ชีวิตที่พอเพียง : 1423. อยู่กับ macro world และ micro world
นี่คือสมดุลกระบวนทัศน์ หรือสมดุลความเชื่อ ที่คนเราต้องฝึกฝนตนเอง หรือต้องเรียนรู้ ว่าบางครั้งมุมมองในระดับย่อย หรือระดับ micro world อาจหลอกเรา หรือชี้ชวนให้เรามีมุมมองที่จำกัด มองเห็นภาพที่ผิดไปจากความเป็นจริง ต้องอาศัยมุมมองในระดับมหภาค หรือ macro จึงจะเห็นแนวโน้มใหญ่ที่แท้จริง
หนังสือ The Better Angels of Our Nature : Why Violence Has Decreased เขียนโดยนักเขียนมือ Best Seller และเป็นศาสตราจารย์ด้าน Cognitive Psychology ของมหาวิทยาลัย ฮาร์วาร์ด คือ Steven Pinker บอกเราว่า หากเราเป็นนักอ่านและเชื่อข่าวประจำวัน หลังจากเหตุการณ์ 9/11 เราจะคิดว่ามนุษย์เรากำลังก้าวสู่สังคมรุนแรง แต่ผู้เขียนหนังสือเล่มนี้บอกว่า นั่นมันเรื่องเล็ก เป็นการมองจากภาพเล็ก แต่หากมองจากมุมวิวัฒนาการของสังคมมนุษย์ เราจะพบว่า โลกมนุษย์ในปัจจุบันเป็นยุคที่ความรุนแรงลดน้อยที่สุด
นักเขียนที่เป็นนักวิชาการอย่างนี้ เขาเขียนแบบมีข้อมูลหลักฐาน เริ่มจากบทที่ ๑ ที่หาหลักฐานจากมนุษย์ยุคโบราณ หลายพันปี ที่ร่างหมกหิมะให้ค้นพบและนำมาศึกษา และพบว่ามักตายจากการรบราฆ่าฟันกัน หรือเกิดจากฆาตกรรมหมู่ ทั้งนั้น และในช่วงร้อยปีที่ผ่านมา การลงโทษแบบทรมานเกือบจะหมดไป มีการเลิกทาส มีการให้สิทธิสตรี และเด็ก ฯลฯ เหล่านี้แสดงแนวโน้มใหญ่ของการลดความรุนแรงทั้งสิ้น
ผมเป็นนักอ่านหนังสือ และชอบหนังสือประวิติศาสตร์มาตั้งแต่เด็ก มีข้อสังเกตกับตัวเองมาตั้งแต่เด็กว่า ถ้าผมเกิดในสมัยหลายร้อยปีก่อน ผมคงจะตายในฐานะทหารเลวในการรบ เพราะผมไม่มีความสามารถด้านพลกำลังของร่างกายเลย และคงจะอายุสั้นมาก เป็นความรู้สึกในใจตลอดมา ว่าโชคดีที่ผมเกิดในยุคที่ความโหดร้ายรุนแรงด้านการรบราฆ่าฟันของมนุษย์ลดลงไปมาก
แต่สื่อมวลชนทั้งหลายจะโหมข่าวด้านความรุนแรง จนเรารู้สึกว่าสังคมมนุษย์มันเลวร้ายลงไปเรื่อยๆ การรับสารเช่นนี้ เป็นสาร micro world ที่เราโดนกรอกหูกรอกตากรอกสมองทุกวัน แต่สารที่เป็นภาพใหญ่ มีความรอบคอบแม่นยำ คิดลึกซึ้ง มันไม่ค่อยมาหาเราเอง เราต้องไปเสาะแสวงหา อย่างหนังสือเล่มนี้ ผมได้อ่านบทวิจารณ์หนังสือ (ซึ่งอ่านได้ที่นี่) เพราะผมค้นด้วย Google และที่ได้ชื่อหนังสือเล่มนี้ ก็เพราะวารสาร Science แนะนำ (ผมบอกรับวารสารนี้จาก Zinio) นอกจากนั้น ผมได้อ่านบทที่ ๑ ฟรี เพราะผมเป็นสมาชิกของ Kindle สามารถ download ตัวอย่างหนังสือทุกเล่มมาอ่านได้ฟรี (แต่พออ่านตัวอย่างแล้วมักเสียเงิน เพราะอยากอ่านส่วนอื่นๆ เพิ่ม)
ผมไม่ได้กำลังบอกว่า ข้อเสนอในหนังสือเล่มนี้เกี่ยวกับการลดความรุนแรงในสังคมมนุษย์ จะเป็นสิ่งถูกต้อง เพราะเรื่องที่ซับซ้อนอย่างนี้มองได้หลายมุม สิ่งที่ผมพยายามบอกคือ คนเราต้องแสวงหา “ความจริง” ที่เป็นภาพใหญ่ ต้องไม่ปล่อยตัวให้ตกเป็นเหยื่อของสื่อสารมวลชนที่เสนอแต่ภาพเล็ก และภาพสนองอารมณ์เป็นหลัก
เอามาบันทึกเล่าสู่กันฟัง เพื่อเผยแพร่วิธีเรียนรู้ภาพใหญ่ของสรรพสิ่ง ลดการถูกครอบงำโดยการสื่อสารภาพเล็ก จนเข้าใจโลกแบบบิดเบี้ยว
วิจารณ์ พานิช
๗ ต.ค. ๕๔
