เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางหรือยัง ?
สิริรัตน์ นาคิน *
ในวงการศึกษาไทยได้ให้ความสำคัญกับการจัดการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ มาโดยตลอด
การจัดกิจกรรมที่เน้นผู้เรียนนั้นไม่เพียงแต่ครูจะมีบทบาทที่สำคัญในการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนให้ผู้เรียนมีส่วนร่วมในการเรียนรู้
และได้ลงมือปฏิบัติได้ด้วยตนเองแล้วนั้น ครูเป็นเพียงผู้อำนวยความสะดวก
ไม่ใช่ผู้ปฏิบัติ แต่ต้องเป็นผู้สังเกตการณ์อยู่ห่าง ๆคอยให้คำปรึกษาเมื่อเด็กมีปัญหา
ไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้ด้วยตนเอง
เพราะการที่เด็กได้เรียนรู้ได้ด้วยตนเองนั้นจะทำให้เด็กเกิดการเรียนรู้ได้ดี
มีความรู้ความเข้าใจที่คงทนถาวร สามารถดึงความรู้นั้นออกมาใช้ได้ตลอดเวลาเพราะเกิดจากความรู้ความเข้าใจ
และนำไปปฏิบัติได้จนเกิดความชำนาญ
อย่างไรก็ตามในสังคมไทยยังคงเน้นการจัดการเรียนการสอนแบบเกื้อหนุน
คือครูเป็นผู้หาความรู้ และสอนความรู้ โดยที่ไม่เน้นให้เด็กได้เกิดการเรียนรู้ด้วยตนเอง
และไม่เน้นให้ผู้เรียนได้ฝึกปฏิบัติแบบลองผิดลองถูกเสียก่อน
ครูคอยให้คำปรึกษาแบบบอกสอนให้ถูกทางเสมอ
แสดงให้เห็นว่าเป็นการให้ความสำคัญในด้านการส่งเสริมให้เด็กได้เรียนรู้ แต่ยังไม่ปล่อยให้เด็กกล้าคิด
กล้าทำ กล้าลงมือปฏิบัติ เพราะกลัวผิด
ดังนั้นผลที่เกิดขึ้นจะกระทบที่ตัวเด็กโดยตรงเป็นการสอนที่ครูไม่ได้ตั้งใจว่ามุ่งไปที่ใครที่ตัวเด็กหรือที่ตัวครู
เพราะการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางนั้น
ครูควรต้องใส่ใจกับกิจกรรมการจัดการเรียนการสอนทุกครั้งที่ตนจะสอน และครูควรมอบหมายภาระหน้าที่ของผู้เรียนว่าจะต้องรู้อะไรก่อนที่จะเข้ามาเรียน
เป็นการแบ่งงาน แบ่งความรู้ และสร้างองค์ความรู้ให้ทั้งครู ทั้งเด็ก เพื่อแลกเปลี่ยนกันเรียนรู้ภายในชั้นเรียน
เป็นแนวทางการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนที่หลายหลายมากขึ้น ครูก็ได้รับแนวการจัดกิจกรรมการสอนที่เหมาะสมกับวัยและความถนัด
ความสนใจของผู้เรียน ตัวผู้เรียนก็เกิดแนวทางการเรียนรู้ว่าตนเองจะต้องพัฒนาอะไรใน
ด้านใดต่อไป
สิ่งสำคัญที่สุดไม่ได้ขึ้นอยู่ที่บทบาทของครู
เท่านั้นแต่สำคัญทั้งสองบทบาท คือหน้าที่ครู และผู้เรียนว่า ตนเองต้องทำอะไร
และการเรียนรู้ที่ดีจะตามมา แต่ถ้าเรายังขาดความสนใจอย่างจริงจังแล้วไม่ว่าจะจัดกิจกรรมการเรียนการสอนแบบไหนก็คงล้มเหลว
เพราะความสำคัญของการเรียนการสอนไม่ได้อยู่ที่ใครคนใดคนหนึ่ง
แต่คำว่าศูนย์กลางในที่นี้
อยากให้มองลงไปถึงชุมชนและท้องถิ่นที่เด็กสามารถเข้าไปเรียนรู้ได้อย่างหลากหลาย
เพื่อให้เกิดการเรียนรู้ที่แปลกใหม่ให้ตรงกับความสนใจของผู้เรียน และสร้างความรักในท้องถิ่นควบคู่กับการสร้างความรู้
ไม่ใช่การเรียนรู้ที่เรียนอยู่แต่ในห้องเรียน ครูหาความรู้มาสอน เรียกง่ายๆก็คือ ใช้ความรู้ที่หามานั้นเองและก็ประเมินผลความรู้ที่หามาสอนนั้นเองทั้งหมด
แบบนี้ยังเรียกไม่ได้ว่าเป็นการจัดการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางอย่างแน่นอน สิ่งที่ครูทุกคนพึงทำได้
คือจะทำอย่างไรให้เด็กได้เข้ามามีบทบาททางการจัดการเรียนการสอนให้มากที่สุด
เพราะเด็กสามารถตอบสนองกิจกรรมที่เราจัดขึ้นได้เป็นอย่างดี
ว่าเขาชอบหรือไม่กับกิจกรรมที่ครูพาทำ ถ้าไม่ชอบเปลี่ยนแปลงได้หรือไม่
และจะแก้ไขอย่างไร สิ่งที่อยากสะท้อนให้เห็น คือ ผู้เรียนสามารถมีส่วนร่วมในการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนกับครูได้เช่นกัน
เพราะจะตรงกับความถนัดและความสนใจของผู้เรียน ถ้าจะเรียกว่าเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง ก็คงไม่ผิด...
การจัดกิจกรรมการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง ครูทุกคนควรหันมาให้ความสำคัญกับการเรียนรู้ของผู้เรียนกันให้มากกว่าเดิม
เพราะที่เป็นอยู่เข้าใจว่าครูยังขาดความรู้ความเข้าใจที่จะจัดกิจกรรมให้กับผู้เรียน ไม่มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับเทคนิค
วิธีการสอน และรูปแบบการสอนที่หลายๆคนยังไม่สามารถถอดความรู้ที่มีอยู่มาออกแบบกิจกรรมการเรียนการสอนได้เช่น การสอนเนื้อหาในรายวิชาครูต้องวิเคราะห์ก่อนว่าจุดประสงค์ที่จะให้ผู้เรียนได้รับคืออะไรและวางแผนในการเตรียมการสอน
ทั้งนี้ต้องเตรียมทั้งด้านเนื้อหา และการออกแบบกิจกรรมมาเป็นอย่างดี
เนื่องจากบริบทของผู้เรียน วัย ความเหมาะสมและศักยภาพของผู้เรียนที่แตกต่างกันนั้นสำคัญมากครูบางคนเน้นเนื้อหาในรายวิชามากจนทำให้การสอนเป็นการบอกความรู้เน้นการสอนแบบท่องจำมากกว่าความเข้าใจแต่ถ้าออกแบบกิจกรรมได้ดี ผู้เรียนจะได้ลงมือปฏิบัติ
เกิดการเรียนรู้ด้วยตนเอง สร้างความรู้ใหม่ตลอดจนเข้าใจบทเรียนได้ดี
การสอนแบบท่องจำไม่นับว่าเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางเพราะกระบวนการสำคัญๆอยู่ที่ครูทั้งสิ้น เด็กที่ไม่กล้าคิด กล้าพูดทุกวันนี้
เพราะอะไรอาจมาจากส่วนหนึ่งที่ครูปลูกฝังไปโดยไม่รู้ตัว
ยัดเยียดความรู้จนเต็มทำให้ไม่มีที่ว่างสำหรับการคิดอะไรใหม่ๆได้เอง
แล้วจะเรียนว่าเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางได้อย่างไรกัน
กิจกรรมการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางมีมากมายหลากหลายวิธี
แต่ต้องเลือกสรรให้เหมาะสม และปรับเปลี่ยนวิธีการสอนแบบเดิมๆมาเรียนรู้เทคนิค
วิธีการสอนแบบใหม่ๆ ให้แปลกไปกว่าเดิม ผู้เขียนมีประสบการณ์สอนมามากกว่า 5 ปีแล้วทำให้รู้ว่าการเรียนการสอนนั้นยากตรงที่ครูส่วนใหญ่ไม่เข้าใจวิธีการออกแบบการสอน
ทำให้เป็นปัญหามาช้านาน
ครั้งหนึ่งที่เคยสอนยังจำได้ดีว่าเมื่อใดก็ตามที่เราออกแบบกิจกรรมมาอย่างดี
เราดูความเหมาะสมของผู้เรียนแล้วนั้น
กิจกรรมการเรียนรู้จะเป็นส่วนที่ช่วยให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ได้ด้วยตนเองอย่างดีทีเดียว
และถ้าให้ผู้เรียนได้มีปฏิสัมพันธ์การทำงานร่วมกัน
ได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้ซึ่งกันและกันภายในชั้นเรียน
โดยครูเป็นผู้สังเกตการณ์ให้ความช่วยเหลือ และคอยหาทางปรับกิจกรรมทุกๆครั้งไป
นับว่าช่วยส่งเสริมการเรียนรู้ได้มากทีเดียว การจัดกิจกรรมบางครั้งครูอาจให้นักเรียนมีส่วนร่วมในการช่วยออกแบบได้เพราะเขาจะรู้ความต้องการของตนเองและเพื่อนร่วมชั้นเรียนได้ดีกว่า
ซึ่งตรงนี้คือสิ่งที่ครูอย่างเราๆไม่ค่อยเรียนรู้กัน
การได้ทำกิจกรรมก็คือการเรียนรู้ร่วมกัน
อนาคตของเด็กไทยทุกคนอยากฝากไว้ที่แม่พิมพ์ของชาติ ถ้าเราออกแบบกิจกรรมการเรียนการสอนได้ดี
แน่นอนว่าการเรียนการสอนที่ดำเนินไปย่อมส่งผลไปที่ผู้เรียนโดยตรง
การกระตุ้นสนใจใฝ่เรียนรู้ของครูเป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยเหลือเด็กได้อย่างมาก
เพราะการสอนไม่เพียงแต่สร้างกุศลบุญแต่เป็นการสร้างที่เห็นผลได้ในอนาคต
บุคคลที่ชื่อว่า เป็นปูชนียบุคคล อยู่ที่ไหนก็ดูสูงส่ง น่านับถือ
อย่าให้การศึกษาเราเดินถอยหลังอีกเลย จะปรับเปลี่ยนอะไรกันก็ตาม
แต่อย่างหนึ่งที่มาก่อน คือปรับเปลี่ยนตนเองให้มีใจรักในการสอน แรงจูงใจใฝ่ดีจะเริ่มทำงาน
ผลที่ได้คือตัวเด็ก อย่าให้ความหวังของพ่อแม่ที่ฝากฝังไว้ที่ครู ถูกลดค่าลงเพียงเพราะเหตุผลใดๆที่ไม่ควรเกิดขึ้นกับวิชาชีพครูนักเลย
เพียงเท่านี้ก็สงสารอนาคตเด็กไทยเหลือเกิน..
บันทึกนี้ต้องขอบคุณหนังสือพิมพ์มติชนที่ิจารณาตีพิมพ์เพื่อเผยแพร่ความรู้ด้านการศึกษา และจะเป็นสิ่งที่ดี สำหรับวงการครูของเรา