตัวนั้นจะเปลี่ยนเป็น โอ เช่น รามสฺ นระ = ราโม นระ, เทวสฺ นารายณะ = เทโว นารายณะ. เพราะอย่างนี้ มนสฺ หร = มโนหร (http://www.gotoknow.org/blogs/posts/502650)
2. แต่ถ้าสระอะตามมา ก็เปลี่ยนอสฺ เป็น โอ เหมือนกัน แต่ให้ใส่เครื่องหมาย อวคฺรห (अवग्रह) ในตำแหน่ง อะ ที่หายไป (ถ้าอักษรไทย หรือ โรมัน ใช้ตัวลูกน้ำหรืออะโพสโซฟี หรือตัวเอส s แทน) เช่น พลสฺ อริะ. = พโล’ระ (balo’rah) คตสฺ+อหํ = คโต’หํ (गतोsहं gato’haṁ)
การใช้เครื่องหมายอวัครหะ (อวคฺรห अवग्रह), หลัง हलो
3. ถ้าสระที่ตามมาไม่ใช่สระอะ ก็ให้ลบ สฺ แค่นั้น เช่น นฺฤปสฺ อิจฺฉนฺติ = นฺฤป อิจฺฉนฺติ. ตตสฺ อุทกมฺ = ตต อุทกมฺ,
ข. ถ้าข้างหน้าลงท้ายด้วย อาสฺ, ไม่ว่าพยัญชนะเสียงก้องตามมา, หรือสระใดๆ ตามมา ก็ลบ สฺ ออก เหลือแค่ อา เช่น นฺฤปาสฺ อิจฺฉนฺติ = นฺฤปา อิจฉนฺติ. นฺฤปาสฺ ชยนฺติ = นฺฤปา ชยนฺติ.
**กรณีที่ลบ สฺ ออก ทำให้มองรูปเดิมยาก แต่มีข้อสังเกตคือ จะเห็นสระตามมา ซึ่งปกติแล้ว คำต่อมา ที่ขึ้นต้นด้วยสระ จะต้องไปสนธิกับพยัญชนะหรือสระท้ายคำหน้า ดังนั้น ถ้าเราเห็นสระขึ้นต้นคำถัดมา แสดงว่าเกิดการสนธิ และมีเสียงที่หายไป**
ค. ถ้าท้ายคำหน้า ไม่ใช่ อสฺ ไม่ใช่ อาสฺ เป็นสระอื่นๆ เช่น อิสฺ, อุสฺ, โอสฺ ฯลฯ แล้วมีเสียงก้องตามมา (ไม่ว่าสระ หรือพยัญชนะ) ให้เปลี่ยน สฺ เป็น รฺ เช่น
อคฺนิสฺ อตฺร => อคฺนิรฺ อตฺร => อคฺนิรตฺร (agnis atra > agnir atra > agniratra)
อคฺนิสฺ ทหติ => อคฺนิรฺ ทหติ => อคฺนิรฺทหติ (agnis dahati > agnirdahati >
** ถ้าสระตามมา ร ก็จะประสมกับสระนั้นไปเลย**
ง. ถ้าตามมาด้วยพยัญชนะอื่น ที่ไม่ใช่โฆษะ ก็เปลี่ยน สฺ เป็นวิสรรคะ อย่างที่เคยเล่ามาแล้ว (http://www.gotoknow.org/blogs/posts/501682)
จ. ถ้านอกเหนือจากนั้นล่ะ ยังไม่บอก เล่าไปก็ปวดหัวเปล่าๆ บทเรียนนี้จะสอนเฉพาะที่ต้องใช้ ถ้ายังไม่ใช่ จะยังไม่สอน เพราะอาจสับสน และลืมได้ง่าย
สรุป
1) อสฺ เปลี่ยนเป็น โอ เมื่อตามด้วยสระอะ หรือพยัญชนะเสียงก้อง (ถ้าเป็นสระ ใส่เครื่องหมายอวครหะด้วย)
2) อสฺ เปลี่ยนเป็น อะ เฉยๆ เมื่อสระอื่นๆตามมา
3) อาสฺ เปลี่ยนเป็น อา เมื่อเสียงก้องตามมา (สระ หรือพยัญชนะก็ตาม)
4) -สฺ ในกรณีอื่นๆ เปลี่ยนเป็น รฺ เมื่อเสียงก้องตามมา (สระ หรือพยัญชนะก็ตาม) จะแล้วที่
3. กรณี รฺ สองตัว
การสนธิพยัญชนะบางครั้งทำให้เกิด รฺ สองตัวอยู่ติดกัน แต่เมื่อเป็นเช่นนี้จะต้องลบตัวข้างหน้าทิ้ง, และหากหน้า รฺ ตัวนั้นเป็นสระเสียสั้น ก็ให้ยืดเป็นเสียงยาวด้วย ถ้ายาวอยู่แล้วก็ไม่ต้องทำอะไร แค่ลบ รฺ ทิ้งไปตัวหนึ่ง เพราะไวยากรณ์ไม่ยอมให้มี รฺรฺ ซ้อนกันแบบนี้ (ถ้ามีคงจะออกเสียงลำบาก )เช่น
ปุนรฺ รามะ = ปุน รามะ (ตัด รฺ ตัวหน้าทิ้ง), แล้วยืดเสียงสระ เป็น ปุนา รามะ
อคฺนิรฺ โรจเต. => อคฺนิ โรจเต. > อคฺนี โรจเต.
