การออกแบบระบบการเรียนการสอนที่มีประสิทธิภาพ บทที่ 1


ระบบการเรียนการสอน คือ การดำเนินการอย่างสัมพันธ์กันขององค์ประกอบของการสอน เพื่อให้ผู้เรียนบรรลุผลการเรียนรู้อย่างใดอย่างหนึ่ง

การออกแบบระบบการเรียนการสอนที่มีประสิทธิภาพ

 

 

เฉลิมลาภ  ทองอาจ

โรงเรียนสาธิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ฝ่ายมัธยม

คณะครุศาสตร์  จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 

 
   

 

 

 

 

  Education being not merely the acquisition of technical knowledge, but the understanding, with sensitivity and intelligence, of the whole problem of living - in which is included death, love, sex, meditation, relationship, and also conflict, anger, brutality and all the rest of it-that is the whole structure of human existence”

(Jiddu Krishnamurti)

 

                การศึกษามิได้เป็นเพียงแต่การทำให้ได้มาซึ่งความรู้ในเชิงเทคนิควิชาการ  แต่จะต้องเป็นการศึกษาเพื่อเสริมสร้างความเข้าใจ ด้วยการใช้ใจสัมผัสรับรู้  และใช้ปัญญาเพื่อที่จะพิจารณาสิ่งซึ่งเป็นปัญหาในทุกประการของการมีชีวิตอยู่  ซึ่งประกอบด้วยความตาย  ความรัก เพศ  สมาธิ ความสัมพันธ์ และยังรวมไปถึง ความขัดแย้ง  ความโกรธ  ความทารุณโหดร้าย  และการหยุดยั้งความทารุณเหล่านั้น เพราะทั้งหมดนี้  คือโครงสร้างทั้งหมดแห่งภาวะความเป็นมนุษย์

(จิฑฑุ กฤษณะมูรติ)   

 

        

 

บทที่

บทนำ

 องค์ประกอบของการออกแบบระบบการเรียนการสอน

 

          องค์ประกอบสำคัญที่การเรียนการสอนจะขาดเสียมิได้  เห็นจะประกอบด้วยองค์ประกอบในด้านจุดประสงค์การเรียนรู้  การจัดกิจกรรมการเรียนรู้  และการวัดและประเมินผลการเรียนรู้  ความสำเร็จในการออกแบบการเรียนการสอน  จึงขึ้นอยู่กับ  “ความสอดคล้อง” (congruence) ระหว่างองค์ประกอบต่างๆ  เหล่านี้ ที่จะต้องช่วยสนับสนุนซึ่งกันและกัน

 

          ควมสอดคล้องดังที่ได้กล่าวถึงข้างต้น หมายถึง  การที่จุดประสงค์การเรียนรู้ กิจกรรมการเรียนรู้และการวัดและประเมินการเรียนรู้  สร้างขึ้นและเป็นไปตามแนวทางเดียวกันทั้งหมด กล่าวคือ กิจกรรม          การเรียนรู้หรือการให้ประสบการณ์แก่ผู้เรียน เป็นไปเพื่อให้ผู้เรียนเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมให้มีคุณภาพเป็นไปตามที่จุดประสงค์กำหนด เช่นเดียวกันกับการวัดและประเมินผลการเรียนรู้ ก็จะต้องสามารถวัดให้ได้ตรงที่สุดว่า ผู้เรียนได้เกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมตามที่กำหนดไว้หรือไม่ และเกิดการเรียนรู้จากการใช้กิจกรรมการเรียนรู้ใด เป็นต้น  หากผู้เกี่ยวข้องกับการออกแบบการเรียนการสอน มิได้คำนึงถึงความสัมพันธ์ระหว่างองค์ประกอบดังเช่นที่ว่ามา ก็จะทำให้เกิดภาวะล้มเหลว (failure) ในระบบการเรียนการสอน ผลก็คือ ผู้เรียนก็ไม่เกิดการเรียนรู้ตามที่ได้คาดหวังไว้ ทั้งยังเกิดความสูญเปล่าในด้านการลงทุนใดๆ เกี่ยวกับการใช้วัสุดอุปกรณ์ต่างๆ ในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้อีกด้วย

