เตือนความจำ

ปัจจุบันหน่วยงานทั้งภาครัฐ เอกชน รวมทั้งมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช กำลังอยู่ในกระแสสังคมที่เรียกว่า สังคมเศรษฐกิจฐานความรู้ (Knowledge - based Society and Economy) สังคมดังกล่าวมีแนวคิดที่ว่าความรู้เป็นทรัพยากรที่มีค่ายิ่ง การพัฒนาความรู้ใหม่ๆ เพื่อการแข่งขันและเสริมสร้างความเข้มแข็ง จึงเป็นฐานที่สำคัญอย่างยิ่งของกระบวนการพัฒนาประเทศ ในระบบเศรษฐกิจจะให้ความสำคัญต่อการเปลี่ยนความรู้เป็นนวัตกรรมโดยอาศัยเทคโนโลยีระดับสูง การพัฒนาสังคมเศรษฐกิจฐานความรู้จะทำให้สัดส่วนความรู้ที่อยู่ภายในกับภายนอกตัวบุคคลเปลี่ยนแปลงไป เนื่องจากมีความจำเป็นและความต้องการในการเปลี่ยนแปลงความรู้ที่อยู่ในตัวบุคคล (Tacit knowledge) ให้มีสภาพกลายเป็นความรู้ที่ปรากฏชัดเจน (Explicit knowledge) ด้วยแนวคิดดังกล่าวทำให้สังคมไทยไม่ว่าจะเป็นหน่วยงานทั้งภาครัฐ เอกชน หรือแม้กระทั่งในส่วนที่เกี่ยวข้องกับชุมชนต่างให้ความสำคัญกับ การจัดการความรู้
ในขณะที่แต่ละหน่วยงานให้ความสำคัญและเร่งระดมการปรับเปลี่ยนหน่วยงานของตน แต่คำถามที่คนส่วนใหญ่ในหน่วยงานมักตอบเป็นเสียงเดียวกัน คือว่ายังมีความรู้ความเข้าใจที่ไม่ชัดเจนตลอดจนไม่ทราบว่าจะนำแนวคิดดังกล่าวมาประยุกต์ใช้ในงานได้อย่างไร

คำถามแรกที่เกิดขึ้น จะเป็นคำถามที่ว่า KM หมายถึงอะไร ?
การจัดการความรู้หมายถึง ความสามารถในการจัดการความรู้ ประกอบด้วยการสร้างความรู้ การประมวล การแลกเปลี่ยน และการสนับสนุนกระบวนการเรียนรู้และการสร้างนวัตกรรมใหม่ให้เกิดขึ้นในหน่วยงาน

คำถามต่อมาคือ เป้าหมายของ KM มีอะไรบ้าง ?
เป้าหมายประการแรก คือ เพื่อเป็นองค์กรเรียนรู้ การปรับเปลี่ยนวัฒนธรรมองค์กร และการสร้างและใช้ความรู้ ในการปฏิบัติงาน มีการเรียนรู้ร่วมกันและแลกเปลี่ยนการเรียนรู้ ส่วนในแง่ของบุคคลในหน่วยงาน เช่น ถ้าเป็นหน่วยงานของรัฐ ก็จะเป็นข้าราชการเป็นบุคคลเรียนรู้ ควรมีภาวะผู้นำ และสามารถเรียนรู้จากผู้อื่น ซึ่งอาจจะเป็นเพื่อนร่วมงานหรือผู้ใช้บริการ

