ปัญหาที่อยากพิจารณาคือ เรามักอ้างว่า การสร้างละครทีวีเพื่อสะท้อนความจริงของสังคม สิ่งที่จะพิจารณาเพิ่มคือ ความจริงทางสังคมที่ว่านั้น เป็นความจริงของสังคมแบบทั่วไปหรือว่าจุดหนึ่งซึ่งอาจเป็นจุดเล็กๆของสังคม หากเป็นจุดเล็กๆของสังคมหรือบางครั้งเป็นจินตนาการของผู้เขียนการเสนอแบบนั้นเพื่อให้สังคมรับรู้ควรตั้งอยู่บนวิจารณญาณแบบใด
เราอาจแยกพฤติกรรมของสังคมออกเป็น ๒ ส่วนใหญ่ๆ โดยพิจารณาจากคุณค่าของพฤติกรรม ส่วนแรกคือ พฤติกรรมที่สังคมยอมรับว่าดี ส่วนที่สองคือ พฤติกรรมที่สังคมยอมรับว่าไม่ดี หากเรานั่งดูละครทีวี สิ่งที่กระตุ้นอารมณ์เรามากที่สุดคือพฤติกรรมแบบใดของตัวละคร เพราะการดูทีวีคือการเรียนรู้ประการหนึ่ง และเมื่อพิจารณาจากแง่มุมของพุทธศาสนา ที่เสนอว่า ชีวิตของคนนอกจากมีร่างกายแล้ว จิต คือสิ่งสำคัญยิ่งกว่าร่างกาย จิตจะเป็นตัวเก็บงำทุกอย่างที่กาย (ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ) รับรู้เข้ามา ดังนั้น หากเรารับรู้อารมณ์รุนแรงเข้ามา นั่นหมายความว่า อารมณ์รุนแรงนั้นประทับอยู่ในจิตและสะสมเป็นกองขนาดใหญ่ก่อนพลักดันพฤติกรรมทางกาย เราแน่ใจหรือไม่ว่า สิ่งที่ร่างกายแสดงออกไปนั้น เรามีสติเป็นอย่างดีก่อนที่จะเสนอออกไปต่อสังคมแวดล้อม เช่น กรณีอดไม่อยู่ที่จะต้องด่าทอกลับไปเพื่อให้ผู้ที่ด่าเราได้รับรู้หรือปกป้องตัวเองจากคำด่านั้น สิ่งที่ต้องถามคือ ระหว่างพฤติกรรมที่สังคมว่าดีกับพฤติกรรมที่สังคมว่าไม่ดีนั้น อะไร เข้ามามีบทบาทในการตัดสินใจที่จะแสดงพฤติกรรมของคนดูละครมากที่สุด
จุดนี้ทำให้คิดว่า ละครทีวีสะท้อนความจริงของสังคมหรือว่าชี้นำสังคม เช่น เราต้องการซื้อรถยนต์สักคันหนึ่ง แต่ไม่รู้จะเลือกยี่ห้อใด เมื่อเราเห็นว่า ตัวละครในทีวีขับรถยี่ห้อนี้ เป็นไปได้หรือไม่ที่เราจะเห็นว่า ยี่ห้อที่ตัวละครเอกในเรื่องนั้นน่าจะดี เพราะจะมีภาพยนต์จำนวนหนึ่งที่สร้างเพื่อเชียร์สินค้าเช่นรถยนต์ อย่างภาพยนตร์ต่างประเทศเรื่อง taxi ระเบิด เป็นต้น ความสนุกของภาพยนตร์เรื่องนี้ ทำให้เราคิดได้ว่า รถยนต์ยี่ห้อนี้ขับได้มันสะใจ และเป็นอภิสิทธิ์บนท้องถนนด้วย
กรณี ความจริงของสังคมทั่วไป เชื่อว่า อยู่ภายใต้การยอมรับและดูธรรมดาของสังคม เพราะเป็นเรื่องทั่วไปที่เห็นๆกันอยู่ แต่ถ้าเป็นจุดลับของสังคม ดูจะเป็นเรื่องแปลก อย่างไรก็ตาม จุดลับของสังคมหรือจุดหนึ่งของสังคมที่เสนอทางละครทีวีนั้น มันเป็นความจริงที่เป็นจริงหรือว่าจินตนาการของผู้เขียน มันมีเฉพาะความจริงแบบนั้นหรือว่ามีความจริงแบบอื่นด้วย ในการเสนอออกทางสื่อเราเสนอต่อบุคคลกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งโดยเฉพาะหรือไม่ กรณีต้องการเสนอต่อบุคคลวัย ๓๐ ปีขึ้นไป เราแน่ใจอย่างไรว่า จะมีเฉพาะกลุ่มนี้เท่านั้นที่รับสื่อ คำถามมากมายเหล่านี้คือความสงสัยในความจริงของสังคมเช่นกัน ในทางย้อนกลับ หากเราไม่เสนอความจริงอันเป็นจุดลับของสังคมแบบนั้น จะเกิดผลดีหรือร้ายอย่างไรกับสังคมโดยรวมหรือไม่ สิ่งนี้น่าจะช่วยนักเขียนบทละครโทรทัศน์ในการสร้างสรรค์สังคมได้ด้วยในระดับหนึ่ง
