พยานอิเล็กทรอนิกส์ในคดีแพ่ง, พระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544, เอกสารปริ๊นเอาท์ (print out), สัญญาซื้อขายทางเวบไซต์, วิทยาการนิติวิทยาศาสตร์ทางคอมพิวเตอร์ (Computer Forensics and Investigation)

20 พฤศจิกายน 2553

แรงบันดาลใจอยากศึกษาค้นคว้าเกี่ยวกับ  “กฎหมายคอมพิวเตอร์” เนื่องจากเป็นเรื่องของความก้าวหน้าของวิทยาการสมัยใหม่ในยุคข่าวสาร “ไร้พรมแดน” (Globalization) และเป็นเรื่องใกล้ตัวที่ต้องประสบพบมากขึ้นเรื่อย ๆ ในสังคมปัจจุบัน

ข้อจำกัดการศึกษาเรื่องนี้ก็คือเป็นเรื่องใหม่ มีกฎหมายที่เกี่ยวกับคอมพิวเตอร์หลายฉบับ ฉะนั้นรายงานฉบับนี้จึงเป็นการศึกษาถึงข้อเท็จจริงที่กำลังเกิดขึ้นใน สังคมปัจจุบัน  ทั้งนี้เพื่อหามุมมองที่ดี ในการแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้น หรืออาจขึ้นต่อไป

ความเป็นมา และความสำคัญของปัญหา

สถานการณ์โลก
ในสังคมโลกปัจจุบันอาจนับตั้งแต่ปลายศตวรรษที่ 20 (1980’s) เป็นต้นมา ไม่อาจปฏิเสธกระแส “โลกาภิวัตน์” (Globalization) ได้ใน 4 เรื่อง (issues) สำคัญ ๆ ด้วยกัน คือ เรื่อง ประชาธิปไตย (Democracy) เรื่องสิทธิมนุษยชน (Humanity) เรื่อง ข่าวสารความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี ( Information Technology) และ เรื่อง สิ่งแวดล้อม (Environment) โดยเฉพาะการแผ่ขยายแนวคิดด้านการค้าเสรี (Free Trade Area) มีการแพร่ขยายของลัทธิบริโภคนิยม (Consumerism) ซึ่งเน้นการผลิตเพื่อการบริโภค เพื่อการพาณิชย์ การค้าขาย มิใช่เพื่อการยังชีพ หรือ การพออยู่พอกินตามอัตภาพ เหมือนดังแต่ก่อน  ฉะนั้น แนวคิดต่าง ๆ เกี่ยวกับ “การค้าเสรี” จึงมีอิทธิพลของกระแสโลกาภิวัตน์

Alvin Toffler ผู้เขียนหนังสือ Third wave อันลือลั่น ได้ให้แนวความคิดเกี่ยวกับการปฏิวัติโลก ที่ได้ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงระบบเศรษฐกิจของมนุษยชาติไว้ โดยเปรียบเป็นทฤษฎีคลื่นสามลูก คลื่นลูกที่หนึ่ง (First Wave) เป็นช่วงเวลาที่สังคมมนุษย์ปฏิวัติระบบ เศรษฐกิจด้วยการรู้จักการทำ “เกษตรกรรม” คลื่นลูกที่สอง (Second Wave) สังคมมนุษย์ปฏิวัติระบบเศรษฐกิจด้วย “อุตสาหกรรม” ในช่วงเวลาปี 1650-1750 สามารถผลิตจำหน่ายจำนวนมากๆ ได้ (Mass Production) คลื่นลูกที่สาม (Third Wave) เป็นการเปลี่ยนแปลงของสังคมมนุษย์ด้วยการปฏิวัติ ข้อมูลข่าวสาร ซึ่งได้เริ่มต้นราวๆ ปี 1955 ด้วย เทคโนโลยีคอมพิวเตอร์และเครือข่ายโทรคมนาคม จนกลายเป็นระบบเศรษฐกิจใหม่ (New Economy) ดังในโลกยุคปัจจุบันที่เรียกกันทั่วไปว่า เป็นคลื่นลูกที่สาม (Third Wave) หรือการปฏิวัติ “การสื่อสารโทรคมนาคม” หรือยุคโลกาภิวัตน์ ขึ้นอยู่กับการมี “เครือข่าย ที่มีประสิทธิภาพสูง” (High Performance Network) (ปรเมศวร์ กุมารบุญ, 2550)

แม้ว่าจะเป็นกระแสแนวคิดแบบทุนนิยมใหม่ (Liberalism) ก็ตาม ตราบใดที่สังคมโลกยังอยู่ในระบบ “โลกแห่งข่าวสาร” แน่นอนว่า คอมพิวเตอร์ได้เข้ามามีบทบาทในสังคมโลกมากขึ้น ๆ ทางการค้าการพาณิชย์ และในขณะเดียวกัน ก็มีอาชญากรรมทางคอมพิวเตอร์เข้ามาก่อกวน  ทำให้ต้องมีการออกทั้งกฎหมายสบัญญัติ และ กฎหมายวิธีสบัญญัติ เพื่อการควบคุม การป้องกันอาชญากรรมทางคอมพิวเตอร์ และ การดำเนินการตามกฎหมายอื่น คือ ใช้ทั้ง การป้องกัน และ การดำเนินการตามขั้นตอนของกฎหมาย (crime protection and due process of law)