คำถามต่อมา องค์ประกอบของ KM ประกอบด้วยอะไรบ้าง ?
องค์ประกอบของ KM ที่สำคัญเป็นเรื่องของกระบวนการจัดการความรู้ (KM Process)องค์ประกอบแรก เป็นทัศนะของการปรับเปลี่ยนมุมมองในประเด็นต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับงานเพื่อให้สอดคล้องกับแนวคิดของการจัดการความรู้ ส่วนหนึ่งคือ ผู้ปฏิบัติงานจำเป็นที่จะต้องขยายขอบเขตไปยังบุคคลที่เป็นผู้เชี่ยวชาญหรือผู้รู้ในด้านต่าง ๆ ในฐานะที่เป็น “ผู้สร้างความรู้” ทั้งภายในและภายนอกหน่วยงานของตน โดยอาจจัดกิจกรรมต่าง ๆ เพื่อการถ่ายทอด แลกเปลี่ยน และแบ่งปันความรู้ให้เกิดขึ้น และประการที่ 2 เป็นข้อเสนอแนะหรือแนวทางของการปรับเปลี่ยนที่ยั่งยืนสำหรับการฝังรากของการจัดการความรู้ลงในกระบวนการของการดำเนินงาน ทั้งนี้ความสำเร็จดังกล่าวตั้งอยู่ภายใต้เงื่อนไขที่สำคัญคือ “สมองประสานใจ” นั่นคือ ผู้ที่อยู่ในวิชาชีพจะต้องมีทัศนะ ความคิดเห็น และความรู้สึกเชิงบวก รวมทั้งมีความมั่นใจและเชื่อมั่นว่าจะสามารถนำแนวคิดดังกล่าวมาประยุกต์ใช้ได้อย่างเหมาะสม

คำถามสุดท้าย กล่าวคือ เหตุผลว่าทำไมต้องมี KM ?
เหตุผลที่หน่วยงานต้องลุกขึ้นมาปรับเปลี่ยนหน่วยงานตนเองเข้าสู่กระบวนการการจัดการความรู้ คือ สังคมมีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วในด้านความรู้ เทคโนโลยี ซึ่งส่งผลต่อบุคลากรจำเป็นเรียนรู้และพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่อง การลดขนาดของหน่วยงาน การจำกัดอัตรากำลังคน ทำให้ความรู้และประสบการณ์ส่วนหนึ่งของหน่วยงานขาดหายไป บุคลากรที่เหลืออยู่จำเป็นต้องรักษาและพัฒนาความรู้ของหน่วยงานต่อไป รวมทั้งแสวงหาความรู้ใหม่ ๆ ในเวลาที่น้อยลง และการบริการมีลักษณะใช้ความรู้มากขึ้น การปรับเปลี่ยนเป็นบริการที่มีลักษณะฉลาด (smart) รวมทั้งความรู้เป็นการได้เปรียบทางการแข่งขัน และนำไปสู่ความสำเร็จของหน่วยงาน และท้ายสุดเป็นเพราะกระแสโลกาภิวัตน์ ที่เปิดโอกาสให้สามารถเลือกบริการได้

สิ่งที่กล่าวมาทั้งหมดเป็นเพียงแนวคิดสำคัญโดยสรุปของการจัดการความรู้ ผู้ที่สนใจแนวคิดดังกล่าวควรติดตามแก่นสาระที่เป็นความรู้ทางด้านการจัดการความรู้ที่ตีพิมพ์เผยแพร่ในรูปแบบต่าง ๆ ต่อไป หากเป็นผู้ที่ปฏิบัติงานที่อยู่ในวิชาชีพก็มีความท้าทายในการที่จะนำไปปรับประยุกต์และใช้ให้เหมาะสมกับบริบทองค์กรของตนต่อไปด้วยความเชื่อมั่นที่ว่า “ความรู้มีอยู่ในตัวคนที่ปฏิบัติ” ท่านใดที่ปฏิบัติก็จะทำให้เกิดความรู้เพิ่มพูนขึ้น และเมื่อใดที่ท่านได้แบ่งปันความรู้ที่เพิ่มพูนขึ้น จะส่งผลทำให้องค์ความรู้ในเรื่องนั้น ๆ เติบโตก้าวหน้าและพัฒนาขึ้นด้วยเช่นกัน

