เขาทำอะไรมากไม่ได้ ก็เป็นคนเล็กๆ แต่สิ่งที่ทำอยู่ก็คือ "การขายความคิด" ให้ชุมชน ขายความคิดใน หมู่บ้านกระเหรี่ยงของเขา ที่กำลังจะถูกผลักเข้าสู่กระแสการท่องเที่ยว อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได

วันนี้ช่วงบ่ายไปบ้านกระเหรี่ยงแม่ปิง อำเภอปายเพื่อไปดู ความเรียบร้อยและเตรียมพื้นที่ที่ นศ.ป.โท สาขาการส่งเสริมสุขภาพ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ที่จะเข้ามาเรียนรู้หมู่้บ้านจัดการสุขภาพ ในอีก ๒-๓ วันข้างหน้า  และผมเข้าร่วมเป็นวิทยากร ร่วมเรียนรู้ในครั้งนี้ด้วย

วันนี้ผมถือโอกาสไปนั่งคุยกับ "แพบู"  หนุ่มใหญ่ชาวกระเหรี่ยงหนึ่งในทีมงานวิจัยร่วม "โครงการวิจัยการสังเคราะห์การท่องเที่ยวโดยชุมชนแม่ฮ่องสอน"

แพบู เป็นชาวกระเหรี่ยง เคยผ่านงานศึกษาวิจัย ของ สกว. มาครั้งหนึ่ง โดยได้รับทุนจาก สกว. ครั้งนั้น เป็นการวิจัยประเด็นการท่องเที่ยวโดยชุมชน แต่ก็นานมาแล้ว

วงน้ำชา กับการสนทนาอย่างออกรสชาติ เรื่อง ของ "การท่องเที่ยวโดยชุมชน"

แพบูให้ข้อคิดเห็นอย่างน่าสนใจ

 เขาบอกว่า การท่องเที่ยวโดยชุมชน มีทั้งผลดีและผลเสียกับชุมชน

หากจะให้ยั่งยืน การท่องเที่ยวโดยชุมชน จะช่วยสร้างสรรค์ชุมชน ๒ประเด็น คือ

  • การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ
  • การอนุรักษ์ ฟื้นฟูวัฒนธรรม

หากไม่มีจิตสำนึก และขาดการดูแลทั้ง ๒ สิ่งที่ว่า การท่องเที่ยวนั้นไม่ยั่งยืน

ปัญหาที่เขาคิดว่า...การจัดการการท่องเที่ยวที่"ปาย" ควรต้องตระหนักมากๆ คือ "จิตสำนึก"

แพบู ย้ำคำว่าจิตสำนึก เขาอธิบายว่า อยากให้นักธุรกิจที่ทำเรืื่องการท่องเที่ยวมีจิตสำนึก ตระหนักใน ๒ ประเด็นข้างต้น...และมีคำถามต่อ ว่า "จะสร้างจิตสำนึกกับนักธุรกิจเหล่านั้นอย่างไร?"

ในขณะเดียวกันชุมชนเองก็ต้องมีจิตสำนึกเช่นเดียวกัน

ประเด็นคำถามที่ แพบู ตั้งไว้ เป็นโจทย์ที่เราต้องนำมาขบคิด และคิดกระบวนการการพัฒนาในระดับอำเภอต่อ... 

การท่องเที่ยวโดยชุมชน หากมอง "เงินเป็นตัวตั้ง" การท่องเที่ยวโดยชุมชนแบบนั้นไม่ยั่งยืน...และล้มเหลวในที่สุด

แพบู บอกผมอีกครั้งเมื่อเราจิบชาหมดไปครึ่งกา

ชุมชนต้องมองเรื่องการท่องเที่ยวเป็นเครื่องมือในการสืบสานวัฒนธรรม และอนุรักษ์ทรัพยากร เครื่องมือในพัฒนาชุมชน ที่สำคัญที่สุดคือต้องมองการท่องเที่ยวเป็น "อาชีพเสริม" ไม่ใช่ "อาชีพหลัก"

การท่องเที่ยวทำให้เกิด "วัฒนธรรมที่จอมปลอม" แพบูพูดคำน่าสนใจ ...จนผมถามว่า  แพบูหมายถึงอะไร?

เขาบอกต่อว่า วัฒนธรรมจอมปลอมคือ การจัดฉากทางวัฒนธรรม ซึ่งขัดต่อวิถีชีวิตของชุมชน...การท่องเที่ยวที่ทำแบบนั้นก็ไม่รุ่ง มีแต่ทำลาย 

ผมเข้าใจว่าที่แพบูบอกคือ การที่ชุมชนจัดฉากสร้า้งวัฒนธรรมปลอม ๆ เพื่อเอาใจนักท่องเที่ยวโดยที่ไม่ถึงกาละที่เหมาะสม เช่น การจัดประเพณีบางอย่าง โดยแสดงให้นักท่องเที่ยวดู โดยขาดสาระ องค์ประกอบ และกาละที่เหมาะสม

แพบู คุยต่อว่า  เขาทำอะไรมากไม่ได้ ก็เป็นคนเล็กๆ แต่สิ่งที่ทำอยู่ก็คือ "การขายความคิด" ให้ชุมชน ขายความคิดใน หมู่บ้านกระเหรี่ยงของเขา ที่กำลังจะถูกผลักเข้าสู่กระแสการท่องเที่ยว อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

แต่ผมมองว่า เป็นสิ่งที่ชอบ ที่คนในชุมชนเริ่มต้นด้วยวิธีคิดดีๆ และขายความคิดสร้างแนวร่วม ผลักดันการพัฒนาที่ถูกทิศถูกทาง ดีกว่า ไปรอฟังความคิดจากคนข้างนอก ที่ไม่ได้ร่วมทุกข์ร้อนปัญหาของชุมชนโดยตรง  

ประเด็นในวงสนทนาแบบบังเอิญในวันนี้ ผมได้วิธีคิด และ ได้สนทนาประเด็นการท่องเที่ยวโดยชุมชนจากปากของชาวบ้าน ซึ่งแหลมคม และน่าสนใจ ...จนต้องเก็บประเด็นที่คุยไปคิดและบันทึกไว้