เช้าวันนี้สดชื่นและเป็นวันว่างของนายเอจริงๆ แต่แล้วเจ้านายโทรมาบอกแกมบังคับให้ไปช่วยงานที่บริษัทโดยด่วน วันที่สดใสก็ไม่ต่างจากวันทำงานอื่นๆ หรือเคร่งเครียดกว่าเพราะทุกคนถูกเรียกมาทำงานด่วนให้เสร็จภายในห้าชั่วโมง ทั้งๆที่วันนี้เป็นวันหยุดราชการ ทำจนเกือบเสร็จก็ไม่ได้ทานอาหารเที่ยง แถมยังไม่ได้เงินค่าทำงานล่วงเวลาด้วย ก่อนจะเลิกงานแฟนโทรมาบอกเลิกเพราะลืมที่จะใช้เวลาอยู่กับแฟนในวันเกิดและเหตุผลเบื่อหน่ายชีวิตคู่ เออ...ชีวิตช่างเหมือนละครเสียจริง ตอนนี้นายเอต้องโทรหาเพื่อนสนิทเพื่อไปทานข้าวเย็นพร้อมต้องการกำลังใจอย่างยิ่ง ระหว่างทางโชคร้ายเสียจริง นายเอข้ามถนนแบบไม่ทันระวัง โดยรถมอเตอร์ไซด์เฉียวล้มลงข้อเท้าหัก นายเอต้องลากสังขารไปเข้าเฝือกที่คลินิกหนึ่ง แล้วกลับไปทำกิจกรรมยามว่างที่น่าเบื่อ ณ หอพักตามลำพัง

 

จะเห็นว่ากรณีตัวอย่างของนายเอ เกิดสภาวะที่ผมกำลังเรียกว่า กิจกรรมยามว่างที่ถูกจำกัด (Leisure Constraints) มีความยากลำบากในการใช้ทำกิจกรรมยามว่างที่ตนเองตั้งใจหรือวางแผน โดยมีอุปสรรคจากสิ่งแวดล้อมรอบตัว ได้แก่ สิ่งกีดขวางหรือวัตถุโครงสร้าง (structural barriers) บุคคลที่เราติดต่อสื่อสารด้วย (interpersonal barriers) และความพร้อมของตนเอง (intrapersonal barriers)

 

โดยปกติแล้ว คนที่อยู่เฉยๆ คงไม่ง่ายนักที่จะได้รับอุปสรรคจากสิ่งแวดล้อมดังกล่าว นอกเสียจากการนำตนเองเข้าไปยุ่งเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมดังกล่าว เช่น นายเอเริ่มตอบตกลงไปทำงานด่วนทันทีโดยที่ยังไม่ได้มีโอกาสคิดและตัดสินใจเลือกที่จะไม่ไปเลย เป็นต้น บางท่านอาจจะพิจารณาปัญหาสุขภาพ (health restrictions) เป็นอุปสรรคในการทำกิจกรรมยามว่าง แต่จริงๆแล้วเราต้องรู้จักเลือกชนิดและลักษณะการทำกิจกรรมยามว่างๆ นั้นให้เหมาะสม นั่นคือรู้จักที่จะมีกิจกรรมยามว่างที่ตนเองชอบและพอเป็นตัวเลือกได้ (Leisure choices) กรณีที่จะต้องเกิดอุปสรรคต่างๆโดยไม่คาดฝัน

 

จากงานวิจัยที่ผ่านมา บุคลิกภาพของคุณเองนั้นมีผลอย่างมากต่อการเกิด Leisure Constraints ตัวอย่างเช่น คุณมีบุคลิกภาพที่ไม่ปฏิเสธการขอความช่วยเหลือ แม้ว่าจะเป็นกิจกรรมที่คุณไม่ชอบ หรือไม่สำคัญต่อคุณ ที่ผมเรียกว่า Mister YES คุณจะมีอุปสรรคในการทำกิจกรรมยามว่างบ่อยครั้ง ผมกำลังจะบอกว่า เราสามารถเลือกที่จะปฏิเสธการขอความช่วยเหลือได้ ขึ้นอยู่กับการพูดคุยในเชิงเจรจาตกลงกับคนที่มาขอความช่วยเหลือจากคุณ ว่าให้คิดกลับกันว่าจะมีหนทางอื่นไหมถ้าคุณไม่สามารถช่วยเหลือได้ ขั้นตอนนี้ผมขอเรียกว่า Constraint negotiation ดูเหมือนจะยากที่จะพูดคุย แต่คุณสามารถสร้างบุคลิกภาพที่ยืดหยุ่นและมองโลกในแง่ดี (flexibility and optimistic personality) เช่น ดูจากงานที่คุณให้ช่วย น่าจะต้องใช่เวลาคิดนาน ผมมีเวลาไม่มากในตอนนี้ จะเป็นไปได้ไหมครับที่คุณพอจะกลับไปคิดงานนี้ต่อเองก่อนครึ่งหนึ่ง ลองพยายามดู แล้วถ้าไม่ได้ลองกลับมาถามผมไหม เผื่อผมจะช่วยคุณได้อีกครึ่งหนึ่ง คุณคิดว่าอย่างไรครับ เป็นต้น

 

ผมมีประโยคหนึ่งใน paper ที่อยากจะทิ้งท้ายให้ท่านผู้อ่านพิจารณาครับ

“When our intent is to understand factors that shape and give meaning to leisure more broadly than engagement in a specific activity, we might be better served by stepping outside the limited perspective of leisure constraints.”