จากการที่ผู้เขียนได้ตั้งใจจะออกสำรวจพระพุทธศาสนาในประเทศแถบอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง ๖ ประเทศ (จีน-พม่า-ไทย-ลาว-กัมพูชา-เวียดนาม) อย่างจริงจังแล้ว
คราวนี้ได้ลงพื้นที่สำรวจพระพุทธศาสนาในหลายพื้นที่ของประเทศลาว ซึ่งก่อนหน้าก็มาสำรวจอยู่ครั้งหนึ่ง เมื่อปี ๒๕๕๒ วันนี้ (๔ พค.๕๔) ได้มีโอกาสไปฉันเช้าที่ร้านเฝ่อคุณเอื้องซึ่งเป็นชาวขมุ ร้านเฝ่อก็คือร้านก้วยเตี๋ยวบ้านเรานี้เอง แต่วิธีการปรุงจะออกรสชาติไปอีกแบบหนึ่ง น้ำอาจมากกว่าเนื้อและมีผักมาวางเพื่อให้ปรุงเองจำนวนมาก ที่น่าสนใจพิเศษคือ พริกสดกับกะปิจิ้มกินกับเฝ่อแถมผงชูรสให้อีก ๑ ช้อนโต๊ะ คนไทยเห็นแล้วต้องร้องโอ้โห้กันทุกคน
คุณเอื้องได้ปักหลักทำมาหากินแถวบริเวณเมืองปากแบ่ง แขวงอุดมไชย ประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวมานานพอสมควร ทำให้ผู้เขียนสนใจในเรื่องทัศนะคติของชาวบ้านแถบนี้เป็นอย่างมาก
เมื่อถามว่าชาวบ้านแถบนี้มีกิจกรรมทางพระพุทธศาสนาเป็นอย่างไรบ้าง ได้รับคำตอบว่าไปวัดบ่อยเหมือนกัน ไปเพื่อความสบายใจ แต่ถ้าถามว่าไปแล้วได้อะไรจากพระธรรมคำสอนบ้าง ก็จะได้คำตอบประมาณว่าพระที่แสดงธรรม โดยมากมักอ่านตามคัมภีร์ ซึ่งเรื่องราวที่ได้ฟังมา ทำให้เข้าใจในเนื้อเรื่องที่เป็นคำสอนได้ แต่อธิบายไม่ได้ ส่วนเนื้อหาสาระอื่น ๆ ไม่ทราบ ไม่เข้าใจ แต่ไปแล้วสบายใจดี เป็นคำตอบที่สั้นง่ายและผู้ถาม-ถามต่อไม่ได้
ประเด็นนี้ต้องเข้าใจว่าศาสนาผี ยังมีอิทธิพลอยู่มาก กว่าจะทำความเข้าใจพุทธศาสนาที่แท้จริงได้ต้องใช้เวลาพอสมควร
เมื่อสังเกตดูบริเวณโดยรอบทั้งหมด หรือตามร้านค้าต่าง ๆ ไม่เห็นป้ายสุภาษิต หรือคำคมใดใด แม้แต่รูปภาพทางศาสนสถาน ศาสนสวัตถุ ศาสนบุคคล ก็ไม่มีให้เห็น นั้นแสดงว่าเกิดอะไรขึ้นในชุมชนแห่งนี้? ทำให้ผู้เขียนสนใจมากยิ่งขึ้น
เมื่อถามถึงวัดในเมืองปากแบ่ง ได้ทราบว่ามีอยู่เพียง ๒ วัดเท่านั้นคือวัดบ้านจอมแจง และวัดห้วยค้อมิ่งมงคล เท่านั้น
เมื่อคุ้นเคยกันพอสมควรแล้ว คุณเอื้องก็ปรึกษาว่าที่ร้านมีหิ้งพระ แต่ไม่มีพระพุทธรูปตั้งไว้บูชา จึงถามว่าทำไมไม่หาพระพุทธรูปมาไว้บูชาเสียละ ผู้เขียนได้รับคำตอบคือ คนลาวเขาถือถ้าพระพุทธรูปไม่ได้บวช ห้ามเอามาขึ้นหิ้งพระเด็ดขาด คงหมายความว่าพระพุทธรูปเมื่อไม่ได้ผ่านพิธีพุทธาภิเษกไม่สามารถนำมาบูชาได้ประมาณนั้น จึงให้ข้อคิดว่าทุกอย่างสำเร็จแล้วด้วยใจ หากใจเราศรัทธา นับถือ แม้ไม่มีพระพุทธรูป สิ่งนั้นก็ศักดิ์สิทธิ์ได้ แต่ดูคุณเอื้องไม่ค่อยจะเข้าใจในบริบทที่ผู้เขียนอธิบายเท่าใดนัก แม้จะมีพระผู้ติดตามไปช่วยอธิบายก็ยังมีสีหน้างงอยู่ดี...
