...
ย่อบันทึกวัดรัฐกลันตันนี้
เมื่อข้าพเจ้าเข้าไปยังวัดประชาจีนาราม ได้ไปกราบนมัสการหลวงพ่อพระครูพิศาลศุภกิจ สมภารวัดนี้และท่านยังเป็นรองเจ้าคณะรัฐกลันตันด้วย ท่านมอบให้มาเป็นหนังสือชื่อ บันทึกมรดกวัดไทยในรัฐกลันตัน ผู้เขียนคือ นายวีระ สุวรรณ และนายแฮลาย ปรามวล ซึ่งผลงานนี้เป็นประโยชน์ต่องานวิจัยของข้าพเจ้าอย่างมาก จึงขอขอบพระคุณท่านทั้งสองและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในเรื่องนี้ทุกท่านและขอย่อไว้ศึกษาดังนี้
บทนำ
คนไทที่อยู่ในรัฐกลันตันนี้มามากกว่า 600 ปี ใช้ภาษาไทยถิ่นใต้สำเนียงตากใบ ( ภาษาเจ๊ะเห ) มี 3 กลุ่มใหญ่ คือ
1 . กลุ่มอยู่ติดชายแดนประเทศไทย มี 3 อำเภอคือ
1 . 1 อำเภอตาเนาะห์แมเราะห์อยู่ติดอำเภอแว้ง
1 . 2 อำเภอปาเซร์มัสอยู่ติดกับอำเภอสุไหงโก-ลก
1 . 3 อำเภอตุมปัตอยู่ติดกับอำเภอตากใบ
กลุ่มคนไทนี้มีความสัมพันธ์ทางเครือญาติจึงไปมาหาสู่กันเวลามีงานบุญต่าง ๆ
2 . กลุ่มอยู่ติดทะเลจีนใต้ ชอบอยู่ตามริมแม่น้ำที่เชื่อมต่อทะเลจีนใต้ เช่น แม่น้ำสุไหงโก-ลก( แม่น้ำแบ่งไทย-มาเล ) , แม่น้ำกลันตัน และแม่น้ำเสมอรัก แห่งอำเภอปาเซปูเต๊ะ
3 . กลุ่มอื่น ๆ กระจายอยู่ตามอำเภอต่าง ๆ เมื่อมาอยู่มากจึงกลายเป็นหมู่บ้าน เช่น บ้านอาเหร อำเภอโกตาบารู บ้านท่าช้าง อำเภอตาเนาะห์แมเราะห์ เป็นต้น
การเข้ามาอยู่ของคนไทในแผ่นดินมลายูอาจมีปัจจัยทางการเมือง เพราะในอดีตหัวเมืองมลายูเคยเป็นเมืองอยู่ใต้ปกครองของไทยในสมัยสุโขทัยถึงอยุธยา ต่อมาอยุธยาเสียกรุงแก่พม่าครั้งที่ 2 เมื่อ พ.ศ. 2310 นั้นหัวเมืองมลายูเป็นอิสระอยู่ 15 ปี มาถึงสมัยกรุงธนบุรีได้ถูกปราบให้มาขึ้นต่อไทยตามเดิมจนมาถึงกรุงรัตนโกสินทร์ในสมัยรัฐกาลที่ 5 ไทยทำสนธิสัญญากรุงเทพ ฯ ลงวันที่ 10 มีนาคม 2452 จึงทำให้ไทยเสียดินแดนในรัฐตอนเหนือมี รัฐไทยบุรี ( เกดะห์ ) ปะลิส กลันตัน และตรังกานู ให้กับอังกฤษ หลังแบ่งเขตแดนแล้วคนไทที่เรียกตนเองว่าสยามจำนวนมากยังพอใจอยู่ในถิ่นเดิมภายใต้การปกครองของอังกฤษเรื่อยมาจนอังกฤษยกดินแดนนี้ให้กับมาเลเซีย ( รับเอกราช ) เมื่อวันที่ 31 สิงหาคม พ.ศ. 2500
