พระอุบาลีคุณูปมาจารย์(ปวง ธมฺมปญฺโญ) เจ้าอาวาสวัดศรีโคมคำ
พะเยาในปัจจุบัน
วันที่ 28 กรกฎาคม 2520 ทางราชการ ได้ประกาศตั้งอำเภอพะเยาพร้อมอีก 6 อำเภอขึ้นเป็นจังหวัดพะเยา ตามพระราชบัญญัติเรื่อง ตั้งจังหวัดพะเยา พ.ศ. 2520 ให้ไว้ ณ วันที่ 20 กรกฎาคม 2520
จังหวัดพะเยา ตั้งขึ้นในวันที่ 28 สิงหาคม 2520 ประกอบด้วยอำเภอ 7 อำเภอ ได้แก่อำเภอเมืองพะเยา อำเภอจุน อำเภอเชียงคำ อำเภอเชียงม่วน อำเภอดอกคำใต้ อำเภอปง และอำเภอแม่ใจ และมีนายสัญญา ปาลวัฒน์วิไชย เป็นผู้ว่าราชการจังหวัดพะเยาคนแรก
พื้นที่ จังหวัดพะเยา ตั้งอยู่บริเวณภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย อยู่ห่างจากกรุงเทพมหานคร ประมาณ 735 กิโลเมตร ตามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 (พหลโยธิน) โดยประมาณคิดจากระยะทางเดินรถโดยสารสาธารณ 3 เส้นทาง คือ
1) กรุงเทพฯ –นครสวรรค์-กำแพงเพชร-ตาก-ลำปาง-พะเยา 730 กิโลเมตร
2) กรุงเทพฯ – นครสวรรค์ – พิษณุโลก – อุตรดิตถ์ – แพร่ – พะเยา 690 กิโลเมตร
3) กรุงเทพฯ – อำเภอตากฟ้า (นครสวรรค์) –พิษณุโลก –อุตรดิตถ์ – แพร่ –พะเยา 687 กิโลเมตร
จังหวัดพะเยาตั้งอยู่บนที่ราบลุ่มน้ำอิง พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบ ลักษณะภูมิอากาศเนื่องจากมีป่าไม้และภูเขาล้อมรอบจึงทำให้อากาศหนาวมากในฤดูหนาวและอากาศไม่ร้อนจัดในฤดูร้อน มีเทือกเขาสำคัญ คือ เทือกเขาผีปันน้ำ มีแม่น้ำสำคัญไหลผ่าน 3 สาย คือ แม่น้ำอิง แม่น้ำยม และแม่น้ำลาว
1. ลักษณะภูมิประเทศของจังหวัดพะเยา
ศูนย์วิจัยสิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยนเรศวร (2548 : 1-1 ถึง 2-2) ระบุว่าสภาพพื้นที่ส่วนใหญ่ของจังหวัดพะเยา เป็นที่ราบสูงและภูเขา มีระดับความสูงตั้งแต่ 300-1,500 เมตร จากระดับน้ำทะเล มีเทือกเขาอยู่ทางทิศตะวันตก ตะวันออกเฉียงเหนือ ตะวันออกเฉียงใต้และตอนกลางของพื้นที่จังหวัด มีเนื้อที่ประมาณ 6,335.06 ตารางกิโลเมตร หรือ 3,959,412 ไร่ มีพื้นที่ขนาดใหญ่ เป็นลำดับที่ 15 ของภาคเหนือ และมีพื้นที่ป่าไม้ (จากภาพถ่ายดาวเทียม ปี พ.