บางบท สิ่งที่เรามักเกรงกลัวคือ เยาวชน/เด็กเล็ก เข้ามาชมและเรียนรู้พฤติกรรมบางอย่างของตัวละครและเก็บไปแสดงเป็นตัวอย่างในชีวิตจริง แน่นอน หากเป็นเรื่องดี สังคมคงไม่เดือดร้อนอะไรแทน แต่ถ้าเป็นเรื่องที่สังคมรู้สึกว่า ละครทีวีอาจเข้าไปคุกคามพฤติกรรมของเด็กได้ สังคมมักจะเดือดร้อนร่วมกัน ทั้งที่ทางสถานีได้ประกาศป้ายว่า วัยใดเหมาะกับสื่อแบบไหน แต่เราก็คงไม่แน่ใจว่า ความอยากรู้อยากเห็นของเด็กจะอยู่ในกรอบของวัย ที่แน่ๆ เราทุกวัยได้เรียนรู้สิ่งต่างๆจากทีวี และดูเหมือนเมื่อเราดูละครไปถึงบางจุด เราจะคิดว่า เราคือตัวสำคัญของตัวละครในทีวีด้วย นั้นคือการเรียนรู้ที่ลืมตัว การเรียนรู้แบบนี้อันตรายต่อพฤติกรรมของผู้ดูอย่างยิ่ง อันตรายอย่างไร อันตรายโดยที่เราจะซึมซับทุกอย่างอย่างลืมตัวกับสิ่งที่ทีวีเสนอออกมาโดยขาดวิจารณญาณ เมื่อนั้น สิ่งนั้นจะเข้ามารวมอยู่ที่ตัวเรา และกลายเป็นเราโดยอัตโนมัติ เรามักสนุกกับเด็กน้อยที่สามารถเต้นได้อย่างดาราอย่างไมเคิล แจ๊กสัน นี้อาจเป็นการสนับสนุนหนึ่งที่บอกให้เด็กรู้ว่า สิ่งที่ทีวีเสนอออกมานั้น เป็นสิ่งที่ดี อย่างไรก็ตาม เกี่ยวกับละครทีวี เด็กที่นั่งดูสามารถที่จะสรุปได้อย่างมีวิจารณญาณตลอดเรื่องว่า ละครเรื่องนี้สอนอะไร ได้หรือไม่ หรือว่า จำได้เฉพาะบางตอน บางบทที่กระตุ้นอารมณ์ของเขา หากจำได้เฉพาะบางตอนบางบท การบอกว่า เพื่อเสนอความจริงของสังคม ดูจะไม่สมบูรณ์ เพราะผู้ชมไม่สามารถเก็บความจริงทั้งหมดของเรื่องและสรุปเป็นข้อคิดด้วยวิจารณญาณได้ หากจะได้ได้เพียงสิ่งที่กระตุ้นอารมณ์มากที่สุด คำถามคือ บทใดที่ผู้เขียนต้องการกระตุ้นอารมณ์ผู้ชมมากที่สุด เพื่ออะไรจึงเขียนบทแบบนั้นออกมา เพื่อให้ผู้ชมเข้าเป็นส่วนหนึ่งของบทด้วยอารมณ์เดียวกันอย่างลืมตัวหรือว่าผู้ชมน่าจะใช้วิจารณญาณเป็นอย่างยิ่ง ดังนั้น ก็จะย้อนเข้าไปในคำถามเดียวกันอีกว่า ควรหรือไม่ควรอย่างไรกับการเสนอความจริงของสังคมแบบนั้น
ผู้เขียนเชื่อว่า เราเรียนรู้สิ่งต่างๆจากทีวีได้ แต่ไม่แน่ว่า ใครจะมีวิจารณญาณในการชมหรือซึมซับกับอารมณ์ในการชมมากกว่ากัน แต่ละวัยย่อมมีสิ่งนี้แตกต่างกัน เป้าหมายของการเสนอสิ่งต่างๆบนหน้าจอทีวีคืออะไร มีวิธีการอย่างไรให้บรรลุเป้าหมาย เป้าหมายของการมีชีวิตที่ดีหรืออะไร ทีวีตอบสนองเป้าหมายแบบนี้มากน้อยเพียงใด และสุดท้ายคือ "กระตุ้นอารมณ์" หรือ "ส่งเสริมปัญญา"
