การพัฒนาศักยภาพครูด้านการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการตามแนวคิดปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงโรงเรียนเทศบาล ๔ (ธนวิถี) จังหวัดยะลา

การพัฒนาศักยภาพครู, การจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการ, ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง, โรงเรียนเทศบาล ๔ (ธนวิถี) จังหวัดยะลา

รายงานการวิจัยเพื่อเผยแพร่ผลงานวิจัย

 

ชื่อเรื่องวิจัย          การพัฒนาศักยภาพครูด้านการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการตามแนวคิดปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงโรงเรียนเทศบาล ๔ (ธนวิถี) จังหวัดยะลา

ชื่อผู้วิจัย               นางกนกภรณ์   รัตนยิ่ง

                                โรงเรียนเทศบาล ๔ (ธนวิถี)  ตำบลสะเตง  อำเภอเมือง  จังหวัดยะลา

                                สำนักการศึกษาเทศบาลนครยะลา

โทรศัพท์                0-7321-2896                        โทรสาร                 0-7321-4227

e-mail  address    [email protected]

ปีที่ทำวิจัย              2552

 

ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา

 

  ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง  เป็นแนวทางดำเนินชีวิตและวิถีปฏิบัติที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมีพระราชดำรัสชี้แนะแก่พสกนิกรชาวไทยมาโดยตลอดนานกว่า  30  ปี  และได้ทรงเน้นย้ำแนวทางพัฒนาที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานทางสายกลางและความไม่ประมาท  โดยคำนึงถึงความพอประมาณ  ความมีเหตุผล  การสร้างภูมิคุมกันในตัว  ตลอดจนใช้ความรู้และคุณธรรมเป็นพื้นฐานในการดำรงชีวิต  การป้องกันให้รอดพ้นจากวิกฤตและให้สามารถดำรงอยู่ได้อย่างมั่นคงและยั่งยืนภายใต้กระแสโลกาภิวัตน์และความเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ จากปัญหาที่เกิดขึ้นกับสังคมไทยในปัจจุบัน  แนวคิดเรื่อง “เศรษฐกิจพอเพียง”  เป็นทางเลือกที่ทุกองค์กร  ชุมชน  และหน่วยงานต่าง ๆ  ได้นำมาเป็นแนวทางการดำเนินกิจกรรมเพื่อความอยู่รอดท่ามกลางสภาพสังคม  วัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อมในท้องถิ่นของตนอย่างมีความสุขและเหมาะสมตามอัตภาพ (กระทรวงศึกษาธิการ, 2550)

แผนพัฒนาเศรษฐกิจสังคมแห่งชาติฉบับที่  9 (พ.ศ. 2545-2549)  ได้ยึดแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงตามพระราชดำริเป็นปรัชญานำทางในการพัฒนาประเทศ  ครู  นักเรียน  ประชาชนและหน่วยงานต่าง ๆ  ยังไม่ตระหนักถึงความสำคัญของแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงว่าเป็นรากฐานของชีวิต  รากฐานของความมั่นคงของแผ่นดินจึงไม่ได้พัฒนาประเทศ  ปฏิบัติตนและดำรงชีวิตตามแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงอย่างจริงจังและต่อเนื่อง  จากสภาพของปัญหาทางสังคมที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน  แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่  10 (พ.ศ. 2550-2554)  โดยสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ  ได้น้อมนำแนวคิดปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงเป็นปรัชญานำทางในการจัดทำแผน  เพื่อสร้างสังคมทุกระดับชั้นมีความเข้าใจในหลักแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงและนำไปเป็นพื้นฐานและแนวทางในการดำเนินชีวิต  ตลอดจนการกำหนดยุทธศาสตร์การพัฒนาประเทศไปสู่ความสมดุลที่ยั่งยืนและมีภูมิคุ้มกันที่ดี  โดยที่กระทรวงศึกษาธิการเป็นอีกหนึ่งหน่วยงานที่ได้ตระหนักถึงปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในสังคม  เพราะเป็นหน่วยงานที่มีหน้าที่หลักในการจัดการศึกษา  ซึ่งถือเป็นเครื่องมือสำคัญในการพัฒนาคุณภาพของคนอันเป็นกำลังสำคัญในการพัฒนาประเทศ  จึงมีภารกิจสำคัญในการเผยแพร่แนวคิดตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงเพื่อพัฒนาคนไทยให้เกิดการปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์และสร้างจิตสำนึกที่มั่นคงเข้มแข็งในหลักการดำเนินชีวิตตามแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง (ปรียานุช  พิบูลสราวุธ, 2549)  และสำนักงานคณะกรรมการศึกษาขั้นพื้นฐาน  ได้ดำเนินการขับเคลื่อนแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงสู่การปฏิบัติในสถานศึกษา  โดยให้โรงเรียนบริหารจัดการสถานศึกษาบูรณาการสอดแทรกแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงในการบริหารจัดการทั้ง  4  ด้านตามขอบข่ายการกระจายอำนาจ  เพื่อปลูกฝังทัศนคติสู่ชุมชนและวางรากฐานความพอเพียงให้แก่นักเรียน  เพื่อสนองนโยบายกระทรวงศึกษาธิการโดยจัดกระบวนการเรียนรู้ที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตชุมชนและภูมิปัญญาท้องถิ่นเน้นการฝึกปฏิบัติจริง

