ชีวิตที่พอเพียง : 1408a. คิดโจทย์วิจัยเพราะหวั่นน้ำท่วมบ้าน
วันที่ ๘ ต.ค. ๕๔ สมาชิกที่บ้านผมมีมติว่า โอกาสน้ำท่วมถึงบ้านมีสูงมาก ผมประเมินว่าน่าจะถึง 20% เราจะต้องเตรียมรับสถานการณ์ ย้ายของขึ้นชั้นบน และเตรียมดูแลรถยนต์ ๓ คัน (๒ บ้าน)
บ้านของผมอยู่ที่ปากเกร็ด ห่างจากแม่น้ำเจ้าพระยาในระยะทางตรงไม่ถึงกิโล เราได้รับความสุข ทางอ้อมจากแม่น้ำมากมาย เป็นเวลากว่า ๑๔ ปีแล้ว บัดนี้มีทีท่าว่าภัยจากแม่น้ำจะวนมาถึง ผมไปดูระดับน้ำที่ วัดบางพังทุกวัน และเห็นว่าที่น้ำไม่ท่วมวัดและบ้านคนโดยรอบก็เพราะคันดินและคันกระสอบทราย ที่เทศบาล วัด และชาวบ้านช่วยกันก่อขึ้น รวมแล้วเวลานี้น้ำในแม่น้ำสูงกว่าระดับดินที่วัดประมาณ ๑ เมตร
เช้าวันที่ ๙ ต.ค. ผมวิ่งออกกำลังวนไปตามถนนในหมู่บ้าน พร้อมกับสังเกตว่ามีจุดอ่อนจุดใดบ้างที่น้ำ จะไหลทะลักเล็ดลอดแนวป้องกันคือ รั้วและกระสอบทรายที่ทางสมาชิกหมู่บ้านจะนำมาวางเสริมด้านในรั้ว ในวันนี้ แล้วก็พบว่ามีที่ดินเปล่าอยู่ ผืนหนึ่งที่เจ้าของคงจะไม่ได้มาเอากระสอบทรายเสริมแนวรั้ว บ้านผมอยู่ด้านหน้าหมู่บ้านและด้านหลังติดกับรั้วของหมู่บ้าน ที่จะต้องวางแนวกระสอบทรายด้วย
สาวน้อยและ “เลขา” ฟังข่าว เข้าเน็ต แล้วบอกว่าศึกใหญ่ (มวลน้ำลูกใหญ่) จะมาในวันที่ ๑๒ เช้าวันนี้ผมได้รับแจ้งทาง อี-เมล์ ว่าเลื่อนการประชุมมหกรรมสุขภาพชุมชนในวันที่ ๑๒ - ๑๔ ต.ค. ออกไปก่อน เพราะน้ำท่วม และวันที่ ๑๔ เรามีกำหนดไปชุมพร ไปทำบุญพ่อและบรรพบุรุษ และรวมญาติ ชักไม่แน่ใจว่าจะไปได้ เพราะตรงกับช่วงน้ำจะสูงพอดี
ผมวิ่งไปคิดไป ว่าทำไมไม่มีหน่วยงานทำวิจัยสร้าง “ฉากสถานการณ์” (scenario) ขึ้นมาสัก ๓ ภาพ ว่าน้ำจะท่วมบริเวณใดบ้าง น้ำจะสูงเท่าไร แล้วบอกแก่สาธารณชน ผมคิดว่าหน่วยงานด้านน้ำน่าจะ มีข้อมูลพื้นฐานด้านระดับความสูงจากน้ำทะเลของพื้นที่ในประเทศไทย (หรือในกรุงเทพและปริมณฑล) ครบหมดแล้ว ดังนั้นน่าจะประเมินผลจากมวลน้ำที่ไหลลงมา พร้อมความเร็ว และจากระดับลาดชันต่างๆ ของพื้นที่ ทำนายออกมาเป็นระดับน้ำที่คาดว่าจะท่วมในพื้นที่ต่างๆ ความรู้ชุดนี้จะทำให้ผู้คนเตรียมตัวได้อย่าง มีปัญญา (ระดับหนึ่ง) ไม่ใช้เดาๆ เอาตามที่แต่ละคนคิด
ผมลองเข้าเว็บไซต์ของสถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำและการเกษตร (องค์การมหาชน) และพบว่ารายงานสถานการณ์น้ำท่วมแบบวิชาการหรือแบบราชการ ไม่ใช่แบบชาวบ้าน ผมพยายามหาทางทำความเข้าใจว่าทางสถาบันได้พยายามทำหน้าที่ระหว่างน้ำท่วมในขณะนี้อย่างไรบ้าง ได้เข้าไปดูที่ คลังข้อมูลสภาพน้ำ ก็พบว่าเป็นข้อมูลเชิงวิชาการ ไม่ได้แปรออกมาเป็นสารสนเทศสำหรับ ประชาชนทั่วไปใช้ประโยชน์ในการเผชิญภัยน้ำท่วมคราวนี้เลย
จำได้ว่า สกว. ก็เคยให้ทุนวิจัยเรื่องน้ำท่วม และจริงๆ แล้วสถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำฯ ก็เติบโตมาจากโครงการนั้น จึงลองเข้าเว็บไซต์ สกว. แต่เข้าไม่ได้ สงสัยเว็บจะมีปัญหา
จึงลองเสนอโจทย์วิจัยแบบ translational research ทำข้อมูลวิชาการให้เป็นข้อมูลชาวบ้าน เสนอออกมาเป็นคาดสถานการณ์อนาคตอันใกล้ในช่วงสัปดาห์เดียว ในเรื่องน้ำท่วม คาดการณ์ว่า บริเวณใดบ้างที่จะท่วม ท่วมสูงเท่าไร จะท่วมนานเท่าไร แค่นี้ก็จะทำให้สาธารณชนรู้สึกว่าการวิจัยมีประโยชน์ ต่อตนเอง และคุ้มค่าหากจะเอาภาษีอากรที่ตนจ่ายไปอุดหนุนการวิจัย
วิจารณ์ พานิช
๙ ต.ค. ๕๔