เธนุรฺ โรจเต. => เธนุ โรจเต. > เธนู โรจเต.
(โปรดสังเกต รฺ (r) ไม่มีสระตามมา, ถ้า รร แบบนี้ เกิดขึ้นได้ ไม่ต้องเปลี่ยนแปลงอะไร...
สรุป รฺร ติดกันแบบนี้ไม่ได้ ให้ตัดตัวหน้าทิ้ง ถ้าสระข้างหน้า ร นั้นสั้น ก็ยืดให้ยาว
แบบฝึก จงทำสนธิ
1. ราชสฺ อิจฺฉติ
2. ติษฺฐตสฺ หสฺตโยสฺ ผเล
3. อคฺนิสฺ คฺราเม ทหติ.
4. ราชาสฺ อาคจฺฉนฺติ.
5. อคฺนฺโยสฺ ภวตสฺ.
อุ้ย มาเร็วจัง...
ได้โหรามาแล้วคะ ..อิอิ เพิ่งออกวันนี้ เดาไม่ถูกจริงๆว่าอีกคอลัมน์ที่อาจารย์เขียนเพิ่มขึ้นมาคืออะไร เก็บจากคัมภีร์โบราณ - เทพเจ้าตรับตรึงศ์
ฮินดูบูชา- เทศกาลนูอาไค
อีกอันขอเดาแบบมั่วๆ ฮ่า ๆ จีนมงคล - เห้งเจีย
ปล.. อาจารย์ก็ได้ภาษาทมิฬเหรอคะ โอ้ๆ สุดยอด
ทมิฬ ไม่ได้ครับ เดาเอา, ยังไม่ได้หนังสือ เลยไม่ทราบว่าคอลัมน์ใหม่ลงหรือยัง
เรื่องเดลฟี อะไรเนี่ยแหละ
อ่อ ..,มีคะ โหรรอบโลก อิอิ
แบบฝึก ข้อใดถูก ข้อใดผิด จงอธิบาย
อาจารฺเยน - อาจารฺเยณ = ถูก, เพราะข้างหน้า น มี รฺ , และ น ตามติดด้วยสระอะ
พฺรหฺมนฺ - พฺรหฺมณฺ = ผิด,เพราะข้างหน้า นฺ ไม่มีร, ฤ, ฤๅ, ษ และ นฺ ไม่ได้มีสระกำกับไว้
อธิบายแบบนี้หรือค่ะ หรือแยกออกมา เช่น อาจารฺเยน และ อาจารฺเยณ
รามายณมฺ - รามายนมฺ = (รามยนมฺ ถูก ) เพราะที่หน้า น ไม่มีร, ฤ, ฤๅ, ษ
ปฺรณมฺ - ปฺรนมฺ = ( ปฺรณมฺ ถูก ) เพราะหน้า น มี ร อยู่ และข้อนี้ตัว น ถือเป็นสระอะเปล่าคะ
ลกฺษฺมนฺ – ลกฺษฺมณฺ = ( ลกฺษฺมนฺ ถูก ) เพราะ นฺ ไม่มีเสียงใดๆตามมา
อ่านบทความเรื่องสนธิของอาจารย์จบแล้ว อยากจะหัวเราะแบบคนบ้าคลั่งเสียสติออกมา ทำไมกฎเกณฑ์มันเยอะอย่างนี้ แล้วตอนแยกสนธิออกมาจะทำไงยังไงคะ ไหนจะตอนแปลอีก หน้าตาของรูปคำเปลี่ยนไปมากจนแทบจะจำไม่ได้เลย เรื่องสนธิยังเหลืออีกเยอะไหมคะ หนูมาถึงครึ่งทางหรือยังเอ่ยๆ อิอิ
อธิบายเรื่อง น ถูกแล้วนะครับ
บ้าได้เลยครับ เพราะคนเรียนสันสกฤต ส่วนมากก็จะแบบนี้แหละ อิๆๆๆ
