กลางเปลวแดดเกือบๆเที่ยงวัน ในช่วงเดือนที่ร้อนระอุของบ้านเรา มองไปเบื้องหน้า ผิวถนนสะท้อนแสงระยิบระยับ รถโดยสารปรับอากาศจากพิษณุโลกยังคงแล่นฝ่า มุ่งหน้าสู่กรุงเทพมหานครเป็นจุดหมายปลายทาง

ระหว่างวันที่ 20-21 เม.ย.ที่ผ่านมา ณ มศว.ประสานมิตร ตัวเองมีนัดเข้าร่วมประชุมสัมมนา เพื่อเรียนรู้การใช้ClassStart(www.classstart.org) กับทีมงานของอาจารย์ดร.จันทวรณ ปิยะวัฒน์ แห่งมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์หรือGotoKnowแห่งนี้ ผู้เข้าร่วมประชุมเป็นครูสอนดีราว 60 ท่าน ซึ่งมีความประสงค์จะพัฒนาตัวเอง ด้วยการจัดการเรียนการสอนผ่านโลกออนไลน์ หรือe-learning ผู้สนับสนุนหลักเป็นสำนักงานส่งเสริมสังคมแห่งการเรียนรู้และพัฒนาคุณภาพเยาวชน(สสค.)

จุดประสงค์การประชุม มุ่งหวังจะให้คุณครูผู้เข้าร่วมได้ทดลองใช้ClassStart ที่ถูกสร้างและพัฒนาด้วยความมีจิตอาสาและในวิญญาณความเป็นครูของท่านอาจารย์ดร.จันทวรรณและคณะ นับเป็นคุณูปการสำคัญในการจัดการเรียนรู้ ความประสงค์ของทีมงานอีกอย่าง เป็นความปรารถนาที่จะให้ClassStart สนองการจัดการเรียนการสอนแบบโครงงาน(PBL=Project Based Learning) และชุมชนการเรียนรู้ของครู(PLC=Professional Learning Community) รวมถึงOpen Classroomต่างๆ ที่คุณครูได้ดำเนินการอยู่ ทั้งนี้เพื่อก้าวไปสู่การพัฒนาทักษะในศตวรรษที่ 21ให้กับเยาวชน อย่างที่โลกและคนในวงการศึกษาเริ่มจะตื่นตัว

ตามความเข้าใจผม ClassStartจะเป็นเว็บไซต์ของคุณครูแต่ละท่าน ในการจัดการเรียนการสอนแต่ละรายวิชาผ่านเครือข่ายอินเทอร์เน็ต การพูดคุย อธิบาย ทำความเข้าใจ การบันทึกเนื้อหา การนำเสนอสื่อและแหล่งเรียนรู้ การมอบภาระงาน ส่งงาน ให้คะแนน ตรวจแบบฝึกหัด ประกาศข่าว หรือนัดหมาย ฯลฯ ซึ่งเป็นการติดต่อสื่อสารระหว่างครูกับศิษย์ จะไม่จำกัดเฉพาะในห้อง หรือในเวลาเรียนอีกต่อไป พูดให้รวบรัดเสมือนยกห้องเรียนปกติที่ครูใช้สอน มาบรรจุใส่ไว้ในคอมพิวเตอร์ แล้วใช้สัญญาณอินเทอร์เน็ตเชื่อมต่อ ทำให้คุณครูสามารถจะสอนลูกศิษย์ผ่านโลกออนไลน์ที่เด็กๆหลงใหลได้เลย

เมื่อเทียบกับซอฟท์แวร์อื่นประเภทเดียวกัน ซึ่งมักจะต้องมีค่าใช้จ่ายแล้ว ClassStartจัดเป็นe-learning ที่ค่อนข้างสมบูรณ์เลยทีเดียว แต่ที่พิเศษกว่าก็คือ ไม่ว่าใครจะใช้ ครู ศิษย์ หรือบุคคลทั่วไป ที่นี่ให้บริการฟรีครับ

