นโยบายแรงงานของรัฐกับอนาคตประเทศไทย มูลนิธินิคม จันทรวิทุร

        วันนี้ วันที่ 26 ธันวาคม 2554 ผมได้รับเกียรติจาก ดร.โชคชัย สุทธาเวศ เลขาธิการมูลนิธินิคม จันทรวิทุร ให้เป็นองค์ปาฐกงานวันนิคม จันทรวิทุร ประจำปี 2554 หัวข้อ “นโยบายแรงงานของรัฐกับอนาคตประเทศไทย” ในเวลา 14.00 – 14.45 ณ. ห้องประชุมกรมการจัดหางาน ตึก สำนักงานประกันสังคมเขตพื้นที่ 3 ชั้น 11 

 

[ศ.ดร. จีระ หงส์ลดารมภ์]

เอกสารประกอบการบรรยาย ศ.ดร.จีระ หงส์ลดารมภ์

 

1. ผมนึกอยู่เสมอว่าผมจะทดแทนบุญคุณของท่าน ศ.นิคม จันทรวิทุร ที่มีต่อผมและสถาบันทรัพยากรมนุษย์ที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์อย่างไร เพราะความเป็นจีระ หงส์ลดารมภ์ และการที่สถาบันทรัพยากรมนุษย์ได้ก่อตั้งมาเมื่อกว่า 30 ปีที่แล้ว มีคุณประโยชน์ต่อบ้านเมือง มีส่วนหนึ่งมาจากแรงบันดาลใจที่ผมได้รับจากอาจารย์นิคม จันทรวิทุร

2. อาจารย์เป็นข้าราชการและนักวิชาการอิสระที่จบจากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, Wisconsin  และ Chicago ซึ่งผมก็เป็นรุ่นน้องท่านที่ Wisconsin

3.ด้วยความกรุณาของท่านที่มีต่อผมโดยเหตุผลใดก็ไม่ทราบ

• ส่วนหนึ่งผมคิดว่ามาจากบุคคล 2 ท่านซึ่งเป็นที่นับถือของท่านอาจารย์นิคมคือ ดร.ป๋วย อึ้งภากรณ์ และคุณพ่อของผม นายสุนทร หงส์ลดารมภ์ อาจารย์นิคม จันทรวิทุรยังให้การสนับสนุนผลงานของผมมาโดยตลอด
• ถ้าเป็นวันนี้อาจจะเรียกอาจารย์ว่าเป็น Mentor หรือเป็นพี่เลี้ยง

• จุดสำคัญที่สุดก็คือ ช่วงปี 1978 ที่ผมกลับมาจากอเมริกาใหม่ๆ และได้ Ph.D. ด้านเศรษฐศาสตร์มา
• อาจารย์นิคม จันทรวิทุร และอาจารย์อีกกลุ่มหนึ่งที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ได้ริเริ่มจะจัดตั้งสถาบันแรงงานขึ้นมา
• ในหนังสือทรัพยากรมนุษย์พันธุ์แท้ ผมได้เล่าถึงความเป็นมาของการก่อตั้งสถาบันทรัพยากรมนุษย์ไว้

สถาบันทรัพยากรมนุษย์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

            ผมยังจำได้ ช่วงแรกที่ ผมสำเร็จกลับมาจากการได้ Ph.D. เพิ่งผ่านเหตุการณ์ 6 ต.ค. 2519 ไปเพียง 2 ปี ช่วงนั้นสถานการณ์เศรษฐกิจและการเมืองของประเทศไทยไม่มั่นคงนัก ในช่วงนั้นหลังจาก 14 ตุลาคม เข้าสู่  6 ต.ค. สังคมไทยเปิดกว้างขึ้น สังคมไทยเรียกร้องให้มีเสรีภาพมากขึ้น

   ขบวนแรงงานก็เช่นกัน ต้องการเสรีภาพมากขึ้น แต่เนื่องจากเป็นเรื่องใหม่ จึงเกิดการขัดแย้งกันบ่อยๆ และรุนแรง

            โดยเฉพาะอย่างยิ่งในแง่ของประวัติศาสตร์แรงงานสัมพันธ์ ก่อนหน้านี้มีการต่อสู้ระหว่างนายจ้างกับลูกจ้างอย่างรุนแรง ภายหลังที่มีการนำกฎหมายแรงงานมาประกาศใช้

                มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ที่มี 

•    ศ.ประภาศน์ อวยชัย นายกสภามหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
•  อ.นิคม จันทรวิทุร นักวิชาการด้านแรงงานสัมพันธ์
• ดร.โฆษะ อารียา คณบดีคณะเศรษฐศาสตร์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และ

•  
  • ศ.อรุณรัชต นาวิน รองอธิการบดี ฝ่ายวิชาการ
  • เห็นว่า มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ซึ่งยืนอยู่ข้างความเป็นธรรมของสังคมอยู่แล้ว ควรจะมีสถาบันทางวิชาการที่ดูแล เรื่องแรงงาน คือ ไม่มีการเปิดสอน แต่มีการวิจัยและทำหน้าที่คล้ายๆ สถาบันที่กระตุ้นให้ สังคม เข้าใจปัญหาแรงงาน
  • ในการคิดริเริ่ม ก็ปรึกษากันว่า จะเอาใครมาเป็นประธานก่อตั้ง ซึ่งในที่สุดก็ได้ (ผม) ดร.หนุ่ม ทาง เศรษฐศาสตร์ ใหม่ สดๆ ร้อนๆ ปริญญาเอก จากมหาวิทยาลัยวอชิงตัน

ผมประหลาดใจมาก เพราะผมเพิ่งกลับมาจากสหรัฐฯ ใหม่ๆ คิดว่าที่เขาเลือกผมเพราะ

• อาจารย์ โฆษะ ซึ่งเป็นคณบดี คณะ เศรษฐศาสตร์ เคยทำงานร่วมกับ ผมมา 3 ปีก่อน
• ผมไปเรียน Ph.D. รู้จักฝีมือการบริหารจัดการผมดีและทราบว่าผมเขียนวิทยานิพนธ์ปริญญาเอก เรื่อง ประชากร ซึ่งไม่ได้เกี่ยวกับแรงงาน แต่คิดว่าคงใกล้เคียงกัน
• และประเด็นที่สามคือ อาจารย์อรุณกับอาจารย์ โฆษะ สนิทกันจึงตกลงให้ผมเป็นประธาน ก่อตั้ง

•    มันสะท้อนให้เห็นถึงวัฒนธรรมองค์กรของธรรมศาสตร์ที่มักเปิดโอกาสให้คนที่มีศักยภาพ และให้โอกาสในการทำงานโดยไม่ได้ดูเรื่องอาวุโส ซึ่งต้องถือว่าเป็นวัฒนธรรมที่น่าชื่นชมและอีกด้านหนึ่ง ของธรรมศาสตร์ คือ รักความเป็นธรรม ช่วงนั้น แรงงาน เสียเปรียบมาก
•    และประเด็นสุดท้าย น่าจะเป็นบทบาทของศิษย์เก่า คือ

                    อาจารย์นิคม จันทรวิทุร ซึ่งถึงไม่ได้เป็นอาจารย์ประจำ แต่ด้วยต้องการเห็นธรรมศาสตร์ มีสถาบันเป็นที่ช่วยลด ช่องว่างระหว่าง คนจนกับคนรวยและได้คลุกคลีกับปัญหาแรงงานมาโดยตลอด ซึ่งในวงการแรงงานก็ถือว่าท่านเป็นหลักของผู้ใช้แรงงาน

•     หลังจากสถาบันตั้งเรียบร้อย อาจารย์นิคม จันทรวิทุร กับอาจารย์ โฆษะ อารียา ก็ให้การสนับสนุนอย่างดี อะไรที่เป็นของใหม่ มักจะไม่ได้รับการสนับสนุน แต่สถาบันทรัพยากรมนุษย์ที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เป็นของใหม่ ก็ทำงานจนประสบความสำเร็จ นับว่าเป็นความกรุณาของบุคคลทั้งสองอย่างยิ่ง

4.   ผมต้องขอขอบคุณท่านอาจารย์นิคม จันทรวิทุร ที่กรุณาสนับสนุนให้ผมเป็นผู้ก่อตั้งสถาบันนี้ และผมยังได้เป็นผู้อำนวยการคนแรก ซึ่งอยู่ในตำแหน่งนี้นานถึง 4 สมัยเป็นเวลากว่า 20 ปี งานของผมจะไม่สำเร็จเลย

