แต่หารู้ไม่ว่าเศษขี้เถ้าจากฟางคือด่างอย่างดีที่หมักหมมทับถมลงไปในเนื้อดินทำให้ดินค่อยกลายเป็นด่างทีละน้อยๆนานเข้าก็ปลูกข้าวไม่โตใส่ปุ๋ยเพิ่มก็ไม่งาม

 

ดิน คือสิ่งที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติโดยผ่านการย่อยสลายทางกายภาพและทางเคมีจากดิน หินแร่ที่เป็นอนินทรีย์วัตถุร่วมกับซากพืชซากสัตว์ที่ย่อยสลายกลายเป็นอินทรีย์วัตถุห่อหุ้้มชั้นเปลือกโลกมีคุณสมบัติแตกต่างกันตามแต่ละเวลาสถานที่ สภาพภูมิอากาศ สภาพภูมิประเทศ และวัตถุต้นกำเนิดและระยะเวลาการสร้างตัวของดิน  ดินทำหน้าที่ให้พืชเกาะยึดเหนี่ยวเพื่อให้ลำต้นพืชยืนต้นได้อย่างมั่นคงแข็งแรง ทำหน้าที่เป็นแหล่งให้ธาตุอาหารที่จำเป็นต่อการเจริญเติบโตของพืชนานาชนิดและยังทำหน้าที่เป็นแหล่งกักเก็บน้ำ ความชื้นและอากาศให้รากพืชไว้ใช้ในการหายใจและช่วยในการเจริญเติบโต
 
ดินจึงมีความสำคัญอย่างมากในการช่วยให้พืชเจริญเติบโตได้อย่างยั่งยืนแข็งแรง โดยโครงสร้างดินที่ีดีจะต้องประกอบไปด้วยอินทรีย์วัตถุ 5% หินแร่ 45% อากาศ 25% น้ำ 25 % มีลักษณะที่เป็นกรดอ่อนๆ คือมีค่าพีเอชอยู่ระหว่าง 5.8-6.3 ซึ่งทำให้แร่ธาตุและสารอาหารในดินสามารถละลายออกมาเป็นประโยชน์ต่อพืชได้หลากหลายในปริมาณที่พอเหมาะพอดีไม่มากไม่น้อยจนเกินไป ช่วยทำให้พืชมีการเจริญเติบโตที่ต่อเนื่องและเป็นไปอย่างราบรื่นไม่มีแร่ธาตุหรือสารอาหารตัวใดตัวหนึ่งละลายออกมามากเกินไปจนสร้างปัญหาเป็นพิษกับระบบรากและใบจนไหม้ดำเสียหาย
 
นอกจากดินด่างที่เกิดจากการใส่ปูนโดยขาดความรู้ความเข้าใจไม่ตรวจวัดค่าความเป็นกรดและด่างของดินเสียก่อนใส่ปูนโดยที่มีค่าพีเอชที่เหมาะสมดีอยู่แล้วจึงเป็นการซ้ำเติมเพิ่มด่างให้แก่ดินโดยไม่รู้ตัวอันนี้ก็เกิดขึ้นมาเป็นระยะเวลานานหลายสิบปีในอดีตที่ภาครัฐมีการแจกจ่ายปูนให้แก่เกษตรกรเพื่อใช้ในการปรับดินจากรัฐบาลยุคก่อนๆมา มีกระทั่งการแจกดินผสมขี้เถ้าก็เป็นข่าวให้เห็นมาแล้วในยุคที่นักการเมืองใหญ่แถวจังหวัดปทุมธานีได้เป็นใหญ่ในกระทรวงเกษตรฯ ดินด่างจากธรรมชาติที่อยู่ใกล้ภูเขาหินปูนดินเหล่านี้ก็จะมีความเป็นด่างจากหินปูนที่อยู่บริเวณรอบๆไปโดยปริยายพืชที่ปลูกในบริเวณนี้การใส่ปุ๋ยยังต้องเลือกใส่ปุ๋ยอย่างพิถีพิถันเลือกปุ๋ยที่มีกรดซัลเฟตลงมาช่วยแก้ดินด่างไปด้วยในตัว

อีกปัญหาหนึ่งในเรื่องการสะสมด่างให้แก่ดินคือเรื่องการเผาฟางของพี่น้องเกษตรที่ชอบเอาง่ายเข้าว่า คือง่ายต่อการไถย่ำทำเทือก แต่หารู้ไม่ว่าเศษขี้เถ้าจากฟางคือด่างอย่างดีที่หมักหมมทับถมลงไปในเนื้อดินทำให้ดินค่อยกลายเป็นด่างทีละน้อยๆนานเข้าก็ปลูกข้าวไม่โตใส่ปุ๋ยเพิ่มก็ไม่งาม ไม่ตอบสนองต่อการใส่ปุ๋ย จะเห็นว่าโทษจากการเผาฟางนอกจากจะทำลายจุลินทรีย์ดีมีประโยชน์และระบบนิเวศน์แล้วยังสร้างปัญหาดินด่างให้แก่ดินทำให้ข้าวไม่โต ผลผลิตลดลง เห็นโทษอย่างนี้แล้วหวังว่าการเผาฟางน่าจะค่อยๆลดลงและหายไปจากประเทศไทยเสียทีนะครับ

มนตรี  บุญจรัส
ชมรมเกษตรปลอดสารพิษ www.thaigreenagro.com