 

          การออกแบบการเรียนการสอนที่เป็นระบบ เกิดจากการที่องค์ประกอบทั้งสามประการข้างต้นสามารถทำงานอย่างสอดคล้องกันอย่างมีเป้าหมาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งเพื่อแก้ปัญหา  หรือเพื่อให้บรรลุเป้าหมายทางการศึกษาอย่างใดอย่างหนึ่ง ซึ่งในที่นี้ก็คือ การทำให้ผู้เรียนเกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมอย่างใดอย่างหนึ่ง หรือหลายอย่างที่ค่อนข้างจะถาวร  อย่างไรก็ตาม แม้ว่าการจัดระบบดังกล่าวจะดูค่อนข้างมีขั้นตอนที่ชัดเจนและมีลักษณะที่เคร่งครัดอยู่มาก  แต่ต้องอาศัยการดำเนินการที่ค่อนข้างจะยืดหยุ่นพอสมควร  เนื่องจากระบบการเรียนการสอนเป็นระบบมีความสัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของมนุษย์  จึงมิใช่ระบบที่ถูกจำกัดให้เป็นเส้นตรง  (fixed linear) หรือจะต้องเป็นไปตามลำดับขั้นตอนอันเปลี่ยนแปลงไม่ได้   แต่ในแต่ละองค์ประกอบจะต้องสามารถดำเนินการสืบย้อนกลับไปกลับมาได้ตลอดเวลา เพื่อปรับปรุงให้การเรียนการสอนเกิดประสิทธิภาพสูงสุดอยู่เสมอ

 

          การวิจัยจะเข้ามามีบทบาทในการเสริมประสิทธิภาพของการออกแบบระบบการสอน ด้วยการที่ผู้ออกแบบการเรียนการสอน นำผลหรือข้อค้นพบจากการวิจัยด้านหลักสูตรและการสอน และจิตวิทยาการเรียนรู้ของมนุษย์  มาใช้ในการพัฒนาและออกแบบในแต่ละองค์ประกอบของระบบการเรียนการสอน ซึ่งก็จะช่วยให้เกิดแนวทางในการปฏิบัติอันเป็นเลิศหรือดีที่สุด (best practice)  ในการจัดการเรียนการสอน  ดังนั้น  การออกแบบระบบการเรียนการสอนที่มีประสิทธิภาพ จึงมิใช่แต่เพียงการจัดองค์ประกอบของการเรียน    การสอนให้ครบถ้วนทั้งสามองค์ประกอบเท่านั้น  แต่จะต้องคำนึงถึงว่า  องค์ประกอบเหล่านั้น ได้รับการพัฒาขึ้นจากพื้นฐานทางด้านทฤษฎีที่มีการศึกษาวิจัยไว้แล้วหรือไม่  ทั้งนี้ก็เพื่อเป็นการประกันคุณภาพของการดำเนินงานในแต่ละองค์ประกอบว่า จะมีความคุ้มค่าด้วยการทำให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ตามที่มุ่งหมายไว้อย่างรวดเร็วและคงทน 

 

          จากที่กล่าวมาข้างต้น การออกแบบระบบการเรียนการสอนให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด จึงต้องคำนึงถึงการออกแบบในแต่ละองค์ประกอบของระบบการเรียนการสอน ซึ่งประกอบด้วย 

 

          1.  การออกแบบการกำหนดวัตถุประสงค์การเรียนรู้  (learning objectives design)  สำหรับเป้าหมายใดเป้าหมายหนึ่ง  หรือผลการเรียนรู้  (learning outcomes)  ที่คาดหวังอย่างใดอย่างหนึ่งตามที่กำหนดไว้ในหลักสูตรหรือโปรแกรมการศึกษา    

 

          2.  การออกแบบการวัดและประเมินการเรียนรู้ (measurement and evaluation design)   ซึ่งได้แก่ การออกแบบวิธีการวัด  และการสร้างเครื่องมือวัดและประเมินผลการเรียนรู้ 

 