• ถ้าไม่มี อาจารย์นิคม จันทรวิทุร มา

• ช่วยประคับประคองการทำงานของผม เช่น
• แนะนำให้รู้จักผู้นำแรงงานคนสำคัญ ซึ่งในช่วง 30 ปี
•   ที่ผ่านมาได้มีอิทธิพลมาก
• เปิดมุมมองให้ผมเห็นปัญหาที่ผู้ใช้แรงงานเสียเปรียบในหลายๆ ด้าน เช่น ค่าแรง, สวัสดิการ, เกียรติและศักดิ์ศรีของผู้ใช้แรงงาน กลายเป็นนักเศรษฐศาสตร์ที่มองเห็นคุณค่าของคนมากกว่าเงินหรือวัตถุ

                5. แต่ที่เป็นงานใหญ่จริงๆ ที่ท่านอาจารย์นิคม จันทรวิทุรขับเคลื่อนและผมทำงานใกล้ชิดกันก็คือ การออกกฎหมายประกันสังคมสำเร็จในยุคของท่านนายกชาติชาย ชุณหะวัณ

•  เบื้องหลังของกฎหมายฉบับนี้ถ้าจะศึกษากันจริงๆคงมีเรื่องน่าสนใจมากมาย
•   แต่โดยสรุป ประกันสังคมออกมาได้ด้วยความมุ่งมั่นและเอาจริงกัดไม่ปล่อยของท่านอาจารย์นิคม จันทรวิทุร อย่างแท้จริงโดยเฉพาะเป็นกฎหมายทางสังคมและกฎหมายแรงงานที่สำคัญในประวัติศาสตร์ของชาติไทย

6.ในช่วงที่ผมยังอยู่ที่สถาบันทรัพยากรมนุษย์อาจารย์นิคม จันทรวิทุร ได้ผลักดันให้ผมไปเป็น

•         กรรมการค่าจ้าง 6 ปีเป็นกรรมการสภาที่ปรึกษาเพื่อสถาบันแรงงานแห่งชาติ 6 ปี

•        และเป็นประธานสภาที่ปรึกษา 2 ปี

7.ช่วงการก่อตั้งกระทรวงแรงงาน ท่านอาจารย์นิคม ได้เป็นที่ปรึกษาท่านนายกชาติชาย

    ชุณหะวัณ และเป็นที่ปรึกษารัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย นายวัฒนา อัศวเหม 

•    อาจารย์นิคม ได้มาขอให้ผมย้ายจากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์มากระทรวงแรงงานช่วงก่อตั้ง ซึ่งผมมีอายุแค่ 46 ปี แต่มีการปฏิรูปการปกครองเสียก่อน จึงไม่ได้ย้ายมา
•    หลายท่านอาจจะทราบแล้วว่าท่านอาจารย์นิคม อยากให้

ผมทำงานให้ด้านแรงงานอย่างต่อเนื่อง

 นโยบายแรงงานรัฐบาลปัจจุบัน

1.ส่งเสริมให้ผู้ต้องการมีงานทำในระบบสามารถเข้าถึงข้อมูลข่าวสารตำแหน่งงานว่างของสถานประกอบการได้โดยสะดวก

          ขณะเดียวกันก็ส่งเสริมให้สถานประกอบการสามารถรับทราบข้อมูลของผู้ต้องการมีงานทำได้ทุกระดับความต้องการและส่งเสริมให้แรงงานที่อยู่นอกระบบสามารถเลือกและมีงานทำได้ภายใต้เงื่อนไขที่เหมาะสมกับสถานะ

2.ให้การคุ้มครองแรงงานตามกฎหมาย โดยให้ความสำคัญด้านความปลอดภัยในการทำงานและสวัสดิการแรงงาน และดูแลหลักประกันความมั่นคงในการทำงานแก่ผู้ใช้แรงงาน

3.ส่งเสริมระบบแรงงานสัมพันธ์ให้ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องสามารถแก้ไขปัญหาแรงงานสัมพันธ์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ เป็นธรรม และอยู่ภายใต้กรอบของกฎหมาย

4. เพิ่มสิทธิประโยชน์ประกันสังคมให้มากขึ้นเพื่อผู้ประกันตน สามารถเข้ารับการรักษาพยาบาลได้อย่างทั่วถึง และปรับปรุงแนวทางการขยายความคุ้มครองและส่งเสริมให้เกิดความเข้าใจและเห็นประโยชน์ในการประกันตนของแรงงานนอกระบบ

5. เร่งยกระดับ แรงงานไร้ฝีมือให้เป็นแรงงานกึ่งฝีมือและแรงงานกึ่งฝีมือให้เป็นแรงงานมีฝีมือ โดยภาครัฐจะทำงานร่วมกับภาคเอกชนเพื่อนำไปสู่เป้าหมายให้ประเทศไทยเป็นประเทศที่ใช้แรงงานมีฝีมือทั้งระบบ