ศ. 2542) ประมาณ 1,503,174 ไร่ หรือร้อยละ 37.96 ของพื้นที่จังหวัด สภาพเป็นป่าดงดิบและป่าไม้เบญจพรรณ ไม้ที่สำคัญ ได้แก่ ไม้สัก ไม้ประดู่ ไม้มะค่า ไม้ชิงชัน ไม้ยาง ไม้เต็ง ไม้รัง ฯลฯ จังหวัดพะเยามีพื้นที่อยู่ทั้งในที่ลุ่มน้ำโขงและลุ่มน้ำเจ้าพระยา ส่วนที่อยู่ในลุ่มน้ำโขง คือพื้นที่อำเภอเมือง อำเภอดอกคำใต้ อำเภอจุน อำเภอปง (บางส่วน) อำเภอเชียงคำ และอำเภอแม่ใจ ส่วนที่อยู่ลุ่มน้ำเจ้าพระยา คือ อำเภอปง และอำเภอเชียงม่วน ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของแม่น้ำยม เทือกเขาที่สำคัญ ได้แก่ ดอยภูลังกา ดอยสันปันน้ำ ดอยแม่สุก ดอยขุนแม่แฝก ดอยขุนแม่ต๋ำ ดอยขุนแม่ต๋อม ซึ่งลักษณะสภาพภูมิประเทศสามารถแบ่งได้เป็น 3 ลักษณะได้แก่
1.1. ที่ราบลุ่มฝั่งตะวันตก
ลักษณะพื้นที่ตั้งอยู่บริเวณสองฝั่งของลำน้ำอิง และรอบกว๊านพะเยา มีระดับความสูงประมาณ 400 เมตร จากระดับน้ำทะเลปานกลาง ครอบคลุม 5 อำเภอ ได้แก่ อำเภอเมืองพะเยา อำเภอแม่ใจ อำเภอดอกคำใต้ อำเภอจุน และอำเภอภูกามยาว ซึ่งบริเวณที่ราบลุ่มด้านฝั่งตะวันตกนี้ ถือว่าเป็นพื้นที่สำคัญที่สุดของจังหวัด เนื่องจากเป็นที่ตั้งของอำเภอเมืองพะเยา และกว๊านพะเยา ซึ่งเป็นศูนย์รวมทางเศรษฐกิจ การท่องเที่ยว และหน่วยงานราชการของจังหวัด
1.2. ที่ราบลุ่มฝั่งตะวันออก
ลักษณะพื้นที่ดังกล่าวจะตั้งอยู่บริเวณสองฝั่งของลำน้ำยม และลำน้ำแม่ลาว มีระดับความสูง 300-400 เมตร จากระดับน้ำทะเลปานกลาง ครอบคลุม 4 อำเภอ ได้แก่ อำเภอปง อำเภอเชียงม่วน อำเภอเชียงคำ และอำเภอภูซาง บริเวณพื้นที่ราบลุ่มฝั่งตะวันออกนี้ ใช้เป็นพื้นที่เกษตรกรรมของเกษตรกรเป็นส่วนใหญ่
1.3. ที่ราบสูงและภูเขา
ที่ราบสูงและภูเขามีระดับความสูงประมาณ 300-1,500 เมตร จากระดับน้ำทะเลปานกลาง ครอบคลุมพื้นที่ทุกอำเภอในจังหวัดพะเยา โดยเป็นที่ราบสูงและภูเขา 4,685 ตารางกิโลเมตร ซึ่งเป็นลักษณะภูมิประเทศที่มีพื้นที่มากที่สุดในจังหวัดพะเยา
นอกจากนี้ ยังมีการดำเนินโครงการพัฒนาความร่วมมือทางเศรษฐกิจในอนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขง (GMS) ซึ่งเป็นโครงการที่ส่งเสริมการขยายตัวทางการค้า การลงทุน อุตสาหกรรม เกษตร บริการ เพื่อก่อให้เกิดการจ้างงาน และยกระดับมาตรฐานการครองชีพของประชาชนให้ดีขึ้น ส่งเสริมและพัฒนาความร่วมมือทางเทคโนโลยี และการศึกษาระหว่างกัน ให้มีการใช้ทรัพยากรธรรมชาติที่ส่งเสริมกันอย่างมีประสิทธิภาพ เพิ่มขีดความสามารถและโอกาสการแข่งขันในเวทีการค้าโลก ซึ่งโครงการดังกล่าวมีพื้นที่ครอบคลุมถึงจังหวัดพะเยา นอกจากกว๊านพะเยาจะเอื้อประโยชนต์ต่อชุมชนด้านอุปโภคและบริโภคแล้ว ยังมีศักยภาพในด้านแหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติ โบราณสถาน สินค้าพื้นเมือง และทัศนียภาพที่สวยงาม เพื่อพัฒนาให้สอดรับกับโครงการดังกล่าวได้อีกด้วย