ปัจจุบันเครื่องคอมพิวเตอร์เป็นเครื่องมือที่ให้คุณประโยชน์แก่มนุษย์มากมาย ไม่ว่าจะเป็นการใช้ในการติดต่อสื่อสาร วิทยาศาสตร์ การแพทย์ การศึกษา การปกครอง การทหาร การพาณิชย์ฯลฯ ในขณะที่เครื่องคอมพิวเตอร์ได้ก่อคุณประโยชน์นานัปการให้แก่มนุษย์ ก็ได้ก่อให้เกิดความเสียหายแก่มนุษย์ที่ไม่สามารถประเมินได้ หากจะได้นำไปใช้เป็นเครื่องมือในการกระทำความผิด ไม่ว่าจะเป็นอาชญากรรม หรือการอื่นใดในคดีแพ่ง อาทิ ที่เป็นการขโมยข้อมูล การปลอมแปลง การเผยแพร่ข้อมูลที่ไม่เหมาะสม การฟอกเงิน การแทรกแซงทางการค้า การค้าขายสิ่งผิดกฎหมาย รวมไปถึงวิธีการที่เอารัดเอาเปรียบผู้บริโภคต่าง ๆ เป็นต้น 

บรรดากฎหมายที่ใช้ทั้งในทางแพ่ง ทางอาญา หรือทางอื่น ซึ่งเป็นกฎหมายหลัก “แม่บท” ที่บังคับใช้จะต้องมีการปรับปรุงแก้ไข ให้ทันสมัยอยู่เสมอ เพื่อให้ทันกับวิทยาการสมัยใหม่ เช่น กฎหมายสบัญญัติต่าง ๆ รวมถึงกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง กฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา หรือ กฎหมายวิธีพิจารณาคดีต่าง ๆ ที่ผ่านมาก็ได้มีความพยายามแก้ไขปัญหาดังกล่าว โดยการแก้ไขเพิ่มเติมบัญญัตินี้ไว้ในกฎหมายต่าง ๆ แต่ด้วยความก้าวหน้าของโลกยุควิทยาศาสตร์ ก็ยังดูเหมือนว่าล่าช้าไม่ทันสมัยอยู่ดี โดยเฉพาะ “พยานหลักฐานทางอิเล็กทรอนิกส์”

จากความสำคัญของเรื่องที่ได้กล่าวข้างต้น จึงเป็นแรงบันดาลใจให้ผู้ศึกษา ต้องหันมาศึกษาทำความเข้าใจเรื่อง “พยานหลักฐานทางอิเล็กทรอนิกส์” ให้มากขึ้น จึงได้เลือกศึกษา “พยานหลักฐานทางอิเล็กทรอนิกส์ในคดีแพ่ง” ซึ่งมีหลักในการนำสืบพยานในคดีที่แตกต่างจากคดีอาญา


วัตถุประสงค์ของการศึกษา

ในการจัดทำรายงานฉบับนี้ ผู้ศึกษามีวัตถุประสงค์หลักเกี่ยวกับพยานหลักฐาน ดังนี้
1.เพื่อศึกษาถึงขอบข่ายอย่างย่อของพยานหลักฐานทางอิเล็กทรอนิกส์ของไทย
2.เพื่อศึกษาปัญหาการอ้างพยานหลักฐานทางอิเล็กทรอนิกส์ในคดีแพ่ง

สมมติฐานของการศึกษา 

ผู้ศึกษาตั้งสมมติฐานในการศึกษาว่า “พยานหลักฐานทางอิเล็กทรอนิกส์คือพยานเฉพาะ โดยต้องมีการกำหนดนิยามไว้ให้ชัดเจน”

 

ขอบเขตของการศึกษา 

 

เนื่องจากการขอบเขตการการศึกษานี้มีขอบเขตค่อนข้างกว้างขวาง ผู้ศึกษาจึงได้จำกัดขอบเขตการศึกษาเรื่อง พยานหลักฐานทางอิเล็กทรอนิกส์ เฉพาะปัญหาข้อสังเกตบางประการของไทย ในคดีแพ่ง 

 

วิธีการศึกษา

 

โดยการศึกษาค้นคว้าจากเอกสาร (Documentary Research) ทั้งจากหนังสือ เอกสารวิชาการ บทความ ข่าวสารต่าง ๆ จากหนังสือพิมพ์ วารสาร และ ข้อมูลสด [Online Available] จากเวบไซต์ 

 

ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ

  1. เพื่อทราบถึงขอบข่ายอย่างย่อของพยานหลักฐานทางอิเล็กทรอนิกส์
  2. เพื่อทราบปัญหาการอ้างพยานหลักฐานทางอิเล็กทรอนิกส์ในคดีแพ่ง