คนไทยคุ้นเคยกับคำศัพท์ภาษาสันสกฤตที่เราหยิบยืมมาแต่โบร่ำโบราณ การออกเ้สียงคำสันสกฤตจึงเป็นการออกเสียงแบบไทย อันที่จริงก็คงคล้ายกับภาษาอื่นๆ ที่เมื่อยืมมาแล้ว ก็ออกเสียงด้วยลักษณะเสียงแบบไทยเรา

บางคนอาจถามว่า แล้วภาษาสันสกฤตดั้งเดิมเขาออกเสียงอย่างไร...

คำถามนี้ตอบไม่ยาก เพราะระบบเสียงภาษาสันสกฤตมีกล่าวไว้ค่อนข้างชัดเจนในตำราไวยากรณ์แต่สมัยโบราณ และอาจเทียบเคียงได้จากกฎเกณฑ์ต่างๆ ทางภาษาศาสตร์

แต่ถ้าจะให้ง่ายกว่านี้ ก็ให้คนแขกที่รู้ภาษาสันสกฤตออกเสียงให้ฟัง อย่างนี้ชัดเปรี๊ยะ แต่ถ้าคนแขกไม่รู้สันสกฤต (อาจจะรู้ภาษาฮินดี หรือภาษาอื่น) เขาอาจออกเสียงเพี้ยนไปก็ได้

 

ก่อนจะไปถึงเสียง ขอเล่าเรื่องตัวอักษรเล็กน้อยนะครับ

อักษร สำหรับเขียนภาษาสันสกฤตมีด้วยกันหลายแบบ ที่นิยมกันในปัจจุบันก็คือ อักษรเทวนาครี และอักษรโรมัน ส่วนอักษรไทยนั้น ใช้เขียนภาษาสันสกฤตได้เกือบ 100% ยกเว้นเครื่องหมายสามสี่ตัวเท่านั้นเอง

 

เอาล่ะ มาดูกันว่า ภาษาสันสกฤตออกเสียงอย่างไร

ในที่นี้ พึงระลึกว่า อักษรที่ใช้เป็นเพียงตุ๊กตาแทนเสียงเดิมในภาษาสันสกฤต มิใช่เสียงที่เราคุ้นในภาษาไทยนะครับ!  ตั้งสติก่อนสตาร์ตนะครับ มิฉะนั้น จะมึน งง และสับสนมิใช่น้อย

 

ก ข ค ฆ ง - ชุดนี้เรียกว่า วรรค กะ  

ก ตัวนี้ออกเสียงเหมือน ก ไก่ ของเราครับ (อักษรโรมันใช้ k)

ข ออกเสียงเหมือน ข หรือ ค ก็ได้ เสียงเดียวกัน (อักษรโรมันใช้ kh) เสียง ข นี้อธิบายได้ว่า ออกเสียงคล้าย ก แต่เพิ่มลมเล็กน้อย

ค ออกเสียงเหมือน g ในคำว่า go, gate ในภาษาอังกฤษ (อักษรโรมันใช้ g)

ฆ ออกเสียงคล้าย g ข้างบนแล้วเพิ่มเสียงลมอีกเล็กน้อย (อักษรโรมันใช้ gh) ตัวนี้ออกเสียงยากหน่อย เพราะต้องเกร็งลิ้นเล็กน้อย ถ้าไม่เคยได้ยิน อาจฝึกยากครับ จำได้ว่ามีบางคนแนะนำว่าระหว่างออกเสียง g แล้วให้ใครสักคนทุบหลังเบาๆ จะได้เสียง ฆ แบบสันสกฤตครับ

ง ตัวนี้ตรงกับ ง ของไทยนั่นเอง แต่อักษร ง ใช้เป็นตัวสะกด (อักษรโรมันใช้ ṅ)

 

จ ฉ ช ฌ ญ - ชุดนี้เรียกว่า วรรค จะ  

จ ออกเสียงเหมือน จ ของเรา (อักษรโรมันใช้ c บางทีใช้ ch)

ฉ ออกเสียงเหมือน ฉ หรือ ช ก็ได้ เสียงเดียวกัน (อักษรโรมันใช้ ch บางทีใช้ cch)

ช ออกเสียงคล้าย j ใน just, jack ในภาษาอังกฤษ (อักษรโรมัน ใช้ j)

ฌ ออกเสียงคล้าย j แล้วเพิ่มเสียงลมอีก (อักษรโรมันใช้ jh)

ญ ออกเสียงคล้าย ย ในภาษาอีสาน คือ เสียงขึ้นจมูก (อักษรโรมันใช้ ñ)

 

ฏ ฐ ฑ ฒ ณ ชุดนี้เรียกว่าวรรค ฏะ (ฏะ ใหญ่) อักษรชุดนี้ออกเสียงโดยงอปลายลิ้นขึ้นเพดานเล็กน้อย และอักษรโรมันจะเขียนจุดข้างใต้ทุกตัว

ฏ คล้ายเสียง ต แต่ งอปลายลิ้นขึ้นเพดานเล็กน้อย (อักษรโรมันใช้ ṭ)

ฐ คล้ายเสียง ถ แต่ งอปลายลิ้นขึ้นเพดานเล็กน้อย (อักษรโรมันใช้ ṭh)

ฑ คล้ายเสียง ด เด็ก แต่ งอปลายลิ้นขึ้นเพดานเล็กน้อย (อักษรโรมันใช้ ḍ) เราจึงออกเสียงบางคำที่ใช้ ฑ เป็นเสียงคล้าย ด เช่น บัณฑิต มณฑป บุณฑริก