6.เตรียมการรองรับการเปิดการเคลื่อนย้ายแรงงานเสรีภายใต้ประชาคมอาเซียนในปี พ.ศ. 2558             

        โดยเน้นระบบบริหารจัดการเพื่อจัดระเบียบแรงงานข้ามชาติ จัดระบบอำนวยความสะดวก และมาตรการการกำกับดูแล ติดตามการเข้าออกของแรงงานทุกประเภทเพื่อดึงดูดแรงงานที่มีฝีมือเข้าประเทศควบคู่กับการป้องกันผลกระทบจากการเข้าประเทศของแรงงานไร้ฝีมือ

7.  กำหนดมาตรการที่เหมาะสมในการควบคุมการเข้ามาทำงานของแรงงานต่างด้าว โดยคำนึงถึงความต้องการแรงงานของภาคเอกชนและการรักษาความสงบเรียบร้อยและความมั่นคงภายในประเทศ

 

ผลกระทบต่ออนาคตของประเทศ (ในความเห็นของผม)

1.ทุนมี 4 ชนิด

- ทุนมนุษย์ (Human Capital)

- ทุนทางการเงิน (Financial Capital)

-  ทุนทางทรัพยากรธรรมชาติ (Natural Resource Capital)

-  ทุนทางเทคโนโลยีและเครื่องจักร (Physical Capital)

  1.1 กระทรวงแรงงานควรปรับตัวเป็นกระทรวงเพื่อปลูกและเก็บเกี่ยว ทุนมนุษย์ที่มีศักยภาพ ซึ่งผมเรียกว่า 8K’s , 5K’s

1.2 กระทรวงแรงงานจะทำอย่างไรกับคุณภาพของทุนมนุษย์

 1.ควรร่วมมือกับสำนักนายกรัฐมนตรีเพื่อให้สถาบันคุณวุฒิวิชาชีพทำงานอย่างมีคุณภาพ

  2. สนับสนุนการจัดตั้งสำนักงานพัฒนาทุนมนุษย์เพื่อธุรกิจแห่งชาติ (องค์การมหาชน) อยู่ ในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 11

1.ควรร่วมมือกับสำนักนายกรัฐมนตรีเพื่อให้สถาบันคุณวุฒิวิชาชีพทำงานอย่างมีคุณภาพ

2. สนับสนุนการจัดตั้งสำนักงานพัฒนาทุนมนุษย์เพื่อธุรกิจแห่งชาติ (องค์การมหาชน) อยู่ ในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 11

3. เน้นระบบไตรภาคีที่มีคุณภาพมากขึ้น ในอดีตมีนายจ้าง ลูกจ้าง ทำงานใกล้ชิด และมีภาวะผู้นำได้ดี ปัจจุบัน ยังให้ความสำคัญกับไตรภาคีน้อยเกินไป

4. นโยบายค่าจ้างขั้นต่ำที่ 300 บาท ในช่วงน้ำท่วมและเศรษฐกิจตกต่ำจะทำอย่างไร

•  Skill อย่างเดียวน่าจะไม่พอ

•  จะเน้นความรู้และทัศนคติอย่างไร

5. ปัญหาแรงงานต่างด้าว

6. ต้องวิจัยการเปิดเสรีอาเซียนกระทบอย่างไรต่อแรงงานและธุรกิจในไทย

- ถ้าประเทศไทยอยู่รอดและยั่งยืน ทุนมนุษย์จะสร้างให้เกิดขึ้นได้ โดยเน้นแนวคิด 5 ประการ

-   Quality                         คุณภาพ

-   Standard                      มาตรฐาน

-   Excellence                   ความเป็นเลิศ

-   Best Practice    วิธีการปฏิบัติที่ดีที่สุด

-   Benchmarking สามารถเทียบเคียงกับคู่แข่งได้

     คำถามคือ กระทรวงฯจะทำอย่างไร?

