การไปจับภาพการจัดการความรู้ที่ อำเภอปาย จ.แม่ฮ่องสอนได้พบกับชุมชนเรียนรู้ 3 แบบ 3 สไตล์ คือ <ul style="margin-top: 0cm">
</ul> ที่บ้านสันติชล เราเห็นภาพการจัดการตนเองของชุมชนที่ร่วมกันสร้างประวัติศาสตร์หน้าใหม่ให้ลูกหลานได้สืบทอดอย่างภาคภูมิใจ กับการเป็นชุมชนท่องเที่ยวที่มีเอกลักษณ์ วัฒนธรรมจีนยูนนานอันเป็นรากฐานของชุมชนเป็นจุดขาย คนในชุมชนมีการพัฒนาทั้งการศึกษา อาชีพที่ส่งเสริมกับการจัดการท่องเที่ยวสามารถลบภาพการเป็นชุมชนเกือบปิด เส้นทางยาเสพติด ไม่มีใครกล้าเข้า ให้กลายมาเป็นชุมชนจัดการท่องเที่ยวที่ฟื้นฟู วัฒนธรรม วิถีชีวิตความเป็นชาวจีนยูนนานมาเป็นจุดขาย มีการจัดการที่จะไม่ถูกกลืนไปกับกระแสท่องเที่ยวหลัก ควบคู่ไปกับการพัฒนาศักยภาพชุมชนทั้งชีวิตความเป็นอยู่ ความรู้ และอาชีพ ส่งเสริมการรวมกลุ่ม พัฒนาเศรษฐกิจฐานราก มีกิจกรรมท่องเที่ยวเป็นเครื่องมือของการพัฒนาชุมชนอย่างหนึ่ง บ้านสันติชลวันนี้จึงมีการพัฒนา สร้างแหล่งท่องเที่ยวต่างที่สะท้อนการอนุรักษ์และสืบสานวัฒนธรรมจีนยูนนานอันเป็นรากฐานที่มาของชุมชน แสดงออกมาให้เห็นทั้งสิ่งก่อสร้าง อาคารบ้านเรือน ประเพณี และการละเล่นต่าง ๆ ทั้งอาคาร สถานที่ การแต่งกาย รวมทั้งมีแผนงานที่จะสร้างความสมบูรณ์แบบมากขึ้นขนาดจะมีการสร้างโรงเตี้ยม พิพิธภัณฑ์ เกี้ยว ม้า และชุดจีนยูนนานการเป็นชุมชนจัดการตนเอง ชุมชนจัดการความรู้ และชุมชนจัดการท่องเที่ยว พวกเขาทำอย่างไร …..การจัดการตนเอง: บ้านสันติชลสามารถลบภาพการเป็นหมู่บ้านเส้นทางยาเสพติด น่ากลัว ไม่มีใครกล้าเข้า ให้กลายมาเป็นหมู่บ้านท่องเที่ยวที่สามารถจัดการและนำเสนอเอกลักษณ์ วัฒนธรรมชุมชนเป็นจุดขาย โดยเมื่อ 10 กว่าปีก่อน บ้านสันติชลเคยได้ชื่อว่าเป็นเส้นทางยาเสพติด ซึ่งส่งผลกระทบชาวบ้านอยู่ด้วยความยากลำบาก จากการเข้าปราบปรามของทางการ จนเมื่อ 2-3 ปี เวทีประชาคมหมู่บ้านที่ผู้นำชักชวนลูกบ้านมาประกาศเจตนารมย์ร่วมกันว่า ชุมชนบ้านสันติชลมีผู้นำที่มีวิสัยทัศน์ ทำหน้าที่เป็นทั้งผู้นำ ผู้ดูแล และผู้สนับสนุน เชื่อมโยงภายนอก หน่วยงานทหาร หน่วยราชการอื่น และหน่วยงานพัฒนาต่าง ๆ ที่จะทำให้บ้านสันติชล ประกาศตัวตนต่อภายนอกว่าเป็นชุมชนปลอดยาเสพติดและปลอดภัยสร้างความมั่นใจกับนักท่องเที่ยว ค้นหา ส่งเสริมศักยภาพเศรษฐกิจชุมชนเช่นการแปรรูปถั่วเหลือง ผู้นำชุมชน มีบทบาทสำคัญมากในการนำพาชุมชนไปในทิศทางใด “บ้านสันติชล” เหมือนครอบครัวใหญ่ 190 ครัวเรือน 1,070 คน ผู้นำชุมชนเปรียบเหมือนพ่อบ้านซึ่งอาจดูแลไม่ทั่วถึง จึงมีการคัดเลือก “ผู้ช่วยผู้นำ”มาเป็นหัวขบวนในการดูแลชุมชนในด้านต่าง ๆ อีก 4 คน เช่น ด้านสวัสดิการ ด้านความปลอดภัย เป็นต้น