ปัจจุบันคนไทในรัฐกลันตันมีประมาณ 15, 000 คน ใน 30 หมู่บ้าน ใน 6 อำเภอที่ติดชายแดนไทยและทะเลจีนใต้ คนไทเหล่านี้จึงเป็นคนมาเลเซียโดยปริยายแต่มีวิถีไทนับถือพระพุทธศาสนาจึงมีวัดเกือบทุกชุมชนที่มีคนไทยอยู่ รัฐกลันตันมี 20 วัด 10 สำนักสงฆ์
วัดไทยในรัฐกลันตัน 20 วัด อยู่ในอำเภอตุมปัต 12 วัด คือ 1 . วัดประชุมชลนาวาศิลาลอย 2 . วัดพิกุลใหญ่ 3 . วัดมัชฌิมาราม 4 . วัดประชุมธาตุชนาราม 5 . วัดพิกุลทองวราราม 6 . วัดแจ้งพุทธาวาส 7 . วัดใหม่สุวรรณคีรี 8 . วัดชลประชุมธาตุชนาราม 9 . วัดสุคนธาราม 10 . วัดโคกสยาวนาราม 11 . วัดโพธิวิหาร 12 . วัดประชาจีนาราม
อำเภอปาเซร์มัส 3 วัด คือ 1 . วัดโฆสการาม 2 . วัดอุตตมาราม 3 . วัดจีนประดิษฐาราม
อำเภอบาเจาะ 2 วัด คือ 1 . วัดโพธิญาณพุทธธรรม 2 . วัดปทุมวิหาร
อำเภอโกตาบารู 1 วัด คือ 1 . วัดอาริยคีรี
อำเภอตาเนาะห์เมเราะห์ 1 วัด คือ 1 . วัดจำปาแก้ว
และอำเภอปาเซร์ปูเต๊ะ 1 วัด คือ 1 . วัดไทยทักษิณผาลุการาม
วัดไทย 20 วัด มี 2 วัด ตั้งอยู่ในชุมชนคนจีน คือวัดประชาจีนาราม บ้านกูลิม อำเภอตุมปัต และวัดจีนประดิษฐาราม บ้านเตินโดง อำเภอปาเซร์มัส วัดไทยที่กระทรวงการท่องเที่ยวมาเลเซียจัดให้ท่องเที่ยว มี 4 วัด คือวัดโพธิวิหาร วัดมัชฌิมาราม วัดใหม่สุวรรณคีรีและวัดโพธิญาณพุทธธรรม สถาปัตยกรรมที่กระทรวงมรดกและวัฒนธรรมมาเลเซียประกาศให้เป็นมรดกแห่งชาติคือ พระพุทธบารมีธรรมจำรัสโลก วัดมัชฌิมาราม และศาลาการเปรียญวัดชลประชุมธาตุชนาราม
ศิลปกรรมในวัดไทยรัฐกลันตันมี 4 แบบ
1.ศิลปกรรมแบบไทยมี 2 แบบ คือกุฏิสร้างด้วยไม้ เป็นศิลปะไทยภาคใต้ เช่นศาลาการเปรียญวัดชลประชุมธาตุชนาราม และสิ่งก่อสร้างสมัยใหม่เป็นศิลปะไทยสมัยปัจจุบันสร้างด้วยปูนซิเมนต์ เช่น อุโบสถวัดประชาจีนาราม เป็นต้น
2.ศิลปกรรมผสมไทย-จีน เป็นศิลปะโครงสร้างแบบจีนแต่รายละเอียดแบบไทย เช่นซุ้มประตูอุโบสถวัดอุตตมาราม
3.ศิลปกรรมแบบจีน ที่เด่นชัดคือศาลาการเปรียญวัดโพธิญาณพุทธธรรม
4.ศิลปกรรมร่วมสมัย วัดสร้างตามสมัยนิยมเช่น อาคารที่พักในวัดมัชฌิมาราม
