"ญาณวิทยา"

                              ความงดงามของวิถีการวิจัย  ของนักวิจัยเชิงคุณภาพก็คือ “ ความหลากหลายวิธีการวิจัย ที่ใช้วิธีคิด/ทฤษฎี และกระบวนทัศน์ ในการวิจัย แพรวพราว หลายรูป หลายแบบ” แต่ก็ไม่ได้หมายความว่า จะมีจุดมุ่งหมาย หรือวัตถุประสงค์ หลากหลายไปด้วย  จนหาจุดยืนไม่ได้ แต่งานวิจัยเชิงคุณภาพเหล่านี้ กลับมีจุดร่วมที่แข็งมากและเหมือนกันคือ “มุ่งตีความ (interpretation) เพื่อทำความเข้าใจสถานการณ์ ในชีวิตของผู้คนและชุมชน”                                          หน้าตาแบบไหน???ครับ จึงจะได้ชื่อว่า“เป็นนักวิจัยเชิงคุณภาพที่เป็นตัวจริง(ขนานแท้)”  ผู้ที่อธิบายได้ถึงหน้าตาของนักวิจัยเชิงคุณภาพ ที่ดีคือ Denzin and Lincoln (2000) เขาอธิบายคุณสมบัติของนักวิจัยเชิงคุณภาพ ว่า “เป็นคนประเภทที่ ทำอะไรได้หลายอย่างด้วยตัวเอง(  bricoleurs)   นักวิจัยต้องใช้ กลยุทธ์ ในการเก็บข้อมูล และการวิเคราะห์ หลายอย่างด้วยตัวเอง         <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">                                       วิธีวิจัยเชิงคุณภาพ กับ วิธีวิจัยเชิงปริมาณเป็นมิตรหรือเป็นศัตรูกัน ขัดแย้งกันหรือเป็นคนละขั้วหรือเปล่า  เป็นคำถามที่นักวิจัยหลายคนหลายสำนัก สงสัยกันมากมาย  ถ้าเรายังคิดติดอยู่ว่าการวิจัยทั้งสองประเภทนี้มีความขัดแย้ง  หรืออยู่คนละขั้ว ก็คงจะมีการเข้าใจคลาดเคลื่อน อยู่มาก เพราะจริงๆแล้ว   วิธีการเชิงคุณภาพ และวิธีการเชิงปริมาณ ไม่ได้แยกกันอย่างเด็ดขาด  ความเป็นเชิงคุณภาพ และความเป็นเชิงปริมาณ  มีความเหลื่อมซ้อนกันอยู่   กล่าวคือวิธีการที่เรียกว่า เชิงคุณภาพนั้น มีคุณสมบัติเป็นเชิงปริมาณด้วย  และในทำนองเดียวกัน ในวิธีการชิงปริมาณ   ก็มีคุณสมบัติเป็นเชิงคุณภาพ อยู่ด้วยเหมือนกัน( ชาย  โพธิสิตา  2549) </p>                                          การจะเป็น วิธีการเชิงคุณภาพหรือไม่นั้น  ไม่ได้ขึ้นอยู่กับ “ ตัวเลข” เพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ว่านักวิจัยใช้ข้อมูลที่ได้มานั้นอย่างไรด้วย   ถ้าเป็นนักวิจัยใช้โดยนับจำนวนเป็นสถิติ เพื่อเป็นการมุ่งอนุมาน(   inference)  ก็จะมีสมบัติเป็นเชิงปริมาณ   ถ้าผู้วิจัยใช้โดยมุ่งการตีความหมาย ( interpretation) ก็มีคุณสมบัติเป็นเชิงคุณภาพ(jessor , 1996 ) การวิจัยทุกชนิด จึงล้วนมีส่วนเป็นเชิงคุณภาพอยู่ในตัวด้วยกันทั้งสิ้น  ถึงแม้จะไม่ได้ทำแบบเชิงคุณภาพเลยก็ตาม   weisner  (1996: 316)   และ Harmmersley( 1992: 159) ใด้กล่าวเตือนสติไว้อย่างน่าคิดว่า “ การแบ่งแยกระหว่าง เชิงคุณภาพและเชิงปริมาณนั้นมีประโยชน์น้อย  และจริงๆแล้วการแบ่งแยกเช่นนั้น ค่อนข้างจะอันตรายด้วยซ้ำ”                                           ประเด็น “ญาณวิทยา” เข้ามาเกี่ยวข้องกับการวิจัยเชิงคุณภาพอย่างไร  “ญาณวิทยา” เป็นสาขาหนึ่งของปรัชญาที่ว่าด้วยเรืองของ บ่อเกิด ลักษณะ หน้าที่ ประเภท ระเบียบวิธี  และความสมเหตุสมผล ( ราชบัณฑิตยสถาน, 2543 : 34)  เนื่องมาจากการถกเถียงทางความคิด หรือ “สงครามกระบวนทัศน์” ที่มีนักรบที่ร่วมในสงคราม  สองฝ่าย คือฝ่ายที่นิยมวิธีการเชิงคุณภาพ กับฝ่ายที่นิยมวิธีการเชิงปริมาณ   แต่ก็สงบลงเมื่อนักสังคมศาสตร์ จำนวนหนึ่ง เริ่มตระหนักว่าการตอบโต้กันไปมาเช่นนั้นเป็นการสูญเปล่า  เพราะถึงอย่างไร ชีวิตและสังคมมนุษย์ ก็มิได้มีมิติเพียงด้านเดียว แต่มีทั้งสองด้าน  ซึ่งนักวิจัยเองควรมองหลายๆด้าน จึงจะสามารถทำให้ นักวิจัยเข้าใจ สิ่งที่ตัวเองศึกษา ได้อย่างสมบูรณ์ จึงทำไห้เกิดการเปิดกว้าง  ในแง่ของระเบียบวิธี    ในปัจจุบันมีการประนีประนอมมากขึ้น วิธีการทั้งสองจึงถูกมองว่า มีส่วนช่วยเสริมกันมากกว่าที่จะขัดแย้งกัน