เตี่ยของหนูอยู่กับมาแม่น้ำมาตั้งแต่เกิด เรือจึงเป็นสิ่งที่อยู่คู่กับชีวิตความเป็นอยู่ของท่านเรื่อยมา สมัยก่อนเรือพลาสติกไม่มี มีแต่เรือที่สร้างมาจากไม้ เตี่ยจึงจำเป็นต้องรู้วิธีการยาเรือและดูแลรักษาอย่างแน่นอน แต่หนูงูๆปลาๆค่ะ ไม่เคยทำท่านจะทำด้วยตัวเองตลอด (สงสัยรู้ฝีมือของหนู ) สิ่งที่ใช้ยาเรือที่บ้านเรียกว่า ชันยาเรือ เริ่มแรกเลยก็คือนำเรือไม้ล้างให้สะอาด ใช้แปลงแข็งๆ(แปลงซักผ้าก็ได้)กับน้ำเปล่าขัดล้างให้ทั่วทั้งลำ จากนั้นก็คว่ำเรือปล่อยไว้ให้เรือแห้งสนิท(หนึ่งวันเป็นอย่างต่ำ) เมื่อเรือแห้งแล้วก็ทาด้วยน้ำมันยางให้ทั่วทั้งลำทั้งด้านนอกและด้านใน พักไว้ให้เรือดูดน้ำมันยางอย่างต่ำหนึ่งวันเพื่อให้เรือแห้งชันยาเรือจะได้ติดดี สิ่งที่ใช้ยาเรือ(การอุดรอยรั่วและแนวแยกของเรือไม้)มีอยู่ห้าอย่างคือ ชัน เป็นผงสีขาวเทา (สีคล้ายแป้งโกกิ) ช่วยสร้างความแข็งแรงให้กับแนวรั่วของเรือ หนูคิดว่าคุณสมบัติของชันเป็นเสมือนปูนทาบ้าน เสนหรือสีทาบ้านสีแดง เสนเป็นผงสีส้มสดมาก ช่วยให้ชันยาเรือเนื้อเหนียวขึ้น ทาแล้วติดเรือดีไม่หลุดง่ายๆเวลาโดนน้ำ เสนเป็นของโบราณที่หลงเหลือมาตั้งเตี่ยยังเป็นหนุ่ม ไม่รู้ว่าทำมาจากอะไรและแถวบ้านไม่มีขายแล้ว น้ำมันยาง ช่วยดูแลรักษาเนื้อไม้และเป็นน้ำมันที่ใช้ในการผสมชัน ปูนแดงที่กินกับหมาก ทำให้ชันยาเรือจะมีความแข็งตัวดี นุ่นหรือสำลี จะคอยอุดรูรั่วของแนวเรือ การผสมเริ่มจากนำปูนแดง นุ่น และน้ำมันยางตีให้เข้ากัน ถ้าตีนุ่นไม่ละเอียดจะทำให้อุดแนวเรือได้ไม่ดี จากนั้นตามด้วยชันและเสน ผสมไม่ให้แข็งหรือเหลวเกินไป กะให้สามารถทาแนวรั่วของเรือติด เรือหนึ่งรำจะใช้ปูนแดงหนึ่งช้อนโต๊ะ นุ่น หนึ่งก้อนเล็ก น้ำมันยางและชันอย่างละสองขีด เสนหนึ่งช้อนชา ชันยาเรือจะใช้อยู่แค่สามอย่างก็ได้ค่ะคือ ปูนแดง ชัน และน้ำมันยาง แต่ถ้าใช้ครบทั้งหมดจะทำให้ชันยาเรือมีประสิทธิภาพมากขึ้น เรือจะไม่รั่วง่ายๆ เวลายาเรือเตี่ยจะใช้เหล็กแบบภาพบนทาชันลงบนแนวของเรือ หลังจากยาเรือเสร็จก็ปล่อยให้ชันแห้งแล้วทาน้ำมันยางซ้ำอีกครั้งให้ทั่วทั้งรำ เรือจะสวยงาม น้ำไม่รั่ว และไม่ผุพังอย่างแน่นอนค่ะ เตี่ยบอกเคล็ดลับมาว่า ถ้าเป็นแนวกาบเรือ(บริเวณที่ไม่ค่อยโดนน้ำ) ให้ผสมปูนแดงน้อยๆ ถ้าปูนมากแนวไม้จะแตกได้ ถ้าบริเวรท้องเรือ(แช่น้ำอยู่ตลอดเวลา) ให้ผสมปูนแดงมากกว่าตอนแรกจะดีกว่า ตอนนี้อุปกรณ์ชันยาเรือกำลังหนีน้ำหนูไม่กล้าเข้าไปค้นค่ะ กลัวงูเห่ากัด ถ้าน้ำแห้งหรือขนของไว้ที่พื้นได้แล้วจะนำรูปมาฝากผู้อ่านค่ะ ตอนนี้ขอเอาเรือสำปั้นและเรือหมูมาฝากก่อน เรือหมูลำนี้เป็นชื่อเฉพาะที่บ้านใช้เรียกเท่านั้นนะคะ ที่อื่นจะเรียกว่าเรือรดน้ำหรือเรือฉีดยา แม่บอกว่าลำมันอ้วนๆ ห้วท้ายตัดเหมือนหมู และยังบอกอีกว่าลำนี้นั่งสี่คนยังได้ ห้าคนยังไหว(แต่ต้องเป็นแฟนกันค่ะ)
ดีจังค่ะที่มีเรืออยู่ที่บ้าน อยากได้เรือแทนรถยนต์มากๆ ใครอยากมาแลกบอกด้วย ..
A wonderful story of old folk-knowhow,
There are posts by คุณนายดอกเตอร์
ซ่อมเรือเตรียมไว้...น้ำท่วมแน่ปีนี้
< http://www.gotoknow.org/blogs/posts/128103 >
ลุงๆมาช่วยซ่อม-ยาเรือแบบภูมิปัญญาพื้นบ้าน
< http://www.gotoknow.org/blogs/posts/452572 >
confirming this knowhow.
Does anyone know what plant is the raw material for ผงชัน?
Do we have anyone still making ผงชัน for sale? Where do they live?
What is the role of ผงชัน in this formula? (binder/glue ? fiber/filler?)
As we know :
น้ำมัน (acid) + ปูน (alkaline) --> [hard] soap (salt) [polymer]
So, does ผงชัน make this soap non-soluble (in water)?
มีปูนแดงขายกิโลละ30บาทจำนวนมากใช้ยาเรือโทร089+5856986
เอากุหลาบที่ปลูกวิจัยมาฝากครับ
ผักสามหาว นี่เอง