ผู้สนใจที่ต้องการศึกษาเพิ่มเติม สำนักบรรณสารสนเทศ ได้รวบรวมบรรณานุกรมของสื่อการศึกษาทั้งที่เป็นหนังสือ บทความวารสาร และเว็บไซต์ของหน่วยงานที่น่าสนใจ โดยจัดบริการไว้ในห้องสมุด และได้นำข้อมูลทั้งหมดขึ้นไว้บนโฮมเพจของห้องสมุดที่ http://library.stou.ac.th แล้ว หากต้องการข้อมูลเพิ่มเติม สามารถติดต่อสอบถามได้จากงานบริการตอบคำถามและช่วยการค้นคว้า โทร. 0 2504 7464

หนังสือ

การจัดการความรู้...จากทฤษฎีสู่การปฏิบัติ. กรุงเทพ ฯ : จิรวัฒน์เอ็กซ์เพรส, 2547. HD30.2 ก65 2547

ความรู้เป็นสินทรัพย์ที่มีค่าที่สุดขององค์กร องค์กรจะสร้างและรักษาความได้เปรียบในการแข่งขันได้นั้น ขึ้นกับความสามารถขององค์กร การทำให้วงจรการเรียนรู้หมุนได้รวดเร็วและต่อเนื่อง จะเกิดขึ้นได้ต่อเมื่อองค์กรมีกระบวนการจัดการความรู้ (Knowledge management : KM) ที่ประกอบด้วยระบบการค้นหา การสร้าง การรวบรวม การจัดเก็บ การเผยแพร่ การถ่ายทอดแบ่งปัน และสร้างสรรค์ความรู้ใหม่

ชัชวาล วงษ์ประเสริฐ. การจัดการความรู้ในองค์กรธุรกิจ = Knowledge management for business firms. กรุงเทพฯ : เอ็กซเปอร์เน็ท, 2548. HD 30.2 ช62 2548

การจัดการความรู้ในองค์กรธุรกิจ เนื้อหาประกอบด้วยความหมายของสารสนเทศ ข้อมูล และความรู้ ให้รายละเอียดในด้านความหมาย องค์ประกอบ ความสำคัญของการจัดการความรู้ การจัดการความรู้ในองค์กรธุรกิจ ระบบการจัดการความรู้ การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกัน การจัดการความรู้กับองค์กรการเรียนรู้ ทุนทางปัญญา การพัฒนาดัชนีวัดทุนทางปัญญา เทคโนโลยีสารสนเทศสนับสนุนการจัดการความรู้ และองค์กรที่ประสบความสำเร็จในการจัดการความรู้

น้ำทิพย์ วิภาวิน. การจัดการความรู้กับคลังความรู้ = Knowledge management and knowledge center.
[กรุงเทพฯ] : เอสอาร์พริ้นติ้งแมสโปรดักส์, 2547. HD30.2 น63 2547

การจัดการความรู้กับคลังความรู้ เนื้อหาประกอบด้วยการแสวงหาความรู้ การจัดการความรู้ ความรู้ในองค์กร องค์กรจัดการความรู้ เทคโนโลยีกับการจัดการความรู้ คลังความรู้ และบทสรุปความสำเร็จของการจัดการความรู้

บดินทร์ วิจารณ์. การจัดการความรู้สู่ปัญญาปฏิบัติ = Knowledge management in action. กรุงเทพฯ : เอ็กซเปอร์เน็ท, 2547. HD 30.2 บ36 2547

ในยุคของสังคมเศรษฐกิจฐานความรู้ (Knowledge Based Economy) ทุกองค์กรต้องเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงที่รวดเร็ว และการแข่งขันที่รุนแรง หนทางสำหรับการอยู่รอด และรุ่งเรือง จะอยู่ที่การจัดการความรู้ (Knowledge Management - KM) เป็นสำคัญ สาระภายในเล่มที่น่าสนใจประกอบด้วยหัวข้อ : ทำไมจึงต้องจัดการองค์ความรู้ในองค์กร การเรียนรู้ขององค์กร และการเรียนรู้ให้เร็วกว่าคู่แข่งถือเป็นปัจจัยแห่งความสำเร็จ จะเริ่มต้นอย่างไรดี กับการจัดการความรู้สู่ความเป็นเลิศ แนวความคิดการจัดการองค์ความรู้ และการนำมาสู่การปฏิบัติ การลงมือปฏิบัติกับโครงการ Knowledge management และการสร้างสรรค์ร่วมกันสู่การจัดการความรู้ (KM-Enabler)