 

[Dr. Ple]

กราบเรียนท่าน ศ.ดร. จีระ หงส์ลดารมภ์ 

 

- หนู สมศรี  นวรัตน์  จากรพ.บ้านลาด มากราบเรียนท่าน อจ.  ด้วยความ เคารพ  นับถืออย่างสูงคะ

 

 

       "ทฤษฎีของท่านอาจารย์ .....หนูนำไปใช้เสมอมาคะ"

 

 

           หนูและครอบครัว "กราบสวัสดีปี 2555" นะคะ

[ศ.ดร. จีระ หงส์ลดารมภ์]

สรุปการแสดงความคิดเห็นของผู้ฟัง

คนที่1 คุณโกวิทย์

• ขอบคุณอาจารย์จีระที่ได้พูดประเด็นสำคัญหลายเรื่อง
• เรื่องหนึ่งที่ท่านอาจารย์ได้พูดคือ มาตรฐานคุณวุฒิวิชาชีพซึ่งเป็นเรื่องสำคัญ ผมได้เคยมีบทบาทช่วยทำงานเรื่องนี้ร่วมกับกรมพัฒนาฝีมือแรงงาน ต้องไปด้วยกันกับการพัฒนาทุนมนุษย์ แง่วิชาการศ.ดร.จีระ หงส์ลดารมภ์กับมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์เป็นแกนนำสำคัญ และในภาคปฏิบัติคือ กระทรวงแรงงานต้องบูรณาการทุกภาคส่วนจะได้ทำสำเร็จ ต้องพยายามผลักดันมาตรฐานคุณวุฒิวิชาชีพให้เกิดขึ้น ต้องมีการจัดทำแนวทางที่ถูกต้อง
• หลายหน่วยงานในกระทรวงแรงงานต้องเป็นที่พึ่งให้ฝ่ายการเมือง โดยชี้แนะให้คำแนะนำในเรื่องแก่น หลักการเสริมให้ฝ่ายการเมืองบูรณาการไปในทิศทางเดียวกัน

ศ.ดร.จีระ หงส์ลดารมภ์

• ควรจะมี New Blood
• ควรของบกระทรวง ให้ทุนเด็กรุ่นใหม่ 50 ทุน ส่งไปเรียนปริญญาเอก โท ต่างประเทศ สาขา Innovation, Creative Economy และเศรษฐศาสตร์
• ควรไปดู Ministry of Employment ที่อังกฤษมีสถาบันพัฒนาทุนมนุษย์
• ต้องให้คนต่างรุ่นกันทำงานร่วมกันได้ดี

คนที่ 2 นักศึกษาปริญญาเอก มหาวิทยาลัยมหิดล

• ได้ติดตามเรื่องค่าแรง 300 บาทมา มองว่า นโยบายนี้กำลังจะออกในต้นปีหน้า แต่สิ่งที่เปลี่ยนไปคือสถานการณ์ปัจจุบันที่มีน้ำท่วม เราเคยคาดว่า เมื่อเพิ่มค่าแรง 300 บาท จะมีแรงงานทะลัก แต่ตอนนี้ไม่ใช่แล้ว เพราะสถานการณ์น้ำท่วมในไทยและการเปิดประเทศของพม่า อยากให้อาจารย์วิเคราะห์สิ่งที่จะเกิดขึ้นในปีหน้าด้านแรงงาน

ศ.ดร.จีระ หงส์ลดารมภ์

• พม่าปฏิรูปจริง
• คนรุ่นใหม่ของพม่ารู้ว่าต้องปฏิรูปจึงจะอยู่ในอาเซียนได้ พม่าจะดึงแรงงานที่มีคุณภาพกลับจากไทยไปพม่าบางส่วนแล้วเขาจะเป็นคู่แข่งกับเรา
• ส่วนค่าจ้างขั้นต่ำ ถ้าเรามีการวัดผล ให้ประกาศนียบัตรที่ไม่ได้อยู่ในกระบวนการเรียนเป็นทางการ ถ้าคนมีคุณภาพจริง ขึ้นเงินเดือนได้
• สถาบันคุณวุฒิวิชาชีพของไทยต้องรับรองทักษะคนไทยและต้องติดอันดับโลกโดยเฉพาะด้านท่องเที่ยว Healthcare อาหาร คนไทยเก่งแต่ไม่มีใบประกาศนียบัตร
• ผมจะนำเสนอสถาบันคุณวุฒิวิชาชีพต่อรัฐบาล ในเรื่องกรรมการสถาบันซึ่งต้องเข้าใจ Supply และ Demand Sides, Knowledge, Attitude และ Creativity

