นอกเหนือจากทักษะมือในการทำฟัน ยังมีจักรวาลอยู่ข้างเก้าอื้ทำฟัน ที่รอให้เราไปศึกษา

       แม้ว่าผมไม่ใช่หมอฟันที่ไปเรียนเฉพาะทางคลินิก ไม่ใช่ผู้เชี่ยวชาญด้านการอุดฟัน ไม่ชำนาญเรื่องการรักษาโรคเหงือก ไม่เก่งเรื่องการพิเคราะห์โรค ฯลฯ แต่อย่างไรก็ตามผมได้รับเกียรติให้ได้ลงตรวจคลินิกนักศึกษาติดต่อกันเป็นเวลาเกือบสองปีแล้ว

       สิ่งที่สังเกตเห็นในคลินิกนักศึกษา ทำให้ได้ข้อสรุปส่วนตัวว่า ยังมีองค์ความรู้อื่นๆ นอกเหนือจากทักษะมือ และความรู้ในการเจาะ อุด ปาด ตัด เฉือน แปะ ฟัน เหงือก หรือฟันปลอม นอกเหนือจากความรู้ในการสั่งยา พ้นไปจากสิ่งเหล่านี้ ยังมีจักรวาลข้างๆ เก้าอี้ ที่เกี่ยวข้องกับ การสื่อสารกับผู้ป่วย การพูดจากับญาติของผู้ป่วย การติดต่อสัมพันธ์กับผู้ช่วย การเจรจาต่อรองกับอาจารย์ การแต่งกาย ตำแหน่งจัดวางข้าวของในคลินิก รวมไปจนกระทั่ง การฝึกฝนจิตใจของตัวเอง การเชื่อมโยงตัวเองเข้ากับสิ่งรอบข้าง โดยเฉพาะเชื่อมโยงกับความทุกข์ของคนไข้ ฯลฯ

       จักรวาลข้างเก้าอี้นี้ เท่าที่ผมทราบ ยังไม่เคยมีใครเขียนถึงสักเท่าไรครับ ผมอยากให้สิ่งที่ผมสังเกตเห็น และองค์ความรู้เรื่องจักรวาลข้างเก้าอี้นี้มีประโยชน์กับนักศึกษา หรือกระทั่งบุคคลทั่วไปที่ต้องเข้ารับบริการทันตกรรม นี่คือช่องทางการสื่อสารกันและกัน ผมอยากให้เรามีการสื่อสารกันดีขึ้น เข้าใจกันมากขึ้น เห็นความเป็นมนุษย์ของกันและกันมากขึ้น