ปัจจุบันการขับเคลื่อนปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในสถานศึกษา  ได้น้อมนำแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงสู่การบริหารจัดการของสถานศึกษา  ซึ่งจะต้องพัฒนาบุคลากรทั้งผู้บริหาร  ครู  และกรรมการสถานศึกษาก่อนเป็นอันดับแรก  โดยเฉพาะอย่างยิ่งครูซึ่งถือว่าเป็นทรัพยากรที่สำคัญในการถ่ายทอดความรู้  และปลูกฝังสิ่งต่าง ๆ  ให้แก่เด็ก  จึงเป็นหน้าที่ของสถานศึกษาที่ต้องส่งเสริมและพัฒนาครูให้มีความรู้  ความเข้าใจเกี่ยวกับหลักแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงสู่ชั้นเรียนอย่างถ่องแท้  เพราะเมื่อครูเข้าใจ  ครูก็จะเป็นแบบอย่างที่ดีแก่เด็กได้  ครูจะสอนให้เด็กรู้จักพอ  ครูจะต้องรู้จักพอก่อน  โดยอยู่อย่างพอเพียงและเรียนรู้ไปพร้อม ๆ กับเด็ก  ในการดำเนินงานดังกล่าวจำเป็นที่จะต้องให้ความรู้กับครูเกี่ยวกับการบูรณาการแนวคิดปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสู่การจัดการเรียนรู้ในชั้นเรียน  มีความพร้อมในการดำเนินการตามระบบการบริหารจัดการที่เปลี่ยนแปลงและการจัดการศึกษาตามแนวทางปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง  รวมทั้งการดำเนินชีวิตตามแนวปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ภายใต้ระบบการนิเทศติดตามผล  เพื่อพัฒนาระบบการบริหารจัดการและกระบวนการเรียนการสอนที่เอื้อต่อการจัดการศึกษาตามแนวทางในการนำปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงไปจัดการศึกษาในสถานศึกษา  ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดของปรียานุช  พิบูลสราวุธ (2549)  ได้กล่าวว่า  การจัดการศึกษาตามแนวทางของหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง  สามารถดำเนินการได้  2  ส่วน คือ  ส่วนที่เกี่ยวข้องกับการบริหารสถานศึกษาและการจัดการเรียนรู้ของครูตามกระบวนการเรียนการสอนโดยการสอดแทรกหรือบูรณาการแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงในหลักสูตรสถานศึกษา  สาระการเรียนรู้และประยุกต์หลักเศรษฐกิจพอเพียงในการจัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนตามคุณลักษณะและการจัดการที่สอดคล้องกัน  และสอดคล้องกับนพคุณ  จันต๊ะวงศ์ (2550)  ได้สรุปเป้าหมายการขับเคลื่อนหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสู่การเรียนการสอนคือ  การทำให้ผู้เรียนรู้จักความพอเพียง ปลูกฝัง อบรม บ่มเพาะให้ผู้เรียนมีความสมดุลทางเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม และวัฒนธรรม   ครูจะต้องรู้จักบูรณาการการเรียนการสอนให้เด็กและเยาวชนเห็นถึงความเชื่อมโยงในมิติต่าง ๆ ทั้งด้านสิ่งแวดล้อม วัฒนธรรม สังคมและเศรษฐกิจ  ซึ่งความเป็นองค์รวมนี้จะเกิดขึ้นได้โดยครูต้องใช้ความรู้และคุณธรรมเป็นปัจจัยในการขับเคลื่อน 