มีทีมคณะกรรมการหมู่บ้าน 13 คน ที่แต่ละคนก็จะดูแล 10 กว่าครอบครัว เป็นการดูแลและจัดการช่วยเหลือกันภายในชุมชนซึ่งพวกเขาบอกว่า “เราเป็นครอบครัวใหญ่ใครคนใดคนหนึ่งเดือดร้อนทุกคนก็เดือดร้อนด้วย” แสดงถึงความใส่ใจและมีความรู้สึกเป็นหนึ่งเดียวกัน และช่วยเหลือกัน แต่ละเดือนก็จะมีการรายงานผลความคืบหน้า การแก้ปัญหา หรือเสนอความต้องการของชุมชน ในเวทีประชุม สรุปร่วมกันแล้วกลับไปดำเนินการต่อเป็นวงจรต่อเนื่อง คุณบุญหล่อ หล่ออริยวัฒน์ ผู้นำชุมชนบ้านสันติชล วัย 46 ปี บอกว่า การประชุมแต่ละครั้งเป็นเวทีการมาพบปะ พูดคุย รายงานความก้าวหน้าการดำเนินงานในด้านต่าง ๆ เหมือนกับการ update เรื่องราวของชุมชน ซึ่งทุกครั้งก็จะมีการบันทึกว่าคุยกันเรื่องอะไร ได้ผลสรุปอย่างไร และจะกลับไปทำอะไรต่อ และที่สันติชลยังมีลานกลางบ้านหรือลานประชาคมที่คนในชุมชนจะมารวมตัวกันเพื่อให้ความเห็นในเรื่องต่าง ๆ ที่ต้องการข้อสรุปร่วมกัน นอกเหนือจากช่องทางผ่านกรรมการหมู่บ้านและผู้ช่วยผู้นำผู้นำและแกนนำชุมชนทำหน้าที่ออกไปเชื่อมโยงความร่วมมือจากภายนอก การจัดการความรู้ ชุมชนจีนยูนนานบ้านสันติชล เป็นภาพของชุมชนจัดการท่องเที่ยวที่ฟื้นฟูวิถีชีวิตวัฒนธรรมความเป็นจีนยูนนาน โดยเฉพาะอาหารรสเลิศเป็นจุดขายอันเป็นผลมาจากการที่ชุมชนลุกขึ้นมาประกาศต่อต้านยาเสพติดล้างภาพการเป็นชุมชนแหล่งพักและเส้นทางค้ายานำโดยผู้นำชุมชนที่เห็นพิษภัยและผลเสียที่เกิดขึ้นกับคนของชุมชนซึ่งก็ตกเป็น “เหยื่อ” เช่นกันเขาจึงอยากสร้างประวัติศาสตร์หน้าใหม่ของบ้านสันติชลให้เป็นชุมชนที่สงบ ปลอดภัยและสามารถสร้างความภาคภูมิใจให้กับคนรุ่นลูกรุ่นหลานในอนาคต คุณบุญหล่อหล่ออริยวัฒน์ ผู้นำชุมชนบ้านสันติชล วัย 46 ปี เล่าว่าหลังจากตนเข้ามารับตำแหน่งผู้นำชุมชนเป็นปีที่ 2 เป็นช่วงที่ยาเสพติดระบาดเข้ามาที่บ้านสันติชลตั้งแต่ปี 2532 และยิ่งหนักในช่วงปี 37-38 ส่งผลกระทบทำให้ชาวบ้านลำปาก ทางการเข้ามาปราบปราบชาวบ้านก็ตกใจอยู่ด้วยความหวาดหวั่นยากลำบากแลกนี้มาเป็นเวลา 6-7 ปีรอว่าวันใดจะได้อยู่อย่างปกติสุขเหมือนคนทั่ว ๆ ไปในที่สุดก็เกิดการตั้งคำถามกันในเวทีประชาคมว่า ในเมื่อ“เราอยากอยู่อย่างคนไทยอยากได้สัญชาติไทย” ก็มีคำถามว่าแล้วพวกเราทำอะไรเพื่อคนไทยบ้างหรือยัง” นี่จึงเป็นจุดเริ่มต้นที่ผมนำทีมชาวบ้านประกาศและขอประชามติร่วมกันในลานประชาคมของชุมชนที่จะทำให้บ้านสันติชลปลอดยาเสพติด 2-3 ปีที่ผ่านมาได้พิสูจน์ให้เห็นแล้วว่าจากการประชาคมหมู่บ้านว่าเขาจะทำอย่างไรถึงจะอยู่อย่างปกติสุขเช่นคนทั่วไปเน้นสร้างสำนึกร่วมบ้านสันติชล โดยทำงานร่วมกับทหารผู้นำสำคัญเป็นการนำสั่งการทุกอย่าง ปฏิญาณคืนอาวุธ เลิกค้ายา