พรธิดา วิเชียรปัญญา. การจัดการความรู้ : พื้นฐานและการประยุกต์ใช้ = Knowledge management.
กรุงเทพฯ : เอ็กซเปอร์เน็ท, 2547. HD30.2 พ43 2547

เนื้อหาภายในเล่มให้รายละเอียดเกี่ยวกั0บการจัดการความรู้ไว้อย่างครบถ้วน ทั้งด้านพื้นฐาน แนวคิดเบื้องต้น การจัดการความรู้กับการบริหารองค์การยุคใหม่ และการประยุกต์ใช้การจัดการความรู้ในสังคมไทย

วรภัทร์ ภู่เจริญ. องค์กรแห่งการเรียนรู้และการบริหารความรู้ = Learning organization & knowledge
management. กรุงเทพฯ : บริษัทอริยชน, 2548. HD37.T5 ว54 2548

เนื้อหาภายในเล่มประกอบไปด้วยการพลิกโฉมงานบริหาร เน้นการทำงานอย่างมีความสุข องค์กรอมตะ ความรู้คืออำนาจ เพิ่มขีดการแข่งขันระดับโลก การเรียนการสอนแบบยึดผู้เรียนเป็นหลัก การบริหารขีดความสามารถ และการบริหารบุคคลแบบอิเล็กทรอนิกส์

วีรวุธ มาฆะศิรานนท์. การบริหารภูมิปัญญา = Knowledge management. กรุงเทพฯ : เอ็กซเปอร์เน็ท, 2542. HD 37 T5 ว64 2542

ท่ามกลางสภาวะการแข่งขันที่ทวีความรุนแรงยิ่งขึ้นทุกขณะ องค์กรที่จะเจริญก้าวหน้าได้ในศตวรรษที่ 21 นี้ จะต้องมีภูมิปัญญาที่เหนือกว่า โดยต้องเริ่มพัฒนามาจากกระบวนการเรียนรู้ขององค์การ (Organizational - Learning) แล้วนำมาประสานเข้ากับกระบวนการบริหาร เพื่อให้เกิดเป็นภูมิปัญญา ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญของการพัฒนาศักยภาพ และความได้เปรียบต่อการแข่งขันที่ยั่งยืน เนื้อหาของหนังสือนี้มีวัตถุประสงค์ในการสะท้อนปัญหา และนำเสนอแนวทางในการพัฒนาภูมิปัญญาแก่บุคคลและองค์การทั่วไป โดยเน้นการเรียนรู้ร่วมกัน

บทความวารสาร

จีราภรณ์ สุธัมมสภา. “แล้วก็มาสู่ยุคของ KM” วารสารการจัดการสมัยใหม่. 3, 1 (มกราคม 2548) : 1-9.

เนื้อหากล่าวถึงว่า KM คืออะไร การจัดประเภทของ Knowledge เทคโนโลยีเพื่อการจัดองค์ความรู้ และจัดการองค์ความรู้ไปทำไม เพื่อประโยชน์อะไร

ทิพวรรณ หล่อสุวรรณรัตน์. “การจัดการความรู้ = Knowledge management” วารสารพัฒนบริหารศาสตร์. 45, 2 (2548) : 1-24.