การจัดการเรียนรู้ในสถานศึกษาตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช  2551  จึงต้องมีการพัฒนาหรือบูรณาการเนื้อหาสาระของเศรษฐกิจพอเพียงเข้าไปในหลักสูตรสถานศึกษา  โดยเน้นการออกแบบหรือกำหนดหน่วยการเรียนรู้  การเขียนแผนการจัดการเรียนรู้  และการจัดการเรียนรู้ที่บูรณาการแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงกับสาระการเรียนรู้ของกลุ่มสาระต่าง ๆ  ต้องจัดการเรียนรู้ตามเนื้อหาสาระที่กำหนดไว้ในหลักสูตรอย่างสอดคล้องกับวิถีชีวิตของผู้เรียน  เน้นกระบวนการคิดวิเคราะห์  เน้นการปฏิบัติจริง  เพื่อนำไปสู่การปฏิบัติตนที่เหมาะสมในชีวิตประจำวัน  ซึ่งสอดคล้องกับสุวิทย์  มูลคำ  และคณะ (2546)  ที่ได้กล่าวไว้ว่า  ข้อค้นพบทางทฤษฎีการเรียนรู้และผลวิจัยทางการศึกษาต่างยืนยันตรงกันว่า  ผู้เรียนจะเรียนรู้ได้ดีขึ้นและเรียนรู้อย่างมีความหมายเมื่อมีการบูรณาการเข้ากับชีวิตจริง  และอรัญญา  สุธาสิโนบล (2545)  ก็ได้กล่าวไว้ในทำนองเดียวกันว่า  การจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการนับได้ว่ามีประโยชน์และส่งผลโดยตรงต่อผู้เรียน  เนื่องจากการสอนแบบบูรณาการเป็นการเชื่อมโยงความคิดรวบยอดของศาสตร์ต่าง ๆ เข้าด้วยกันทำให้ผู้เรียนเรียนรู้สิ่งต่าง ๆ อย่างมีความหมายและสอดคล้องกับชีวิตจริง  ทำให้ผู้เรียนเรียนรู้อย่างมีความสุขและสามารถนำความรู้ไปใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำวัน  และสำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา (2549)  ได้กล่าวไว้ว่า  การสอนแบบบูรณาการเป็นการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ที่มุ่งให้ผู้เรียนเชื่อมโยงความรู้  ความคิด  ทักษะ  และประสบการณ์ที่มีความหลากหลายและสัมพันธ์กันเป็นองค์รวมเพื่อให้ผู้เรียนเกิดการรู้แจ้งรู้จริงในสิ่งที่ศึกษา  สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตจริงได้ 

โรงเรียนเทศบาล ๔ (ธนวิถี) สังกัดสำนักการศึกษาเทศบาลนครยะลา  เป็นโรงเรียนขนาดใหญ่  จัดการศึกษาตั้งแต่ระดับอนุบาลถึงชั้นประถมศึกษาปีที่ 6  มีพนักงานครูจำนวน  57  คน  นักการภารโรง  3  คน  นักเรียนจำนวน  1,395  คน  นักเรียนนับถือศาสนาพุทธร้อยละ 55.99  และศาสนาอิสลามร้อยละ  44.01  แต่สามารถเรียนรู้อยู่ร่วมกันได้อย่างสมานฉันท์  โรงเรียนผ่านการประเมินตนเองของการสมัครเข้ารับการประเมินสถานศึกษาแบบอย่างการจัดกระบวนการเรียนการสอนและการบริหารจัดการตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง  และเตรียมความพร้อมเพื่อรองรับการประเมินในระดับเขตพื้นที่การศึกษา  และระดับภูมิภาคต่อไป 

ผลการศึกษาสภาพปัจจุบันและปัญหาของโรงเรียนเทศบาล ๔ (ธนวิถี) โดยใช้เทคนิค  SWOT  พบว่า  นักเรียนมีทักษะในการสร้างองค์ความรู้ใหม่  ความคิดสร้างสรรค์  ความสามารถในการเชื่อมโยงหลักการและความรู้วิชาต่าง ๆ  อยู่ในเกณฑ์ที่ไม่น่าพอใจ  สาเหตุเนื่องจากครูส่วนใหญ่ยึดติดกับการสอนแบบครูเป็นศูนย์กลางเน้นการบรรยายเป็นหลักโดยไม่คำนึงถึงความสนใจ  ความต้องการ  ความถนัดและความแตกต่างระหว่างบุคคล  เน้นให้ผู้เรียนจดจำเนื้อหาในแบบเรียนมากกว่าจะฝึกให้ผู้เรียนคิดวิเคราะห์  คิดสังเคราะห์  และประยุกต์ความรู้ไปใช้ในชีวิตประจำวัน  ครูส่วนใหญ่ขาดความรู้ความเข้าใจในการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ  ซึ่งเป็นรูปแบบที่เปิดโอกาสให้ผู้เรียนแสวงหา  เชื่อมโยงความรู้ในเรื่องที่สนใจหรือสงสัยจากสื่อเทคโนโลยีและแหล่งเรียนรู้ที่หลากหลายแล้วนำมาสรุปเป็นองค์ความรู้ด้วยตนเอง  ส่วนผู้บริหารสถานศึกษาก็ยังทำหน้าที่ในการนิเทศ  กำกับ  ติดตามการจัดการเรียนการสอนของครูไม่ต่อเนื่อง  ประกอบกับปัญหาความไม่สงบที่ยังคงเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องจึงส่งผลต่อคุณภาพของผู้เรียนเป็นอย่างมาก  ทำให้นักเรียนมีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนต่ำ  (โรงเรียนเทศบาล ๔ (ธนวิถี),  2552) 

จากรายงานการประเมินผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่  1-6  ปีการศึกษา  2551  ในภาพรวมมีคะแนนเฉลี่ยร้อยละ  75.78  ซึ่งผ่านเกณฑ์ตามที่สถานศึกษากำหนดไว้ร้อยละ  75.00  เพียงเล็กน้อย  และจากรายงานผลการทดสอบทางการศึกษาระดับชาติขั้นพื้นฐาน (O-NET)  ชั้นประถมศึกษาปีที่  6  ในกลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย  คณิตศาสตร์  และวิทยาศาสตร์  ได้คะแนนเฉลี่ยร้อยละ  34.13, 32.55 และ 39.26  ตามลำดับ  ถึงแม้ผลการประเมินคุณภาพภายนอกของสำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (องค์การมหาชน)  รอบสอง  เมื่อวันที่  18-20  กุมภาพันธ์  2551  ทุกมาตรฐานอยู่ในเกณฑ์ดี  ยกเว้นมาตรฐานที่  10  อยู่ในระดับดีมาก (สำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา,  2551)  แต่นโยบายของผู้บริหารเทศบาลนครยะลามีความต้องการส่งเสริมให้โรงเรียนน้อมนำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสู่สถานศึกษาอย่างจริงจัง  เพื่อให้เกิดการพัฒนาทั้งระบบของโรงเรียนในสังกัด  ดังปรากฏในแผนยุทธศาสตร์ของเทศบาลนครยะลา  ที่กำหนดไว้ในยุทธศาสตร์การพัฒนาด้านเศรษฐกิจและความเข้มแข็งของชุมชนและสังคม  แนวทางส่งเสริมและสนับสนุนในการจัดตั้งและพัฒนากองทุนชุมชนตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง (เทศบาลนครยะลา, 2552)  สอดคล้องกับแผนยุทธศาสตร์พัฒนาการศึกษาของสถานศึกษาที่กำหนดไว้ในยุทธศาสตร์การพัฒนาคุณธรรมจริยธรรม  แนวทางสร้างคุณธรรมดำรงชีวิตตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง (โรงเรียนเทศบาล ๔ (ธนวิถี), 2552)

ดังนั้นผู้วิจัยในฐานะเป็นรองผู้อำนวยการสถานศึกษา  รับผิดชอบกำกับ  ดูแล  บริหารงานวิชาการและบริหารงานบุคคล  เล็งเห็นถึงความสำคัญในการพัฒนางานวิชาการ  การพัฒนาครูและบุคลากรทางการศึกษา  จึงได้ประชุมปรึกษาหารือร่วมกับผู้บริหารสถานศึกษา  คณะกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน  พนักงานครูและบุคลากรทางการศึกษาโรงเรียนเทศบาล ๔ (ธนวิถี)  เพื่อกำหนดแนวทางดำเนินงานและแก้ปัญหา  โดยให้บุคลากรมีส่วนร่วมในการวางแผนกำหนดวิธีการพัฒนาครูเกี่ยวกับการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสู่กระบวนการเรียนการสอน  ซึ่งได้ข้อสรุปว่าควรพัฒนาศักยภาพครูด้านการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง  โดยใช้กลยุทธ์การอบรมเชิงปฏิบัติการและการนิเทศภายใน  กำกับ  ติดตาม  ให้ความช่วยเหลือ  เพื่อให้ครูมีความรู้ความเข้าใจ  สามารถออกแบบหน่วยการเรียนรู้ เขียนแผนการจัดการเรียนรู้  นำแผนการจัด การเรียนรู้แบบบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสู่การปฏิบัติในชั้นเรียนได้ถูกต้องตามหลักการและกระบวนการ  ครูสามารถสะท้อนผลและปรับปรุงเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการจัดการเรียนรู้ซึ่งส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพของผู้เรียนให้มีพฤติกรรมการเรียนรู้อย่างมีความสุขและสามารถนำไปประยุกต์ ใช้ในชีวิตประจำวันบนพื้นฐานหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงได้ต่อไป 

 

วัตถุประสงค์ของการวิจัย

เพื่อพัฒนาศักยภาพครูด้านการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการตามแนวคิดปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของโรงเรียนเทศบาล ๔ (ธนวิถี) จังหวัดยะลา

 

ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ

1.  ครูโรงเรียนเทศบาล ๔ (ธนวิถี)  ได้รับการพัฒนาศักยภาพด้านการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการตามแนวปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงให้มีความรู้ความเข้าใจ  และมีทักษะในการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการที่สอดแทรกหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงได้อย่างมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น

2.  ได้กระบวนการพัฒนาศักยภาพครูด้านการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการตามแนวปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงซึ่งเป็นนวัตกรรมที่มีประโยชน์สำหรับผู้บริหาร  ครู  นักเรียน  สถานศึกษาอื่น ๆ   และหน่วยงานต้นสังกัดนำไปใช้เป็นสารสนเทศในการจัดทำนโยบาย แผนปฏิบัติการ  เพื่อพัฒนาบุคลากรต่อไป

 

ขอบเขตของการวิจัย

1.  กลุ่มเป้าหมายและกลุ่มผู้ให้ข้อมูล

1.1  กลุ่มเป้าหมาย  ประกอบด้วย  ผู้บริหารและครูที่ปฏิบัติการสอนในโรงเรียนเทศบาล ๔ (ธนวิถี)  จังหวัดยะลา  ปีการศึกษา  2552 จำนวน  65  คน 

1.2  กลุ่มผู้ให้ข้อมูลที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ประกอบด้วยรองผู้อำนวยการสถานศึกษา  จำนวน  2  คน  และครูที่ปฏิบัติการสอนในโรงเรียนเทศบาล ๔ (ธนวิถี)  ระดับชั้นประถมศึกษาปีที่  1 – 6  จำนวน  54 คน  รวม  56  คน   ได้มาโดยการเลือกแบบเจาะจง

2. ตัวแปรที่ศึกษา

2.1  การพัฒนาศักยภาพครูด้านการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการสอดแทรกหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ประกอบด้วย

2.1.1  ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการสอดแทรกหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง

2.1.2  การออกแบบหน่วยการเรียนรู้แบบบูรณาการตามแนวคิดปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง

2.1.3  การเขียนแผนการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการที่สอดแทรกหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง

2.1.4  การนำแผนการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงสู่การปฏิบัติในชั้นเรียนตามวงจร PAOR  และสะท้อนผลสู่การปรับปรุงแผนการจัดการเรียนรู้ได้

2.2  กลยุทธ์ในการพัฒนาครู

2.2.1  การอบรมเชิงปฏิบัติการ

2.2.2  การนิเทศภายใน

2.2.3  การแลกเปลี่ยนเรียนรู้

2.3  ระยะเวลาการวิจัย ระหว่างวันที่ 20  กุมภาพันธ์  2552  ถึง  15  กุมภาพันธ์  2553

2.4  สถานที่ทำการวิจัยโรงเรียนเทศบาล ๔ (ธนวิถี)  เทศบาลนครยะลา  จังหวัดยะลา

 

ระเบียบวิธีวิจัย

การวิจัยครั้งนี้ใช้การวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) ผู้วิจัยได้นำขั้นตอนของกระบวน การทำงาน  PAOR ตามแนวคิด (ของสุวิมล ว่องวาณิช. 2548)  มาใช้สำหรับกระบวนการวิจัยทั้ง  4 ขั้นตอน คือ

1. ขั้นตอนการวางแผน (Planning)

2. ขั้นตอนการปฏิบัติ (Action)

3. ขั้นตอนการสังเกต (Observation)

4. ขั้นตอนการสะท้อนผล (Reflection)

 

วิธีดำเนินการวิจัย

 

ขั้นที่  1  การวางแผน (Planning)

1.  ผู้วิจัยได้ดำเนินการศึกษาข้อมูล  ประชุมผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง  สร้างและพัฒนาเครื่องมือ  จัดทำแผนปฏิบัติการพัฒนาครู  ดังรายละเอียดต่อไปนี้

1.1  ศึกษาเอกสารที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาศักยภาพครูด้านการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการตามแนวคิดปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง  และศึกษาสภาพปัจจุบัน  ปัญหาและความต้องการของโรงเรียนเทศบาล ๔ (ธนวิถี)  โดยใช้เทคนิคการวิเคราะห์องค์การ (SWOT Analysis) การประชุมกลุ่มย่อยและสนทนาแลกเปลี่ยนเรียนรู้  โดยใช้ข้อมูลจากเอกสารรายงานผลการดำเนินงานของโรงเรียน เอกสารรายงานผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของผู้เรียนและผลการประเมินของสำนักรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (องค์กรมหาชนจำกัด)