จะเป็นคนดีเพื่อประเทศไทย กรรมการหมู่บ้าน แบ่งเป็นฝ่ายต่าง ๆ ได้แก่ฝ่ายรักษาความปลอดภัยฝ่ายสวัสดิการหมู่บ้าน ฯลฯเมื่อจะเปลี่ยนแปลงผู้นำชุมชนก็ออกไปประสานความร่วมมือจากภายนอกทั้งทหารและหน่วยงานพัฒนาออกไปดูงานบ้านรักไทย แล้วเห็นนักท่องเที่ยวมาเยอะ ก็ไปถามว่านักท่องเที่ยวมาทำอะไรมาดูอะไรก็พบว่าเขามากินอาหารจีน ซื้อของที่ระลึก เราก็สั่งมาชิมหมดแล้วบอกว่าแบบนี้สันติชลน่าจะทำได้ จึงนำมาสู่การพัฒนาจุดท่องเที่ยวต่าง ๆทั้งการทำซุ้มประตูที่ใช้แรงงานกว่า 3 พันคนช่วยกันสร้างในเวลา 72 วัน (น่าเสียดายที่ถูกน้ำหลากเสียหายไปเมื่อปีก่อน) เพื่อพิสูจน์ตัวตนธรรมชาตวิถีคนจีนยูนนานและทำการเปิดประกาศให้ทราบโดยทั่วกันว่าบ้านสันติชลปลอดยาและปลอดภัยจากหมู่บ้านที่น่ากลัวที่สุดกลายมาเป็นหมู่บ้านท่องเที่ยวได้พวกเขาไม่ได้หยุดเพียงเท่านั้นยังคิดและพัฒนาต่อเนื่องร่วมกับหน่วยงานต่าง ๆโดยเฉพาะ สกว. สำนักงานภาคหน่วยประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นแม่ฮ่องสอนที่ติดตามและพัฒนาโจทย์วิจัยเพื่อสร้างองค์ความรู้ที่เป็นความต้องการของชุมชนเช่น การแปรรูปถั่วเหลือง จากการนำมาทำเต้าหู้กินในครัวเรือน ก็แปรรูปและขายเป็นขนมของฝาก การพัฒนาจุดแสดงวิถีวัฒนธรรมจีนยูนนาน เป็นเวทีประชาคม เวทีการแสดงและการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ของชุมชน และเป็นแหล่งท่องเที่ยวของนักท่องเที่ยวอีกด้วยคุณบุญหล่อ เล่าว่าการเปลี่ยนแปลงชุมชนที่ประสบความสำเร็จเพราะความร่วมมือร่วมใจของคนในหมู่บ้านที่เรามีเป้าหมายร่วมกัน ทำได้เพราะใจ สิ่งที่เราภูมิใจที่สุดคือชาวบ้านได้อยู่กันอย่างสงบ และเป็นหมู่บ้านที่ปลอดภัยสามารถสร้างอาชีพหลากหลายให้กับพี่น้องสันติชล ได้แก่ กลุ่มเลี้ยงไก่ ปลูกผักเน้นผักปลอดสารพิษ เย็บปักถักร้อย สานรองเท้าจีน แปรรูปอาหาร เป็นต้นเราเห็นการเปลี่ยนแปลงที่มีการจับกลุ่มรวมกลุ่มกันทำกิจกรรมอาชีพมากขึ้นในชุมชนคนในชุมชนเอาใจใส่ซึ่งกันและกันมากขึ้น มีการฟื้นฟูชิงช้าจีนยูนนาน ดนตรียูนนานและก็จัดให้มีการแสดงเพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวด้วย ชุมชนจีน 22 หมู่แต่ไม่มีพิพิธภัณฑ์ ชาวจีนยูนนานเป็นมาอย่างไร ก็มีแนวทางจะทำเป็นพิพิธภัณฑ์หรือการจัดชุดจีนยูนนานไว้เพื่อบริการนักท่องเที่ยวถ่ายรูปที่นี่จะมีการสร้างบ้านดินซึ่งบ้านดินเป็นบ้านที่คนจนีโบราณก็อยู่บ้านดินใช้บ้านเป็นจุดขายเพราะนักท่องเที่ยวอยากนึกถึงคนจีนสมัยเก่าให้เหมือนกับไปบ้านเกิดของเขาวิถีชีวิตของคนจีนผูกพันกับบ้านดินเมื่อการท่องเที่ยวเป็นการจัดการของชุมชน สันติชลมีการจัดการดูแลนักท่องเที่ยวโดยเฉพาะเรื่องความปลอดภัย