บทบาทสำคัญของวัดไทยประการหนึ่งคือ การช่วยอนุรักษ์และส่งเสริมพระพุทธศาสนา ภาษาและวัฒนธรรมไทย เปิดโรงเรียนสอนภาษาไทยในวัดและสำนักสงฆ์ มี 16 โรงเรียน บางโรงเรียนสอนนาฏศิลป์ไทยด้วย
ความสำคัญของวัดไทยต่อคนสยาม
วัดไทยพุทธในรัฐกลันตันเป็นศูนย์รวมกิจกรรมทางศาสนา สังคม วัฒนธรรมและการศึกษาของคนในชุมชน เพื่อธำรงไว้ซึ่งพระพุทธศาสนา และความเป็นคนไทในรัฐกลันตัน
1.ความสำคัญทางศาสนา วัดเป็นสถานที่สวดมนต์ไหว้พระทำสมาธิ ทำบุญ ทำกิจกรรมในวันสำคัญทางศาสนา
2.ความสำคัญทางสังคม วัดให้บริการรักษาโรคทางการแพทย์แผนโบราณ การแสดงบันเทิงในช่วงมีเทศการ การประชุมต่าง ๆ
3.ความสำคัญทางวัฒนธรรม วัดมีจิตกรรมฝาผนัง สถาปัตยกรรม ปฏิมากรรมเป็นเอกลักษณ์ของคนไทในรัฐกลันตัน
4.ความสำคัญทางการศึกษา วัดเป็นที่จัดการเรียน การสอนภาษาไทยและธรรมศึกษา
5.ความสำคัญทางการฝึกอาชีพ วัดเป็นที่ฝึกงานก่อสร้างต่าง ๆให้ชาวบ้านที่ยังไม่มีฝีมือได้เรียนรู้วิชาช่างต่าง ๆ
6.ความสำคัญด้านการท่องเที่ยว วัดบางวัดรัฐบาลจัดให้เป็นสถานที่ท่องเที่ยวประจำวัดเพื่อส่งเสริมให้เป็นเศรษฐกิจชุมชนหมู่บ้าน
การปกครองของคณะสงฆ์ในรัฐกลันตัน
สมัยก่อนอาจไม่มีการปกครองอย่างเป็นทางการหรือไม่ก็ขึ้นอยู่กับการปกครองคณะสงฆ์จังหวัดนราธิวาส เพราะรัฐกลันตันยุคนั้นอยู่ใต้การปกครองของสยามประเทศ เริ่มมีการปกครองชัดเจนเมื่อแต่งตั้งพระครูโอภาสพุทธคุณ แห่งวัดชลประชุมธาตุชนาราม เป็นเจ้าคณะรัฐกลันตันโดย ร. 5 เมื่อ พ.ศ. 2451 และยังได้รับการแต่งตั้งจากสุลต่านรัฐกลันตันอีกด้วย แม้ปัจจุบันยังคงได้รับการแต่งตั้งตำแหน่งนี้จากสุลต่านแห่งรัฐกลันตัน
ลำดับเจ้าคณะรัฐกลันตัน
เคยได้ไปเที่่ยวมาแล้วค่ะ วัฒนธรรม สังคมคนไทยที่มาเลเซีย (รัฐกลันตัน) น่ารักมากๆ มีความเป็นไทยมากกว่าลักษณะทางกายภาพด้วยซ้ำ ชาวบ้านมีความผูกพันกับวีถีชีวิตและสังคมไทยในสมัยก่อนๆ ซึ่งสังคมไทยในชนบทของประเทศไทยเองบางที่ยังมีไม่เท่าเลยค่ะ อย่างคำว่า "สวัสดี"บ้านเรา ก็ พูด "สวัสดี กันเฉยๆ แต่ที่บางแซะ ใช้ว่า สวัสดีมาก คือใช้คำว่า มากเป็นคำลงท้าย ฟังแล้วดูแปลกๆ แต่ก็รู้สึกดีทุกครั้งที่ คิดถึง..