คนที่ 3

• การจ้างเหมาช่วงไม่ว่าจะเป็นภาคราชการ รัฐวิสาหกิจ เอกชนเอาเปรียบ ลูกจ้างเหมาช่วงพวกนี้ไม่ได้ค่าจ้างถึงค่าแรงขั้นต่ำ ทำงานเปลี่ยนบริษัททุกปี ได้แค่ประกันสังคม จะทำอย่างไร เมื่อค่าแรง 300 บาท และเราพัฒนาคุณคนแล้ว เขารับจ้างเหมาช่วงและเปลี่ยนนายจ้างและสัญญาจ้างตลอด

ศ.ดร.จีระ หงส์ลดารมภ์

• ถ้าเป็นตอนที่ผมอยู่ที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ผมจะนำเรื่องพวกนี้เข้าไตรภาคี ลูกจ้างพูดข้างเดียวไม่ชนะ
• ตอนหลัง เรามีผู้นำภาคแรงงานที่อ่อนด้อยเรื่องภาวะผู้นำ
• ไตรภาคีต้องแบ่งปันผลประโยชน์กันอย่างยุติธรรม
• ผมเคยเป็นประธานสภาที่ปรึกษาฯ ผมเคยยกเลิกการจ้างงานระยะสั้น เพราะนายจ้างไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยและสวัสดิการ
• คุณต้องมีแนวร่วมเป็นประชาชน และต้องมีคนกลางอย่างนักวิชาการ
• ปัญหาของกระทรวงแรงงานวันนี้คือไม่มีปรัชญาเรื่องไตรภาคี
• วันนี้ไทยสู้ต่างประเทศไม่ได้เพราะเน้นแค่ทักษะ ไม่ค่อยให้คนใช้ปัญญา ต้องใฝ่รู้ มีความรู้ใหม่ๆทุกวัน ปราชญ์ชาวบ้านไม่จบปริญญาแต่ปัญญามากกว่าพวกปริญญาเอกก็มี

คนที่ 4 ชาลี ประธานคณะกรรมการสมานฉันท์แรงงานไทย

• วันนี้มีข้อขัดแย้งระหว่างนายจ้างกับลูกจ้างอยู่ ปกติลูกจ้างมองกระทรวงแรงงานเป็นกระทรวงของนายจ้างเพราะการตัดสินใจออกไปทางนายจ้าง
• ไตรภาคีก็มีปัญหา ตัดสินใจโดยคนภาครัฐ ถ้ากลางไปทางไหน ก็ตัดสินใจไปทางนั้น จะทำอย่างไรให้เกิดความยุติธรรมทั้งสามฝ่าย
• วันนี้ ค่าจ้างขั้นต่ำมันไม่เท่าเทียมกันในเรื่องค่าครองชีพและอัตราเงินเฟ้อ จะทำอย่างไรให้เกิดความยุติธรรมเรื่องค่าจ้างขั้นต่ำ
• ภาครัฐได้ชักชวนนักลงทุนต่างชาติมาลงทุนในไทยโดยไปลดเงื่อนไขพร้อมกับลดค่าจ้างขั้นต่ำแต่แรงงานไทยที่ฝีมือดีได้รับผลตอบแทนน้อย
• กระทรวงแรงงานต้องคิดทบทวนใหม่และทำงานเชิงรุก พัฒนาบุคลากรให้แรงงานมีความมั่นคงในชีวิต การงานและครอบครัว
• ควรมีการปรับปรุงประกันสังคมให้เข้ากับสถานการณ์ปัจจุบัน
• อยากให้มองคนงานเทียบเท่าภาคธุรกิจ
• กระทรวงแรงงานควรปรับโครงสร้างให้อิงข้าราชการไม่ใช่นักการเมือง

คนที่ 5 สมบูรณ์ ศรีมหาโพธิ์ เลขาธิการสหภาพแรงงานกฟผ.

• เรื่องคุณวุฒิวิชาชีพ ปัจจุบันนี้ วิชาชีพเราได้โดย 2 แบบ แบบแรกคือการเรียนจบปวช. ปวส. อีกแบบคือเรียนตามอู่ ความรู้สึกและความถนัดของช่าง
• ในปัจจุบันนี้ ราชการ รัฐวิสาหกิจและเอกชน จะรับผู้มีวุฒิใบประกาศ บางครั้ง คนที่จบมาก็สู้เด็กอู่ไม่ได้
• ทำอย่างไรให้สองกลุ่มนี้มีความเป็นอยู่ใกล้เคียงกัน
• ปัจจุบัน เกิดไตรภาคี เมื่อตกลงกันแล้ว ไม่มีการปฏิบัติจริง จะต้องไปขึ้นศาล