          3.  การออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ (learning activities design)  หรือการพิจารณาแนวทางในการกำหนดเงื่อนไข (condition) หรือการจัดกระทำ  (treatment)  อันเป็นสิ่งแวดล้อมอย่างใดอย่างหนึ่ง ที่ได้รับการปรับเปลี่ยนสภาพ  เพื่อชักนำให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้  การกำหนดแนวทางดังกล่าว ได้แก่       การพิจารณาและการเลือกยุทธศาสตร์ วิธีการและเทคนิคการสอน ตลอดจนสื่อและแหล่งการเรียนรู้ต่างๆ 

 

           การออกแบบในแต่ละองค์ประกอบกอบข้างต้นมีข้อสังเกตว่า จะต้องดำเนินการอยู่ภายใต้      กรอบแนวคิดทางปรัชญาทั่วไปและปรัชญาการศึกษา อันเป็นพื้นฐานที่สำคัญของการพัฒนาหลักสูตร     เพราะปรัชญาต่างๆ เหล่านี้ ย่อมมีความสำคัญในการให้กรอบแนวคิด (framework)  หรือเกณฑ์หรือบรรทัดฐาน (criterion)  ที่จะใช้พิจารณาและตัดสินใจทั้งในเรื่องเป้าหมายและวิธีการต่างๆ ที่จะใช้ในการจัดการเรียนการสอนแก่ผู้ปฏิบัติ ทั้งในส่วนของโรงเรียน นักหลักสูตรและครู  การจัดการศึกษาในโรงเรียนหรือสถาบันการศึกษาต่างๆ จึงมีลักษณะเหมือนห้องปฏิบัติการการทดลองใช้ปรัชญาเหล่านั้น ว่าจะปรากฏเป็นรูปธรรมได้ในลักษณะใดและจะทดสอบด้วยวิธีการใดนั่นเอง  ด้วยเหตุนี้ ในการออกแบบระบบการเรียนการสอนจำเป็น จึงมิได้เริ่มต้นจากการกำหนดวัตถุประสงค์การเรียนรู้ในทันที แต่จะต้องสืบย้อนกลับไปถึงปรัชญาและความเชื่อในการพัฒนามนุษย์ของนักปรัชญาแต่ละกลุ่ม รวมถึงผู้ออกแบบการเรียนการสอน     เองด้วย  ตัวอย่างที่เห็นได้อย่างชัดเจน  เช่น   ความเชื่อในการพัฒนามนุษย์ซึ่งแบ่งได้เป็นสองกลุ่มหลัก    คือ กลุ่มที่เชื่อว่าการศึกษาควรเป็นไปเพื่อสร้างประชากรอันเป็นแรงงานที่ดีให้กับสังคมส่วนรวม  กับกลุ่มที่เห็นต่างออกไปว่า การศึกษาควรเป็นไปเพื่อความเติบโตงอกงามของแต่ละบุคคล หรือเสริมสร้างและเติมเต็มความเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์  ด้วยความแตกต่างนี้  ทำให้ในที่สุดแล้ว การออกแบบระบบการเรียนการสอนย่อมมีความแตกต่างกันอย่างหลีกเลี่ยงมิได้  ปรัชญาและความเชื่อพื้นฐานเกี่ยวกับการพัฒนามนุษย์จึงเป็น   สิ่งสำคัญ  ที่นักออกแบบระบบการเรียนการสอน  จะต้องคำนึงถึงอยู่เสมอในการดำเนินการและการตัดสินใจใดๆ ที่เกี่ยวกับองค์ประกอบทั้งสามประการของระบบการเรียนการสอนดังที่กล่าวมา 

 

 

___________________________________________________

            

              

หมายเลขบันทึก: 503120เขียนเมื่อ 22 กันยายน 2012 15:13 น. ()แก้ไขเมื่อ 14 ตุลาคม 2012 22:57 น. ()สัญญาอนุญาต: ครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-อนุญาตแบบเดียวกันจำนวนที่อ่านจำนวนที่อ่าน:


ความเห็น (0)

ไม่มีความเห็น

พบปัญหาการใช้งานกรุณาแจ้ง LINE ID @gotoknow
ขอแนะนำ ClassStart
ระบบจัดการการเรียนการสอนผ่านอินเทอร์เน็ต
ทั้งเว็บทั้งแอปใช้งานฟรี