ตอนผมเรียนอยู่ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๔ จำได้ว่ามีบทท่องอาขยานตอน "พระลักษมณ์ต้องหอกโมขศักดิ์" ตอนท่องสนุกมาก แต่อ่านกลอนไม่เข้าใจอยู่หลายแห่ง เพราะเรื่องรามเกียรติ์ยาวมาก

   ลองทบทวนบทอาขยานกันก่อน ก่อนที่จะไปอธิบายขยายความในภายหลัง

 

 ๏ ๏ พระลักษมณ์ต้องหอกโมกขศักดิ์ ๏ ๏
จากเรื่อง รามเกียรติ์
พระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ 1

   
   บัดนั้น   
เห็นพระองค์ทรงโศกโศกี 
ทูลว่าพระลักษณ์สุริยวงศ์ 
อันโมกขศักดิ์อสุรา  
ทรงอานุภาพฤทธิรุทร  
แต่มียาคู่หอกชัย  
แม้นละไว้จนรุ่งราตรี  
ขอให้ลูกพระพายเทวัญ 
อย่าเพ่อรีบรถบทจร  
แล้วให้ไปเก็บตรีชวา  
ยังเขาสรรพยาบรรพต  
กับปัญจมหานที  
แม้นว่าได้บดชโลมลง  
จะดำรงคงชีพชีวัน  
พระยาพิเภกยักษี
อสุรีกราบลงกับบาทา
ยังไม่ปลงชีวังสังขาร์
พรหมาประสิทธิ์ประสาทไว้
ต้องใครจะฉุดนั้นไม่ไหว
ให้ไว้สำหรับแก้กัน
ต้องแสงพระระวีจะอาสัญ
ไปห้ามพระสุริยันในชั้นฟ้า
ข้ามยุคนธรภูผา
ทั้งยาชื่อสังขรณี
ปรากฏอยู่ยอดคีรีศรี
สรรพยาทั้งนี้มาให้ทัน
องค์พระอนุชาไม่อาสัญ
หอกนั้นก็จะหลุดขึ้นมา

ตัวละคร

  1. พิเภก เป็นน้องร่วมพระมารดาของทศกัณฐ์ เดิมเป็นเทพบุตรเวสสุญาณ พระอิศวรบัญชาให้ไปเกิดเป็นอนชาของทศกัณฐ์ เพื่อให้เป็นไส้ศึก และไปช่วยพระราม (นารายณ์อวตาร) เป็นยักษ์ที่ไม่มีฤทธิ์ แต่มีปัญญาเฉียบแหลม มีแว่นแก้ววิเศษอยู่ในดวงตาซ้าย-ขวา เหมือนมีตาทิพย์
  2. พระลักษมณ์ เป็นพระอนุชาของพระราม ตามเสด็จพระรามไปเดินป่า และในตอนนี้ พระรามโปรดให้ออกไปรบกับกุมภกรรณ
  3. กุมภกรรณ เป็นอนุชาร่วมมารดาของทศกัณฐ์ เป็นยักษ์ดีอยู่ในศีลธรรม แต่ขัดพี่ชายไม่ได้จึงต้องออกไปรบ มีหอกโมกขศักดิ์ ซึ่งเป็นเทพอาวุธมีฤทธิ์พุ่งถูกผู้ใดแล้วจะถอนไม่หลุด และเมื่อผู้ใดต้องหอกนี้เข้า เมื่อถูกแสงอาทิตย์ส่องก็จะตายทันที
  4. หนุมาน มีกำเนิดจาก การแบ่งกำลังของพระอิศวรบวกกับเทพอาวุธของพระอิศวร คือ ตรี คทา และจักร โดยมีพระพายนำไปซัดเข้าปากนางสวาหะ และคอยดูแลวานรที่จะเกิดมา โดยทำหน้าที่เป็นบิดา, หนุมานได้รับพรจากพระอิศวรให้มีอายุยืน ใครฆ่าก็ไม่ตาย เมื่อต้องลมก็จะฟื้นคืนชีพขึ้นมา

เล่าเรื่อง :

  • เมื่อเหล่าพลยักษ์และพลวานร ยกทัพเข้ารานรอนกัน กุมภกรรณเสียทีหลายครั้ง แต่สุดท้ายก็พุ่งหอกฯ ไปถูกอกพระลักษมณ์
  • พระรามเสด็จมาดูอาการพระลักษมณ์และมีพระอาการโศกเศร้า
  • พิเภกทูลว่า มียาสำหรับแก้ฤทฺธิ์หอกโมกขศักดิ์ แต่ต้องให้หนุมานไปห้ามพระอาทิตย์อย่าเพิ่งชักรถข้ามยอดเขายุคุนธร และให้ไปเอายาชื่อสังกรณีตรีชวาที่ยอดเขาสรรพยา กับน้ำจากปัญจมหานทีมาให้ได้ก่อนพระอาทิตย์ขึ้น
  • หนุมานรีบเหาะตรงไปยอดเขายุคุนธร เห็นพระอาทิตย์กำลังชักรถมาตามเหลี่ยมเขา จึงกระโจนเข้ายึดรถไว้แล้วทูลเรื่องราวให้ทรงทราบ พระอาทิตย์ตอบว่าจะให้หยุดรถนั้นไม่ได้ แต่จะเลี่ยงเข้ากลีบเมฆให้ หนุมานจึงเหาะไปเขาสรรพยาเนรมิตหางให้ยาวใหญ่โอบรัดเชิงเขาไว้ แล้วร้องเรียกสังกรณีตรีชวา เมื่อมีเสียงขานรับก็รวบหางขึ้นไปเรื่อยๆ จนถึงยอดเขาและเก็บตัวยาได้ในที่สุด ต่อจากนั้นก็ไปขอน้ำปัญจมหานที จากพระพรต (อนุชาของพระราม) ที่กรุงอโยธยา
  • เมื่อได้ยาและน้ำมาแล้ว พิเภกจึงทำพิธีบดยาเสกเป่าแล้วทาลงที่แผล สักครู่หอกก็เคลื่อนหลุดจากอกพระลักษมณ์โดยไม่มีบาดแผลปรากฏให้เห็น...