เมื่อทีมงานมุ่งพัฒนาให้ClassStart สนองการจัดการเรียนรู้แบบโครงงาน(PBL) และชุมชนการเรียนรู้ครู(PLC) รวมถึงOpen Classroomตามที่กล่าวมาแล้ว การสะท้อนผลเกี่ยวกับประเด็นเหล่านี้ จึงเป็นหัวใจของการพูดคุย หรือการประชุมสัมมนา จนล่วงเข้าสู่วันที่สองหรือวันสุดท้าย และแทบจะเป็นกิจกรรมท้ายสุด ผมก็ได้รับคำถามที่ไม่น่าแปลกใจ เพราะคิดมาแล้วว่าคงจะได้ยิน รวมทั้งตัวเองก็เคยสงสัยและค้นหาคำตอบมาแล้วเช่นกัน “ว่าแต่ว่า PBLคืออะไรแน่” คุณครูสาวท่านหนึ่งจากจังหวัดน่าน เปิดประเด็นข้อสงสัยอย่างจริงจัง

ครูเรามักจะติดว่า PBLเป็นการสอนให้นักเรียนทำโครงงาน โครงงานที่ครูมโนภาพก็จะเป็นการทดลอง ศึกษา ค้นคว้า บันทึกผล สรุป ทำรายงานเป็นเล่ม(5 บท) การนำเสนอหรือเผยแพร่ทำเป็นแผงโครงงาน แต่เท่าที่ตัวเองศึกษาหรือฟังผู้รู้จากหลายเวที PBLที่จะฝึกและสร้างทักษะในศตวรรษที่ 21 ให้กับนักเรียนได้จริงและอย่างหลากหลาย มีความหมายมากไปกว่านั้น

การทำงานทั้งหมดที่ครูปล่อยให้นักเรียนได้ลงมือทำจริง ไม่ชี้นำหรือให้คำปรึกษาจนเกินเลย ไม่ด่วนบอกคำตอบก่อน เพียงแค่ถ้าผิดทิศผิดทางเอามากๆ หรือไม่มีเหตุผลเอาเสียเลย ครูจึงจะให้ข้อคิดบ้าง ให้เขาได้ดิ้นรน ต่อสู้ พยายามคิดและลงมือแก้ไขปัญหาจากสติปัญญาเขาเอง ถ้าเป็นดังนี้ผมว่าน่าจะใช่PBLทั้งนั้น

การทำงานจะเกิดขึ้นตามลำดับอย่างเป็นธรรมชาติ ได้แก่ เกิดข้อสงสัย เดาคำตอบ รวบรวมวิเคราะห์ข้อมูล ในที่สุดจะนำไปสู่คำตอบที่แท้จริงได้ ขั้นตอนการทำงานหรือการเรียนรู้เหล่านี้ เป็นความธรรมดาของคนทำงานหรือผู้ใฝ่รู้อยู่แล้ว ดังนั้นถ้าคุณครูเปิดโอกาสหรือออกแบบกิจกรรมต่างๆ เพื่อให้ลูกศิษย์ได้ลงมือ"คิดเองทำเอง"ด้วยเหตุและผล รับรองว่ากระบวนการจะหลีกหนีลำดับขั้นตอนเหล่านี้ไม่พ้น วิชาวิทยาศาสตร์เรียกวิธีการทางวิทยาศาสตร์(scientific method)ครับ และตามที่ตัวเองเข้าใจ กระบวนการเรียนรู้แบบPBLก็คือสิ่งเดียวกัน

การทำงานของทีมงานท่านอาจารย์จันทวรรณเข้มแข็งมาก หลังได้ข้อมูลหรือรับฟังความคิดเห็นจากคณะครู ทุกท่านจะมาร่วมสรุป พูดคุยประเด็นปัญหาที่เกิดขึ้น จะปรับปรุงแก้ไขกันอย่างไร ประสบการณ์หรือความรู้จากคณะครูรุ่นแรกจึงถูกปรับใช้กับรุ่นที่สอง ความรู้จากกิจกรรมวันแรกจึงถูกปรับใช้ในวันถัดไป ประสบการณ์หรือความรู้ที่ทีมงานเรียนรู้นำมาใช้ มาจากขั้นตอนการทำงานอย่างมีเหตุผล หรือวิธีการทางวิทยาศาสตร์นั่นเอง ปัญหาคืออะไร สมมติฐาน ตรวจสอบ(รวบรวมวิเคราะห์ข้อมูล) แล้วก็สรุปผล(เกิดความรู้) ดังนั้น การทำงานของทีมผู้จัดประชุมสัมมนาครั้งนี้ ก็เป็นการเรียนรู้แบบPBLครับ