2. ขอบเขตการปกครอง
จังหวัดพะเยา เป็นจังหวัดชายแดนตั้งอยู่ทางภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย มีเขตระหว่างเส้นรุ้งที่ 18 องศา 44 ลิปดาเหนือ ถึง 19 องศา 44 ลิปดาเหนือ และเส้นแวงที่ 99 องศา 40 ลิปดาตะวันออก ถึง 100 องศา 40 ลิปดาตะวันออก โดยมีอาณาเขตติดต่อ ดังนี้
ทิศเหนือ ติดเขต อำเภอพาน อำเภอป่าแดด อำเภอเทิง จังหวัดเชียงราย
ทิศใต้ ติดเขต อำเภองาว จังหวัดลำปาง และอำเภอสอง จังหวัดแพร่
ทิศตะวันออก ติดเขต แขวงไชยะบุรี สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว และ อำเภอท่าวังผา อำเภอบ้านหลวง อำเภอสองแคว จังหวัดน่าน
ทิศตะวันตก ติดเขต อำเภองาว อำเภอวังเหนือ จังหวัดลำปาง
โดยมีการแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 9 อำเภอ 68 ตำบล 802 หมู่บ้าน
ตารางที่ 2 แสดงจำนวนการแบ่งเขตการปกครอง
ที่ |
อำเภอ |
ตำบล |
หมู่บ้าน |
1 |
อำเภอเมืองพะเยา |
13 |
171 |
2 |
อำเภอเชียงคำ |
10 |
133 |
3 |
อำเภอดอกคำใต้ |
12 |
125 |
4 |
อำเภอแม่ใจ |
6 |
66 |
5 |
อำเภอจุน |
7 |
86 |
6 |
อำเภอปง |
7 |
88 |
7 |
อำเภอเชียงม่วน |
3 |
34 |
8 |
อำเภอภูซาง |
5 |
59 |
9 |
อำเภอภูกามยาว |
3 |
40 |
|
|
รวม |
66 |
802 |
ที่มา : สำนักงานจังหวัดพะเยา. 2553 : 14
ลักษณะภูมิอากาศ แบ่งออกเป็น 3 ฤดู คือ
1. ฤดูร้อน อยู่ระหว่างเดือนมีนาคม ถึงเดือนพฤษภาคม อากาศร้อนจัดในเดือนพฤษภาคม อุณหภูมิวัดได้ 39.5 องศา ซ.
2. ฤดูฝน อยู่ระหว่างเดือนพฤษภาคม ถึงเดือนตุลาคม ฝนตกหนาแน่นในเดือนพฤษภาคม ฝนตกตลอดปีประมาณ 1,043.9 มม.มีวันฝนตก 101 วัน
3. ฤดูหนาว อยู่ระหว่างเดือนพฤศจิกายน ถึงเดือนกุมภาพันธ์ อากาศหนาวจัดในเดือนพฤศจิกายน และมกราคม อุณหภูมิต่ำสุดวัดได้ 10.8 องศา ซ.ในเดือนธันวาคม
ประชากร
ชาย 239,393 คน หญิง 247,186 คน รวม 486,579 คน จำนวนบ้าน 125,954 หลัง จำนวนครอบครัว 123,986 ครอบครัว
ศาสนา
ประชากรส่วนใหญ่นับถือพระพุทธศาสนา
ตารางที่ 3 แสดงจำนวนวัด พระภิกษุและสามเณร
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