เนื้อหากล่าวถึง ความหมายของข้อมูล สารสนเทศ และความรู้ ประเภทของความรู้ ความหมายการจัดการความรู้ เหตุผลและความสำคัญในการจัดการความรู้ กระบวนการจัดการความรู้ ความสัมพันธ์ของการจัดการความรู้กับเทคโนโลยีสารสนเทศ บทบาทการจัดการความรู้ของผู้บริหาร วัฒนธรรมกับการจัดการความรู้ และปัจจัยที่นำระบบการจัดการความรู้ไปสู่ความสำเร็จ

เนื้อหากล่าวถึง องค์กรแห่งการเรียนรู้คืออะไร หลัก 5 ประการของ Peter Senge ความเชี่ยวชาญในการสร้างพลังแห่งตน (Personal mastery) แบบจำลองความคิด (Mental models) วิสัยทัศน์ร่วม (Shared vision) การเรียนเป็นทีม (Team learning) องค์กรแห่งการเรียนรู้กับความเข้าใจระบบที่ซับซ้อนและปรับตัว องค์กรเรียนรู้แบบเคออร์ดิก การจัดการความรู้ในองค์กร และการจัดการความรู้ในระดับประเทศ

สุจิตร สุวภาพ. “บทบัญญัติบางประการในการจัดการความรู้” วารสารห้องสมุด. 47, 4 (ต.ค.-ธ.ค. 2546) : 55-63.

เนื้อหากล่าวถึงบทบัญญัติซึ่งเป็นหลักการเบื้องต้น 10 ประการ ในการจัดการความรู้ ได้แก่ 1. การจัดการความรู้เป็นเรื่องที่มีต้นทุนสูง 2. การจัดความรู้ที่มีประสิทธิภาพต้องอาศัยการแก้ไขปัญหาอย่างผสมผสานระหว่างคนและเทคโนโลยี 3. การจัดการความรู้เป็นเรื่องการเมือง 4. การจัดการความรู้ที่มีประสิทธิผลต้องการผู้จัดการที่มีความรู้ เป็นต้น

เว็บไซต์
http://www.kmi.or.th

สถาบันส่งเสริมการจัดการความรู้เพื่อสังคม
ให้ความรู้เกี่ยวกับการจัดการความรู้ (Knowledge management) ได้แก่ ความหมายของการจัดการความรู้ การจัดการความรู้ด้านภาษาและวัฒนธรรมเพื่อการพัฒนาและแก้ปัญหาสังคม บทบาทผู้อำนวยความสะดวกในการจัดการความรู้ แก่นของการจัดการความรู้ องค์การเรียนรู้และการจัดการความรู้ การจัดการความรู้ในหน่วยราชการ นอกจากนี้มีรวมบทความด้านการจัดการความรู้ในสาขาวิชาต่างๆ ฯลฯ

http://micro.se-ed.com/content/MC177_110.htm

เป็นบทความของรองศาสตราจารย์ยืน ภู่วรวรรณ ที่ให้รายละเอียดเกี่ยวกับการจัดการความรู้ในด้านต่าง ๆ ได้แก่ ความรู้คืออะไร ฐานความรู้ และการเรียนรู้ขององค์กร ความรอบรู้มาจากข้อมูล ทำไมต้องจัดการให้มีดาต้าแวร์เฮาส์ ดาต้ามายนิ่ง การจัดการความรอบรู้ ศาสตร์ของการจัดการความรอบรู้ยังกว้าง และอนาคตการจัดการความรู้

http://home.kku.ac.th/km/

เป็นเว็บเพจของมหาวิทยาลัยขอนแก่น ที่ดำเนินการทางด้านการจัดการความรู้ในด้านต่าง ๆ นับตั้งแต่ KM ของมหาวิทยาลัย KM ของหน่วยงานระดับต่างๆ ของมหาวิทยาลัย ความหมาย และบทความทางด้าน KM ที่น่าสนใจ บทความยุทธศาสตร์การจัดการความรู้ และแนวทางการจัดการความรู้ นอกจากนั้นยังสามารถดาวน์โหลดข้อมูลเกี่ยวกับแก่นการจัดการความรู้ การจัดการความรู้ในการเป็นคุณ “อำนวย” และ วรรคทองทฤษฎีการจัดการความรู้ เป็นต้น โดยเสนอในรูปของ Power point

ที่มา http://www.odi.stou.ac.th/ODI/Mydream/KM_J.htm

ความเห็น

บทความในวันเดียวกัน