ฒ คล้ายเสียง ด เด็ก แต่ งอปลายลิ้นขึ้นเพดานเล็กน้อย และเพิ่มลมเข้าไปอีก อักษรนี้ออกเสียงยากมาก (อักษรโรมันใช้ ḍh)

ณ คล้ายเสียง น แต่ งอปลายลิ้นขึ้นเพดานเล็กน้อย (อักษรโรมันใช้ ṇ)

 

ทีนี้มาถึงวรรค ตะ (ตะ เล็ก)

ต ออกเสียงเหมือน ต ของเรานี่แหละครับ ง่ายๆ (อักษรโรมันใช้ t)

ถ ออกเสียงเหมือน ถ หรือ ท ของเรานี่แหละครับ (อักษรโรมันใช้ th)

ท ออกเสียงเหมือน ด เด็ก (อักษรโรมันใช้ d)

ธ ออกเสียงเหมือน ด และเพิ่มเสียงลมเล็กน้อย (อักษรโรมันใช้ dh)

น ออกเสียงเหมือน น ของเรา (อักษรโรมันใช้ n)

 

วรรคสุดท้าย คือ วรรคะ ปะ

ป ออกเสียงเหมือน ป ของเรา (อักษรโรมันใช้ p)

ผ ออกเสียงเหมือน ผ หรือ พ ของเรา (อักษรโรมันใช้ ph)

พ ออกเสียงเหมือน บ ใบไม้ ของเรา (อักษรโรมันใช้ b)  ฝรั่งจึงเขียนพุทธ เป็น Buddha (ตามกติกาเป๊ะ)

ภ ออกเสียงคล้าย บ ใบไม้แล้วเพิ่มลมอีกเล็กน้อย (อักษรโรมันใช้ bh) คำว่า ภูมิ จึงเขียนด้วยโรมันเป็น bhumi ออกเสียงคล้ายๆ กับ บูมิ

ม ออกเสียงเหมือน ม ของเรา (อักษรโรมันใช้ m)

 

ที่เหลือไม่จัดเข้าวรรค เรียกว่าเศษวรรค

ย เหมือน ย ของเรา (อักษรโรมันใช้ y)

ร เหมือน ร ของเรา (อักษรโรมันใช้ r)

ล เหมือน ล ของเรา (อักษรโรมันใช้ l)

ว เหมือน ว ของไทย (อักษรโรมันใช้ v)

ศ ออกเสียงคล้าย sh ในคำว่า shoe ของภาษาอังกฤษ (อักษรโรมันใช้ ś บางแบบใช้ sh หรือ ç)

ษ ออกเสียงคล้าย ส แต่งอลิ้นขึ้นเพดานเล็กน้อย (คล้ายอักษรวรรค ฏะ) (อักษรโรมันใช้ ṣ บางแบบใช้ sh)

ส ออกเสียงเหมือน ส เสือของเรา (อักษรโรมันใช้ s)

ห ออกเสียงเหมือน ห ของเรา (อักษรโรมันใช้ h)

ฬ ออกเสียงคล้าย ล แต่งอลิ้นขึ้นเพดาน (คล้ายอักษรวรรค ฏะ) (อักษรโรมันใช้ ḷ)

 

มีอักษรหลายตัวที่ออกเสียงไม่ตรงกับภาษาไทย

มาดูตัวอย่างกันสักหน่อยนะครับ

อักษร ค ออกเสียงคล้าย ก หรือ g เช่น สุคต ออกเสียงว่า /สุกะตะ/ (sugata)

อักษร ท ออกเสียงคล้าย ท เช่น ทาริกา ออกเสียงว่า /ดาริกา/ (dārikā)

อักษร พ ออกเสียงคล้าย บ เช่น พาลา ออกเสียงว่า /บาลา/ (bālā)

อักษร ศ ออกเสียงคล้าย sh (คล้าย ฉ แต่ไม่เหมือน) เช่น ศกุนฺตลา ออกเสียงคล้ายกับ /ฉะกุนตะลา/ (shakuntalā)

อักษรอื่นก็ลองเทียบดูนะครับ

 

ผมจะสรุปเป็นตารางไว้ให้ดังนี้

การออกเสียงให้สังเกตอักษรโรมัน (อักษรโรมันใช้พิมพ์เล็กหมด) เพราะเสียงจะคล้ายอักษรโรมันมากกว่า

1 2 3 4 5   1 2 3 4 5
ก ข ค ฆ ง   k kh g gh ṅ
จ ฉ ช ฌ ญ   c ch j jh ñ
ฏ ฐ ฑ ฒ ณ   ṭ ṭh ḍ ḍh ṇ
ต ถ ท ธ น   t th d dh n
ป ผ พ ภ ม   p ph b bh m
                     
ย ร ล ว ศ ษ ส ห ฬ    
y r l v ś ṣ s h ḷ    

โปรดสังเกตว่า

1.อักษรแต่ละตัวออกเสียงไม่เหมือนกันเลย (ถ้าเหมือนกัน แปลว่าผมเขียนผิด)

2.อักษรแต่ละหลัก (1 ถึง 5) มีลักษณะเดียวกัน คือ หลักที่ 1 เสียงไม่ก้อง ไม่มีลมมาก หลักที่ 2 ไม่ก้อง แต่มีลมมาก หลักที่ 3 เสียงก้อง แต่ลมไม่มาก หลักที่ 4 เสียงก้องด้วย ลมมากด้วย ส่วนหลักที่ 5 นั้นเป็นเสียงขึ้นจมูก ถือว่าเป็นเสียงก้อง

 

คราวหน้ามาเรียนเรื่องสระ (สะ-หระ) กันนะครับ