ผมนึกชม บีบีซี ที่นำเอาเรื่องราวในประวิติศาสตร์มาเปิดเผยอย่างไม่มีอคติ ทำให้เราได้เห็นได้เข้าใจความคิดที่แตกต่างกันมากในอดีตเมื่อไม่นานมานี้ กับในสมัยปัจจุบัน และทำให้ผมนึกว่า ในไม่ช้าเรื่องราวต่างๆ ในสังคมไทยที่เราอึดอัดกันในปัจจุบันก็จะกลายเป็นอดีต เป็นประวัติศาสตร์ เราน่าจะเตรียมเก็บภาพความจริงเหล่านี้ เอาไว้ให้คนรุ่นหลังได้เรียนรู้และเข้าใจ

ชีวิตที่พอเพียง  1631. เรียนรู้จากประวัติศาสตร์อาณานิคม

หนัง บีบีซี ชุด Empire ตอน A Taste for Power สร้างความสะเทือนใจแก่ผมมาก   ตอนที่กำลังดูอยู่นี้ว่าด้วยเรื่องอินเดีย ในช่วงประมาณ ๘๐ ปีก่อนจนถึงการให้อิสรภาพในวันที่ ๑๕ ส.ค. ๒๔๙๐   ผมแปลกใจที่เป็นหนังสี   เพราะตอนผมเป็นเด็ก เราได้ดูแต่หนังขาวดำ  

ที่ผมสะเทือนใจมากอย่างหนึ่งคือบรรยากาศของนายฝรั่งกับคนรับใช้อินเดีย   ภาพคนรับใช้กำลังใช้มีดฟันหญ้าทำให้ผมรำลึกลึงชีวิตของตนเองสมัยเด็ก   นักเรียนที่โรงเรียนชุมพร “ศรียาภัย” (ทั้งหมดเป็นชั้นมัธยม  สมัยนั้นเรียนถึง ป. ๔ ก็ขึ้นมัธยม ๑) มีชั่วโมงเรียนวิชาการงาน   ส่วนใหญ่ครูให้เอามีดสำหรับไปฟันหญ้าที่สนามหญ้าของโรงเรียน   ครูวิชาการงานชื่อครูเชต ชื่อเดิมคือน่วม   เราจึงเรียกท่านว่าครูน่วม   ท่านเป็นครูวิชาดนตรีด้วย   ดนตรีที่เรียนมีอย่างเดียวคือแตรวง    คนที่จะเรียนต้องไปสมัครเรียน   ผมไม่ได้เรียน (โง่แท้ๆ)

การเรียนวิชาการงานไม่มีอะไรมาก   ครูกำชับให้ลับมีดให้คมกริบ สำหรับเอามาฟันหญ้า    คือสมัยนั้นไม่มีเครื่องตัดหญ้า    ใช้วิธีเอามีดคมๆ ไปฟันให้เรียบ   พอเริ่มเวลาของวิชานี้ครูก็จะมาสำรวจว่านักเรียนเตรียมมีดมาดีหรือไม่   สำรวจว่าลับมาคมดีหรือไม่   แต่ที่จริงนักเรียนเราเอามีดมาอวดกันตั้งแต่เช้าแล้ว    ว่าของใครคมกว่ากัน มีดของใครสวยกว่ากัน   แล้วครูก็มอบหมายพื้นที่ให้เด็กคนละ ๑ ตารางวา ให้ฟันหญ้าให้เรียบ

นักเรียนมีความสามารถในการฟันหญ้าต่างกันมาก   มีเพื่อนคนหนึ่งอายุมากกว่าผม ๓ -  ๔ ปี   คืออายุมากที่สุดในชั้นและเป็นคนหัวทึ่ม เรียนหนังสือช้า   เสียดายที่ผมลืมชื่อเสียแล้ว แต่ยังนึกหน้าออก เป็นพระเอกของชั่วโมงวิชาการงาน   ครูเชตจะชมไม่หยุดปาก ว่านาย... ฟันหญ้าเก่ง    พวกเราก็จะมามุงดูวิธีฟันหญ้าอันงดงามทะมัดทะแมงของแก   และด้วยแรงชม (เราเรียกว่าลูกยอ) แกก็จะช่วยฟันหญ้าในแปลงของเพื่อนๆ (รวมทั้งผม) ให้ด้วย

ครูสอนว่าเวลาเอามีดไปโรงเรียนต้องเอากระดาษห่อให้เรียบร้อย   ไม่ก่อความหวาดเสียว   ถ้าไม่ห่อให้เรียบร้อยอาจถูกตำรวจจับ   มีดที่เรามีและเอาไปใช้ฟันหญ้ามี ๒ อย่างคือมีดงอ กับมีดตรง   ส่วนใหญ่เรามีมีดงอ ซึ่งใช้ประโยชน์ได้หลายอย่าง   โดยเฉพาะใช้ถางป่า ฟันต้นไม้

กลับมาที่หนัง British Empire   ผมได้เห็นสภาพในสงครามโลกครั้งที่ ๒   ได้เห็นภาพกองล่าเสือและสัตว์ป่าอื่นๆ ของอุปราชอินเดีย   ที่ดูแล้วน่าสมเพช ที่แสนจะเอาเปรียบสัตว์ที่ถูกล่า    คือเป็นกองคาราวานช้าง    และมีคนเอากองช้างไปไล่เสือเข้าอยู่ในวงล้อม   ให้เจ้านายยิง    ได้เห็นภาพที่โก้มากในสมัยนั้นที่ยิงเสือได้ แล้วยืนถือปืนเอาเท้าเหยียบศพเสือ   แต่ในสมัยนี้ถือเป็นภาพที่น่ารังเกียจ

ผมนึกชม บีบีซี ที่นำเอาเรื่องราวในประวิติศาสตร์มาเปิดเผยอย่างไม่มีอคติ   ทำให้เราได้เห็นได้เข้าใจความคิดที่แตกต่างกันมากในอดีตเมื่อไม่นานมานี้ กับในสมัยปัจจุบัน   และทำให้ผมนึกว่า ในไม่ช้าเรื่องราวต่างๆ ในสังคมไทยที่เราอึดอัดกันในปัจจุบันก็จะกลายเป็นอดีต เป็นประวัติศาสตร์   เราน่าจะเตรียมเก็บภาพความจริงเหล่านี้ เอาไว้ให้คนรุ่นหลังได้เรียนรู้และเข้าใจ

วิจารณ์ พานิช

๑ ส.ค. ๕๕