สนธิ ได้ครึ่งแล้วละครับ เหลือแปลงพยัญชนะแล้วทีนี้ แปลง ต เป็น ท, จ เป็น ก อะไรงี้แหละ
การแยกสนธินี่แหละสำคัญ ช่วงแรกๆ พยายามจำท้าย จำหัว ไว้ให้ดี ตรงกลางก็ปล่อยไว้ก่อน
(1.) ข. ถ้าข้างหน้าลงท้ายด้วย อาสฺ, ไม่ว่าพยัญชนะเสียงก้องตามมา, หรือสระใดๆ ตามมา ก็ลบ สฺ ออก เหลือแค่ อา เช่น นฺปาสฺ อิจฺฉนฺติ = นฺฤปา อิจฉนฺติ. (คำที่ยังไม่ได้ทำสนธิอาจารย์ตกตัว ฤ ไปหรือเปล่าค่ะ? )
(2.) ถ้าสระตามมา ร ก็จะประสมกับสระนั้นไปเลย (ตรงนี้หนูไม่เข้าใจคะ ? )
(3.) เรื่องการสนธิของ สฺ นี่หมดแล้วเหรอค่ะ หรือว่ายังมีต่ออีก ?
แบบฝึก จงทำสนธิ
ราชสฺ อิจฺฉติ = ราช อิจฺฉติ
ติษฺฐตสฺ หสฺตโยสฺ ผเล = ติษฺฐโต หสฺตโยรฺ ผเล
อคฺนิสฺ คฺราเม ทหติ.= อคฺนิรฺ คฺราเม ทหติ
ราชาสฺ อาคจฺฉนฺติ. = ราชา อาคจฺฉนฺติ
อคฺนฺโยสฺ ภวตสฺ. = อคฺนฺโยรฺ ภวตะ
อาจารย์ค่ะ ถ้าหนูเอาเล่มนี้มาอ่านช่วงนี้ไปพลางๆจะยากเกินไปไหมค่ะ ไม่รู้หนังสือเล่มนี้ยังหาซื้อได้อยู่หรือเปล่า มีเรื่องอลังการศาสตร์ด้วยหนูไม่เข้าใจแน่ๆ
* แก้ นฺฤป แล้ว ขอบคุณมากครับ
* ถ้า รฺ ตามด้วย สระ ก็ เหมือนในตัวอย่างนั่นแหละครับ พอ สฺ กลายเป็น รฺ และ มีสระตามมา รฺ มีจุด ก็จะเป็น ร ไม่มีจุด ประสมสระ เป็น ร รา ริ ฯลฯ แล้วแต่สระที่ตามมา (ที่เขียนไว้ เกรงว่า จะปล่อย รฺ ไม่ยอมประสมกับสระ)
*ติษฺฐตสฺ หสฺตโยสฺ ผเล = ติษฺฐโต หสฺตโยะ ผเล (สฺ หน้า ผ เป็น วิสรรค)
*อคฺนิสฺ คฺราเม ทหติ.= อคฺนิรฺคฺราเม ทหติ (สนธิเป็น รฺ แล้วจับชิดกันเลย, ถ้าสระตามมาก็ประสมสระเลย)
*อคฺนฺโยสฺ ภวตสฺ = อคฺนฺโยรฺภวตสฺ (ก็เหมือนกัน)
* หนังสือของอาจารย์กุสุมา น่าจะยังหาซื้อได้ ส่วนอลังการณ์นั้นอ่านไปเรื่อยๆ ได้ครับ ถ้ามีตัวอย่างเป็นสันสกฤตก็ลองอ่านออกเสียงดู ไม่จำเป็นต้องเข้าใจหมด เพราะอาจารย์ก็อธิบายไ้ว้ให้อยู่แล้ว
* สฺ สนธิ ยังมี เช่น เปลี่ยน ส เป็น ศ, ส เป็น ษ
อดทนอีกหน่อย ;)