1.2  นำข้อมูลที่ได้มาสรุปและนำเสนอในที่ประชุมประจำคณะกรรมการสถานศึกษา  วันที่  25 มกราคม  2552  โดยผู้บริหารสถานศึกษา  คณะกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน ผู้วิจัยและคณะครู ร่วมรับฟังนโยบายของโรงเรียน ผลการดำเนินงานบริหารจัดการสถานศึกษารอบปีที่ผ่านมา  เพื่อสร้างความตระหนักของการพัฒนาการจัดการศึกษา  และสนองต่อพระบรมราโชวาทของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว  ให้น้อมนำแนวคิดหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงไปใช้เพื่อพัฒนาทักษะชีวิตและการดำรงชีวิตอย่างพอเพียง การขับเคลื่อนปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสู่สถานศึกษา  และการเข้าร่วมโครงการประเมินสถานศึกษาแบบอย่างการจัดการเรียนรู้และการบริหารจัดการตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง  ซึ่งเป็นหน้าที่ของสถานศึกษาที่ต้องส่งเสริมศักยภาพครูให้มีความรู้ความเข้าใจสู่การจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการตามแนวคิดปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในชั้นเรียน  ซึ่งจะส่งผลต่อคุณภาพของผู้เรียนบรรลุเป้าหมาย “นักเรียนอยู่อย่างพอเพียง”  โดยที่ประชุมร่วมกันวิเคราะห์  สรุปหาแนวทางการดำเนินงานเพื่อพัฒนาศักยภาพครูด้วยกลยุทธ์ ดังนี้

1.2.1  การอบรมเชิงปฏิบัติการ จัดขึ้นเพื่อพัฒนาศักยภาพครูให้มีความรู้ความเข้าใจและมีทักษะด้านการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการสอดแทรกหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง  ดำเนินการในวันที่  27-29  เมษายน 2552 ณ ห้องประชุมศรีฝั่งธน  โรงเรียนเทศบาล ๔ (ธนวิถี) โดยเชิญวิทยากรให้ความรู้ครูดังนี้

-  นายสัญญา  สุวรรณโพธิ์   รองนายกเทศมนตรีฝ่ายการศึกษาเทศบาลนครยะลา บรรยายเรื่อง  การขับเคลื่อนปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสู่สถานศึกษาและการบูรณาการปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงสู่การเรียนการสอน

-  นายสุนทร  ปิยะวสันต์  รองอธิการบดีฝ่ายแผนและวิจัย บรรยายเรื่อง กระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการ  แนวทางการออกแบบหน่วยการเรียนรู้  และทักษะการเขียนแผนการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการสอดแทรกหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง

-  นางสาวเพ็ญพร  ไชยนาพงษ์  ศึกษานิเทศก์จากเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษายะลาเขต 1  บรรยายเรื่อง  หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช  2551  และการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการ 

-  วิทยากรแกนนำและผู้วิจัย  เป็นวิทยาการพี่เลี้ยงประจำกลุ่ม

1.2.2  การนิเทศภายใน การนิเทศภายในมีเป้าหมายเพื่อให้ครูนำแผนการจัดการเรียนรู้สู่การปฏิบัติในชั้นเรียนโดยผ่านกระบวนการนิเทศและแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกัน โดยครูได้ร่วมประชุมปรึกษาหารือในกลุ่มย่อย  ร่วมกันกำหนดประเด็นในการนิเทศ และมีการมอบหมายในที่ประชุมกำหนดผู้นิเทศ  ที่ประชุมมีมติร่วมกันให้มีคณะนิเทศภายในซึ่งประกอบด้วย  ผู้บริหารสถานศึกษา  หัวหน้าสาระการเรียนรู้  และหัวหน้าสายชั้น  เป็นผู้นิเทศภายในเพื่อแนะนำ กำกับติดตาม และแลกเปลี่ยนเรียนรู้เกี่ยวกับการพัฒนาครูด้านการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการตามแนวหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ตามปฏิทินการนิเทศภายใน ระหว่างวันที่ 23  มิถุนายน 2552 – 10  กุมภาพันธ์  2553

1.2.3  การประชุมสะท้อนผลการดำเนินงาน  เพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้  แสดงความคิดเห็นร่วมกันอย่างเป็นกัลยาณมิตร  ซึ่งเป็นการจัดกิจกรรมการประชุมปรึกษาหารือเพื่อสะท้อนผลการจัดการเรียนรู้ระหว่างครูผู้สอนและผู้นิเทศหรือครูผู้สอนด้วยกันในการแก้ปัญหาการเรียนการสอนในชั้นเรียนโดยใช้วิจัยเป็นฐานในการพัฒนา  โดยครูสามารถแลกเปลี่ยนรู้ได้ตลอดเวลาที่มีข้อสงสัย  วันที่  15  กุมภาพันธ์  2553