หรือกิจกรรมสุดท้ายที่คุณครูทุกท่านร่วมแสดงความเห็น ว่าจะทำอะไรต่อไปกับClassStart โดยส่วนใหญ่บอกจะทดลองใช้ บ้างก็บอกจะใช้ทุกวิชาที่รับผิดชอบสอน บ้างก็จะใช้กับบางวิชาก่อน หากลองพิจารณาด้วยขั้นตอนของวิธีการทางวิทยาศาสตร์ คุณครูเหล่านี้ก็เริ่มต้นจากปัญหาว่าClassStartดีหรือไม่ ต่อจากนั้นจะตั้งสมมติฐานหรือเดาคำตอบไว้ในใจ อาจจะเดาว่าดีหรือไม่ดี ก็เป็นไปได้ทั้งนั้น แต่ที่แน่ๆการทดลองใช้ซึ่งเป็นการตรวจสอบสมมติฐาน กำลังจะเกิดขึ้นเป็นลำดับต่อไปแล้ว ดังนั้น การทดลองใช้ClassStartของคุณครูครั้งนี้ ก็เป็นการเรียนรู้แบบPBLอีกตัวอย่างหนึ่ง

สำหรับคุณครู 2-3 ท่าน ที่บอกว่าขณะนี้ClassStartน่าจะยังไม่พร้อมกับชั้นเรียนของท่าน ด้วยปัญหาหรือข้อจำกัดบางประการ โดยจะศึกษาหาความรู้หรือทำความเข้าใจให้ถ่องแท้ก่อน ถ้าขั้นตอนการศึกษาทำความเข้าใจหรือการตรวจสอบสมมติฐานของคุณครู 2-3 ท่านนี้ ยังเป็นไปตามที่คิด ข้อมูลจากการศึกษาจะค่อยปรากฏให้ได้วิเคราะห์ ในที่สุดความรู้เกี่ยวกับClassStartจะมีผลสรุป ไม่ว่าผลจะออกมาว่าดีหรือไม่ดี จะใช้หรือไม่ใช้ ก็ล้วนเป็นความรู้ที่เกิดขึ้น กระบวนการเรียนรู้นี้ก็ด้วยรูปแบบPBLเช่นกัน

เช้าวันสุดท้ายของการประชุมในโรงแรมที่พัก หลังจากตื่นขึ้นมามองท้องฟ้า ผมเห็นเมฆหนาตากว่าวันก่อนๆ จนบดบังแสงอาทิตย์แทบหมดสิ้น เนื่องจากอากาศร้อนจัด จะมีฝนหรือพายุตามคำพยากรณ์ล่ะหรือ แต่ไม่นานนักดวงอาทิตย์ที่ลอยสูงขึ้น ก็หลุดพ้นมวลหมู่เมฆและส่องแสงเจิดจ้า จนผมต้องละสายตา ไม่อาจมองได้ด้วยตาเปล่า

หวังเห็นความร่วมมือร่วมใจของคณะทำงานจากมหาวิทยาลัย ผู้สร้างและพัฒนาClassStart กับคณะครูสอนดี ซึ่งเดินทางไกลมาจากทั่วประเทศ จะเป็นอีกแรงหนึ่งที่สำคัญ ที่จะช่วยให้การศึกษาบ้านเราเกิดพลังขับเคลื่อน จนนำไปสู่ความความสำเร็จ สามารถพัฒนาทักษะในศตวรรษที่ 21 ให้กับเด็กๆได้อย่างทั่วถึง ดั่งพลังมหาศาลของแสงอาทิตย์ ซึ่งเปล่งประกายเจิดจรัสเหนือมวลหมู่เมฆในเช้าวันนั้น..