ทฤษฎีการแพทย์แผนไทย ความภูมิใจของคนไทย
“ทฤษฎีแพทย์แผนไทย  ความภูมิใจของคนไทย”
ประกันชัย  ไกรรัตน์*   :  คัดย่อ/เรียบเรียง
            การแพทย์แผนโบราณ หรือ การแพทย์แผนไทย (Thai traditional medicine)  เกี่ยวข้องกับชีวิตของคนไทยมานานนับพันปี  มีแนวความคิดหรือวิธีทางพุทธศาสนาเป็นหลัก  เกี่ยวข้องกับพิธีกรรม  ดำรงชีวิตที่เป็นธรรมชาติและมีแบบแผนเป็นเอกลักษณ์ของตนเอง เป็นวัฒนธรรมในการดำรงชีวิต  โดยความเจ็บป่วยมิได้มองเพียงแค่เชื้อโรค หากแต่มีสาเหตุจากลักษณะสมดุลที่เป็นธาตุภายในและสมดุลธาตุภายนอกประกอบด้วยธาตุทั้ง 4  คือ ดิน น้ำ ลม ไฟ  มนุษย์กำเนิดในครรภ์มารดาย่อมเกิดธาตุเจ้าเรือนด้วยอิทธิพลของธาตุมารดาและบิดา พร้อมทั้งอาหารและน้ำที่มารดาดื่มกิน ตลอดจนอิทธิพลของภูมิอากาศขณะปฏิสนธิ  ซึ่งมนุษย์ต้องปรับตัวปีแล้วปีเล่า ผ่านร้อน ผ่านหนาว ความร้อนและความเย็นที่กายสัมผัสระหว่างรอยต่อแห่งฤดูกาลมีผลต่อสุขภาพอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้  จะมีการเจ็บป่วยจากการเสียสมดุลด้วยธาตุ 4  นอกจากนั้นยังมีอิทธิพลแห่งกาลเวลาได้แก่อำนาจพลังแห่งดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์และดวงดาวอื่น ๆ ทำให้ตลอดเวลา 24 ชั่วโมงผ่านไปมีอิทธิพลทำให้มนุษย์ต้องมีการปรับตัวทุกนาที   อีกประการหนึ่งคือ อายุ มนุษย์ทุกคนมีเกิด แก่ เจ็บ และตาย โดยไม่มีใครหลีกหนีความตายได้    การเจ็บป่วยในแต่ละวัยจะแตกต่างกันไปและยังมีอิทธิพลของภูมิประเทศที่อยู่อาศัย  ผู้ที่เกิดหรือเติบโตในท้องที่แบบใด  ฝนตกชุก  แห้งแล้ง  น้ำเค็ม  หรือเขาสูงเนินผา แสดงถึงความสำคัญกับธรรมชาติ  ดังนั้นการปรับธาตุให้สมดุลด้วยอาหารและยาสมุนไพร  หลีกเลี่ยงการมีพฤติกรรมที่ไม่สอดคล้องกับธรรมชาติหรือเสี่ยงต่อการเสียสมดุลหรือฝืนธรรมชาติ ที่จะเป็น”มูลเหตุแห่งการเกิดโรค”  ซึ่งเป็นสิ่งที่มนุษย์สามารถฝึกฝนหาทางออกเพื่อการมีอายุยืนอย่างมีสง่าเป็นสุข
            จักเห็นได้ว่า  สมดุลแห่งสุขภาพตามทฤษฎีการแพทย์แผนไทย  เป็นองค์รวมเน้นธรรมชาติ  เน้นการทำให้ร่างกายสมดุล  แม้ไม่ได้เน้นถึงเชื้อโรค  แต่ได้เน้นถึงการมีพฤติกรรมที่ก่อโรคอย่างทันสมัย  เน้นระบาดวิทยา  อายุ  ฤดูกาลเวลา  ที่อยู่อาศัย  และพันธุกรรม(ธาตุเจ้าเรือน)
            สำหรับการบำบัดรักษาจะทำการตรวจร่างกาย  เน้นข้อมูลวัน เดือน ปี เกิด อายุ  เพื่อตรวจดูธาตุเจ้าเรือน  อาการของธาตุใด  ธาตุใดหย่อน กำเริบ หรือพิการ  มีแบบแผนการรักษาตามตำรา  หากพบอาการที่ไม่ชัดแจ้ง  จะใช้ทฤษฎีตรวจสอบธาตุที่เรียกว่า “การคูณธาตุ” (คำนวณธาตุ)  แล้วแต่งยาหม้อให้ผู้ป่วย โดยแต่ละคนจะไม่เหมือนกัน  นอกจากนี้ยังเน้นการกินอาหารตามธาตุ ละเว้นอาหารไม่สอดคล้องกับธาตุ       การอบสมุนไพร  การประคบสมุนไพร  การกายบริหารฤาษีดันตน ธรรมานามัย และการนวดไทยซึ่งเป็นศาสตร์ที่ทรงคุณค่ายิ่งนัก
            ถึงเวลาแล้วหรือยัง จะหันกลับไปมองอดีตบ้าง สิ่งดีมีคุณค่าของบรรพบุรุษที่ได้สร้าง ประดิษฐ์คิดค้นไว้ให้ลูกหลาน สิ่งดี ๆ ที่ธรรมชาติได้ทดลองผิดทดลองถูก คัดสรรแล้วควรแก่การอนุรักษ์ หรือเทคโนโลยีก้าวล้ำนำสมัยไปมากจนไม่สามารถทำใจหันกลับไปมองภูมิปัญญาอดีตได้ หากความเป็นไทยสูญหายไปกับยุคไร้พรมแดนจะทำอย่างไร  เหลือความเป็นไทยอะไรให้ลูกหลาน  ภูมิใจได้บ้าง!
ที่มา : หนังสือทฤษฎีการแพทย์แผนไทย

       : เอกสารประกอบการอบรมครูฝึกแพทย์แผนไทย รุ่น 19 สถาบันการแพทย์แผนไทย

* นักวิชาการสาธารณสุข ชำนาญการ
    ครูฝึกแพทย์แผนไทย รุ่นที่ 19 สถาบันการแพทย์แผนไทย / ผ่านหลักสูตรแพทย์แผนไทย 300 ชม.