2.  แต่งตั้งคณะกรรมการดำเนินการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการพัฒนาศักยภาพครูด้านการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการตามแนวคิดปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง  และคณะกรรมการนิเทศภายใน

3.  คณะกรรมการร่วมดำเนินการจัดทำแผนปฏิบัติการพัฒนาศักยภาพครูด้านการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการตามแนวคิดปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของโรงเรียนเทศบาล ๔ (ธนวิถี)  สังกัดสำนักการศึกษาเทศบาลนครยะลา  จังหวัดยะลา 

4.  ผู้วิจัยและคณะกรรมการดำเนินงานร่วมจัดทำเครื่องมือการวิจัยสำหรับวัดความรู้ สังเกตพฤติกรรมการมีส่วนร่วม  สัมภาษณ์ผู้เข้ารับการอบรม  เตรียมวัสดุ  อุปกรณ์  เอกสารประกอบการอบรม  และเครื่องมือสำหรับคณะกรรมการนิเทศประเมินครู

ขั้นที่  2  การปฏิบัติ (Action)

เป็นขั้นตอนการปฏิบัติตามแผนการปฏิบัติพัฒนาครู ซึ่งในการพัฒนาศักยภาพครูด้านการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการสอดแทรกหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงตามแนวทางที่วางไว้ดังนี้

1.  การจัดเก็บข้อมูลพื้นฐาน  โดยดำเนินการให้ครูทำแบบทดสอบก่อนการอบรมเชิงปฏิบัติการพัฒนาศักยภาพครูด้านการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการตามแนวคิดปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง  ในวันประชุมครูก่อนปิดภาคเรียน  วันที่  31  มีนาคม  2552

2.  มอบหมายให้ครูศึกษาหลักการ  แนวคิด  เอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับการนำแนวทางปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสู่สถานศึกษา  การจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการ  หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน  หลักสูตรสถานศึกษา  และจากแหล่งข้อมูลอื่น ๆ ระหว่างวันที่  1-25 เมษายน  2552

3.  การอบรมเชิงปฏิบัติการพัฒนาศักยภาพครูด้านการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการตามแนวคิดปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง  เพื่อพัฒนาครูให้มีความรู้ความเข้าใจ  มีทักษะในการจัดทำหน่วยการเรียนรู้แบบบูรณาการ  การเขียนแผนจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการ  การนำแผนการเรียนรู้สู่การปฏิบัติในชั้นเรียน  การสะท้อนผลและการปรับปรุงแผนการจัดการเรียนรู้ที่สอดแทรกแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง  ได้เชิญ  รองอธิการบดีฝ่ายแผนและวิจัย  มหาวิทยาลัยอิสลามยะลา  รองนายกเทศมนตรีนครยะลาฝ่ายการศึกษา  และศึกษานิเทศก์จากสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษายะลา เขต 1  เป็นวิทยากรให้ความรู้เกี่ยวกับการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการตามแนวปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง  โดยมีเนื้อหาดังนี้

1.  การขับเคลื่อนปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสู่สถานศึกษา

2.  กระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการ

3.  แนวทางการนำปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงไปจัดการศึกษาในสถานศึกษา

- หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551

- การจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการ

- การบูรณาการปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสู่การเรียนการสอน

- การออกแบบหน่วยการเรียนรู้บูรณาการตามแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง

- การเขียนแผนการจัดการเรียนรู้บูรณาการปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง

ผู้วิจัยและคณะครูร่วมกันดำเนินการตามแผนปฏิบัติการ  โดยกำหนดกิจกรรมการอบรมเชิงปฏิบัติการในวันที่  27 – 29  เมษายน  2552  ณ ห้องประชุมศรีฝั่งธน โรงเรียนเทศบาล ๔ (ธนวิถี)  จังหวัดยะลา โดยมีครู  65  คนเข้ารับการอบรม  ดังรายละเอียดต่อไปนี้

3.1  วันที่  27  เมษายน  2552  เวลา  09.30 – 16.30  น.  ผู้วิจัยได้เชิญวิทยากรที่มีความรู้เกี่ยวกับปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงคือ  นายสัญญา  สุวรรณโพธิ์  รองนายกเทศมนตรีนครยะลาฝ่ายการศึกษา  มาเป็นวิทยากรบรรยายให้ความรู้เรื่อง  การขับเคลื่อนปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงด้านการศึกษา  และการบูรณาการปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงสู่การเรียนการสอนและศึกษานิเทศก์ชำนาญการพิเศษ  จากสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษายะลา เขต 1คือ  นางสาวเพ็ญพร  ไชยนาพงษ์    ซึ่งเป็นผู้ที่มีความรู้ความเชี่ยวชาญด้านหลักสูตรมาบรรยายความรู้ให้แก่กลุ่มเป้าหมายในหัวข้อ      หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551  และการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการ

3.2  วันที่  28  เมษายน  2552  เวลา  09.00 – 16.30  น. ได้เชิญรองอธิการบดีฝ่ายแผนและวิจัย  มหาวิทยาลัยอิสลามยะลาคือ  นายสุนทร  ปิยะวสันต์  บรรยายให้ความรู้เรื่องกระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการ  แนวทางการออกแบบหน่วยการเรียนรู้  และทักษะการเขียนแผนการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการสอดแทรกหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง  โดยมีวิทยากรแกนนำของโรงเรียนที่ผ่านการพัฒนาตนเองเกี่ยวกับการขับเคลื่อนเศรษฐกิจพอเพียงสู่สถานศึกษาจากกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นและมหาวิทยาลัยราชภัฎยะลา  จำนวน  3  คน  คือ  นางจิรารักษ์  ฟักหมิด  ครูชำนาญการ  นายจักรพงศ์  กูรพิศไตรย์  ครูชำนาญการ  และนางสาวคุณัญญา  รักพรหม  ร่วมเป็นพี่เลี้ยงประจำกลุ่มพร้อมชี้แนะเรื่องการออกแบบหน่วยการเรียนรู้และการเขียนแผนการจัดการเรียนรู้บูรณาการตามแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง

3.3  วันที่  29  เมษายน  2552  เวลา  09.00 – 15.30  น.  ผู้วิจัยและวิทยากรแกนนำร่วมเป็นพี่เลี้ยงประจำกลุ่มดำเนินการให้ครูฝึกปฏิบัติกิจกรรมการออกแบบหน่วยการเรียนรู้บูรณาการตามแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงและการเขียนแผนการจัดการเรียนรู้บูรณาการปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงต่อ  โดยมีนายสุนทร  ปิยะวสันต์  รองอธิการบดีฝ่ายแผนและวิจัย  มหาวิทยาลัยอิสลามยะลา  ตรวจสอบความสอดคล้อง  ความถูกต้องของแผนการจัดการเรียนรู้ตามองค์ประกอบที่กำหนด  และเวลา  15.30- 16.00  น.  ให้ครูทำแบบทดสอบหลังการอบรมเชิงปฏิบัติการพัฒนาศักยภาพครูด้านการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการตามแนวคิดปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง

4.  การนิเทศภายใน  ผู้วิจัยและคณะครูได้ร่วมกันกำหนดแนวทางในการนิเทศภายในโดยแต่งตั้งผู้บริหาร หัวหน้ากลุ่มสาระ หัวหน้าสายชั้นเป็นผู้นิเทศและแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับครู ในการสะท้อนผลการเขียนแผนการจัดการเรียนรู้  การนำแผนการจัดการเรียนรู้ไปปฏิบัติในชั้นเรียน และใช้เทคนิคการประชุมกลุ่มย่อยของแต่ละสายชั้น  ระหว่างครูผู้สอนด้วยกันเพื่อช่วยเหลือซึ่งกันและกันในการปรับปรุงหน่วยการเรียนรู้  แผนการจัดการเรียนรู้ที่สอดแทรกแนวคิดปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงหลังจากผ่านกระบวนการนิเทศแล้ว การดำเนินงานดังกล่าวอยู่ในช่วงวันที่ 23 พฤษภาคม 2552 – 15  กุมภาพันธ์  2553

5.  การแลกเปลี่ยนเรียนรู้  เป็นการดำเนินในกิจกรรมการอบรมเชิงปฏิบัติการ  กิจกรรมการนิเทศภายในชั้นเรียน  และกิจกรรมการประชุมสะท้อนผลการดำเนินงาน  นำผลสรุปที่ปรับปรุงแก้ไขเผยแพร่ให้ครูใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาการจัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบบูรณาการ ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงโดยประยุกต์สอดแทรกในแผนการจัดการเรียนรู้ทั่วไป

ขั้นตอนที่  3  การสังเกต (Observation)

ในการดำเนินการครั้งนี้  ผู้วิจัยได้กำหนดเป็น 2  ระยะ  คือ  ระยะแรก  เป็นการสังเกตและเก็บรวบรวมข้อมูลพื้นฐานสภาพปัจจุบัน  ความรู้พื้นฐานของครูด้านการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการตามแนวคิดปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โดยใช้แบบทดสอบวัดความรู้ความเข้าใจ  และแบบบันทึก  เพื่อนำข้อมูลที่ได้มากำหนดแนวทางในการดำเนินการพัฒนาครู  ระยะที่  2  เป็นการรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับการ

[ครูอ้อย แซ่เฮ]

เยี่ยม