ประเด็นนี้ ทำให้เราเข้าใจมากขึ้นทีแรกเห็นหิ้งพระ แต่มีนางกวักขึ้นไปนั่งแทนที่เพื่อทำหน้าที่เรียกลูกค้า แทนความเมตตาจากพระพุทธเจ้า
เมื่อกำลังฉันอยู่เด็กนักเรียนกำลังเดินทางไปเรียนหนังสือ โดยมากจะเดินด้วยเท้าไปเรียนหนังสือซึ่งโรงเรียนอยู่ห่างออกไป แต่มีบางส่วนได้ปั่นจักรยานไปเรียนหนังสือ เด็กนักเรียนหญิงแต่งตัวด้วยชุดบังคับคือใส่ผ้าถุง แต่ก็มีบางส่วนที่เริ่มแหกกฏ เช่น ไปเรียนหนังสือด้วยจักรยานและเปิดเพลงดังลั่นไปตามทาง
คุณเอื้องเล่าว่าตั้งแต่ปี ๒๕๔๓ เป็นต้นมา เมื่อลาวเปิดประเทศทำให้มีนักท่องเที่ยวทะลักเข้ามามาก ยอมรับว่าเป็นเรื่องที่ดีสำหรับเศรษฐกิจที่กำลังโตวันโตคืน แต่ลาวกลับสูญเสียเอกลักษณ์ในเรื่องวิถีชีวิตที่เปลี่ยนไป มีเด็กลาวที่ย้อมหัวให้แดง มีเด็กที่ขับจักรยานแว๊นมากขึ้น ไม่ต้องพูดถึงการเสียผี เพราะขณะที่ตัวคุณเอื้องรุ่นอายุประมาณ ๓๐ ปียังไม่ถือนับประสาอะไรกับเด็กรุ่นต่อไป แต่ยอมรับว่ารุ่นพ่อแม่มีความเคร่งครัดในเรื่องดังกล่าวนี้มาก
จึงทำให้ผู้เขียนคิดว่า
-การนับถือพระพุทธศาสนาบนฐานของศาสนาผี บางครั้งศรัทธาต้องมาก่อน -เหตุผลบ้างครั้งก็ตามหลังได้
-โลกาภิวัตน์ เป็นกระแสที่รุ่นแรงมาก ถ้ารัฐไม่มีมาตรการ ฐานนั้นก็สั่นคลอนลงได้
-การได้สิ่งใดมา บางครั้งก็ต้องแลกสิ่งนั้นไป
-พระพุทธเจ้าตรัสว่าทุกสิ่งเป็นอนิจจัง คือเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา ไม่ช้าก็เร็ว แต่การเปลี่ยนแปลงนั้นจะประกอบไปด้วยปัญญาอย่างไร? เพื่อให้สังคมนั้นอยู่อย่างมีอัตตลักษณ์ ศักดิ์ศรีท่ามกลางกระแสสังคมที่เปลี่ยนไป
น่าเสียดายที่ผู้เขียนมีเวลาน้อย เนื่องจากรถออกจากเมืองปากแบ่งต้องออกเดินทางแล้ว วันหนึ่งมีจำนวน ๒ เที่ยว คือเที่ยวเวลา ๙.๐๐ น และเที่ยว ๑๒.๓๐ น. หรือไม่อย่างนั้นต้องเหมารถไปเองต่างหาก จำนวน ๗,๐๐๐ บาท ในระยะทางจากปากแบ่งถึงอุดมไชย ๑๓๗ กิโลเมตร
