วันนี้เราทักทายกันด้วยคำถามนะคะ หม้ออะไรเอ่ยมีขา ? มีใครทราบคำตอบไหมค่ะ  ห้ามตอบว่าหม้อหุงข้าวไฟฟ้านะคะ  เฉลยเลยดีกว่า คำตอบคือ หม้อสามขา  สมัยก่อนประวัติศาสตร์ค่ะ  ถ้าใครเคยมาเที่ยวที่พิพิธภัณฑถสานแห่งชาติ  ชุมพร  คงเคยเห็นโบราณวัตถุที่ทำด้วยดินเผา รูปร่างยาวรีคล้ายทรงกระบอกและมีรู โบราณวัตถุชิ้นนี้คือ ส่วนขาของหม้อสามขา นั่นเองค่ะ  หม้อสามขาที่พบส่วนใหญ่จะอยู่ในสภาพชำรุด  โดยเฉพาะส่วนขาจะหักหลุดออกจากตัวหม้อเสมอค่ะ  หม้อรูปทรงแปลกๆ นี้มีความเป็นมาอย่างไร และทำไมต้องมีขายาวออกมาจากตัวหม้อ  มาติดตามหาคำตอบกันเลยค่ะ

หม้อสามขา

(หม้อสามขาที่แหล่งโบราณคดีบ้านเก่า  จ.กาญจนบุรี)

          หม้อสามขา (tripods) เป็นภาชนะดินเผาสมัยก่อนประวัติศาสตร์  มีขา  3  ขา  ติดอยู่ที่สันภาชนะ  ขามีลักษณะกลมเรียวและกรวง  บริเวณส่วนบนหรือส่วนล่างของขาเจาะรู 1 - 2 รู ถ้าเป็นขาขนาดเล็กอาจมีเพียงรูเดียว  ตัวหม้อและขาทำคนละครั้ง เมื่อเสร็จแล้วจึงนำมาต่อกันจึงเห็นรอยต่อบนผิวหม้อเป็นสันนูน  หม้อสามขามีขนาดต่างๆ กัน ตั้งแต่ขนาดใหญ่มากจนถึงขนาดเล็ก 

การใช้งาน
สันนิษฐานว่าเป็นภาชนะที่นำมาใช้สอยในชีวิตประจำวัน  โดยขาที่ต่อออกมาจากตัวหม้อคงใช้วางคร่อมไฟแทนการตั้งบนเส้า และรูที่ขาคงช่วยเรื่องการระบายความร้อน 

ความเป็นมา
การผลิตหม้อสามขาสันนิษฐานว่าน่าจะเริ่มต้นในประเทศจีนก่อน  เพราะพบหลักฐานทางภาคกลางและทางใต้ของมณฑลชานสี (Shansi)  และในจังหวัดต่างๆ ทางด้านตะวันตกของมณฑลเหนอหนาน (Haunan) ซึ่งจัดอยู่ในวัฒนธรรมหินใหม่ของจีนที่เรียกว่า  วัฒนธรรมหยังเชา (Yang Shao) มีอายุประมาณ  7,000  ปีมาแล้ว  หม้อสามขาเริ่มได้รับความสนใจเมื่อได้มีการขุดค้นทางโบราณคดีที่ไทรโยก  โดยนายแวน เฮ็ดเคอเร็น นักโบราณคดีชาวฮอลแลนด์ และการขุดพบหม้อสามขาที่แหล่งโบราณคดีบ้านเก่า จังหวัดกาญจนบุรี โดยนายเปีย  ซอเร็นเซ็น  นักโบราณคดีชาวเดนมาร์ก  โดยให้ชื่อว่า  วัฒนธรรมบ้านเก่า  มีอายุระหว่าง  2,000 - 3,000 ปีมาแล้ว

หม้อสามขาที่พบในภาคใต้  


                                                       (หม้อสามขา พิพิธภัณฑ์ฯ ชุมพร)

หม้อสามขาที่พบในบริเวณภาคใต้ของประเทศไทย  ตัวหม้อมักเป็นภาชนะรูปชามมีสัน โดยสันอยู่กลางลำตัวและต่ำ  ขอบปากผาย  ก้นตื้น ขาหม้อมักเป็นขาเรียวยาว  ค่อนไปทางทรงกระบอกมากกว่าทรงกรวย  ปลายล่างสุดของขาตัดตรง  แตกต่างจากหม้อสามขาที่พบที่จังหวัดกาญจนบุรี  ซึ่งตัวหม้อเป็นรูปหม้อมีสัน  ก้นลึก  ขอบปากค่อนข้างแคบ  และขามีลักษณะเป็นรูปกรวยปลายแหลม รูปแบบและขนาดสัดส่วนของภาชนะของหม้อสามขาในภาคใต้  ทั้งที่พบจากการขุดค้นทางโบราณคดีและการสำรวจในแหล่งโบราณคดีสมัยก่อนประวัติศาสตร์ในจังหวัดชุมพร  สุราษฎร์ธานี
  กระบี่  พังงา  และตรัง  จะมีลักษณะคล้ายคลึงกับหม้อสามขาที่พบ ที่  กัว  เบอร์ฮาลา (Gua Berhala)   และบูกิต  กาปลู (Bukit Kaplu) รัฐเคดาห์  ประเทศมาเลเซีย                                             

เอกสารอ้างอิง

- สถาบันทักษิณคดีศึกษา. สารานุกรมวัฒนธรรมภาคใต้  พ.ศ.2529 เล่มที่  2 และเล่มที่  10. กรุงเทพฯ:อมรินทร์การพิมพ์, 2529.