จดหมายข่าว Harvard Health ฉบับ HEALTHbeat ตีพิมพ์เรื่อง 'Surprising heart attack and stroke triggers--from waking up to volcanoes' 
.
แปลว่า "สิ่งเร้า(ปัจจัย) กระตุ้น (ทำให้) โรคหัวใจและสโตรค (stroke = กลุ่มโรคหลอดเลือดแตก-ตีบตัน อัมพฤกษ์ อัมพาต) -- จากตื่นนอนถึงภูเขาไฟ", ผู้เขียนขอนำมาเล่าสู่กันฟังครับ
  • [ surprise ] > [ เซอ - พร่าย - z; z = เสียง "ส" ในโทนเสียงต่ำ ] > http://www.thefreedictionary.com/surprise > noun, verb = จู่โจม ทำให้ประหลาดใจ เซอร์ไพรส์
  • [ trigger ] > [ ทริก - เก่อะ ] > http://www.thefreedictionary.com/trigger > noun, verb = ไกปืน, (จุด) ชนวน, สิ่งกระตุ้น, ตัวเหนี่ยวนำ (ให้เกิด...)
  • [ volcano ] > [ โหว่ว - เค้ - โหน่ ] > http://www.thefreedictionary.com/volcano > noun = ภูเขาไฟ; คำนี้เดิมมาจากภาษาสเปนหรือโปรตุเกส = ไฟ เปลวไฟ
เป็นที่ทราบกันดีว่า อาการโรคหัวใจกำเริบ สโตรค และภาวะหัวใจหยุดเต้นส่วนหนึ่ง (ส่วนน้อยมาก) เป็นหลังคนไข้มีอาการซึมเศร้า (blue)
.
นักวิทยาศาสตร์เชื่อกันว่า คราบไขโคเลสเตอรอล (cholesterol-rich plaque) ที่เกาะอยู่ตามผนังหลอดเลือดหัวใจ หรือหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงสมอง (เช่น หลอดเลือดแดง carotid ที่คอ ฯลฯ) น่าจะแตกหรือปริออก
.
คราบไขที่แตกหรือปริออกจะกระตุ้นกลไกแข็งตัวเลือด ทำให้เลือดจับเป็นลิ่มอุดตันตรงนั้น หรือหลุดลอยไปอุดหลอดเลือดส่วนอื่น
.
สิ่งเร้าหรือปัจจัยเสี่ยงที่ไปกระตุ้นให้โรคหลอดเลือดสมอง-หัวใจกำเริบได้แก่
.
(1). Waking from sleep = ตื่นนอน
.
ร่างกายคนเราจะกระตุ้นฮอร์โมนตอบสนองต่อความเครียดให้หลั่งออกมามากขึ้นก่อนตื่นนอน ซึ่งถ้ากระตุ้นพอดีจะทำให้คนเรา "ถีบ (active = เคลื่อนไหวร่างกายอยู่เสมอ ออกแรง-ออกกำลัง" ได้ดี
.
สรุปคือ การตื่นนอน "เป็นความเครียด", ยิ่งต้องตื่นตอนฝันร้าย ตื่นก่อนไปสอบ ทำงานในองค์กรที่หัวหน้าใจร้าย หรือพบคนใจร้าย (ใครก็ไม่รู้) จะยิ่งเครียดใหญ่ และทำให้หัวใจต้องทำงานหนักขึ้นด้วย
.
กลไกอื่นที่เป็นไปได้ คือ ช่วงเช้าเป็นช่วงที่คนเราอยู่ในภาวะขาดน้ำมากกว่าช่วงอื่นๆ ทำให้สัดส่วนน้ำในเลือดลดลง (เม็ดเลือด โปรตีนเท่าเดิม)
.
สารน้ำในเลือดที่ลดลง (จากภาวะขาดน้ำ) ทำให้เลือดมีความเข้มข้น ความหนืดของเลือดมากขึ้นคล้ายๆ กับตังเม หรือน้ำตาลเคี่ยวในช่วงเช้า และเพิ่มเสี่ยงหลอดเลือดตีบตัน  
.
วิธีป้องกัน คือ ตื่นเช้าขึ้นมาให้ฝึกผ่อนคลายสักครู่ เช่น หายใจเข้าช้า-หายใจออกช้าๆ (นับ เข้า 1-2-3, ออก 1-2-3-4 และหายใจออกให้ช้าลงไปในอีกในครั้งหลังๆ) ฯลฯ, บิดขี้เกียจ แล้วค่อยลุกให้ช้าหน่อย
.
การออกแรง-ออกกำลังร่วมกับการกินเส้นใย (ไฟเบอร์) จากข้าวกล้อง ผัก ผลไม้ ถั่ว เมล็ดพืช มีส่วนช่วยป้องกันท้องผูกได้
.
และอย่าลืม... บ้วนปากแล้วดื่มน้ำ 1-2 แก้วหลังตื่นนอน เพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำไม่ให้เกิดมากขึ้นหรือนานขึ้น, การฝึกนิสัยดื่มน้ำตอนเช้ามีส่วนช่วยป้องกันนิ่วจากภาวะขาดน้ำได้ด้วย
.
ท่านที่นับถือพระพุทธศาสนาคงจะทราบดีว่า โบราณสอนให้ทำวัตรหรือสวดมนต์อย่างน้อย 2 รอบ คือ รอบเช้ากับรอบค่ำ, รอบค่ำจะมีการขอขมาพระรัตนไตร (พระพุทธ-พระธรรม-พระสงฆ์) เผื่อว่า ถ้าตอนเช้า "ไปไม่กลับ-หลับไม่ตื่น-ฟื้นไม่มี" จะได้มีโอกาสไปดี (ไปสู่สุคติ)
.
การสวดมนต์ก่อนนอนมีส่วนช่วยป้องกันฝันร้าย ทำให้หลับสนิทดีขึ้น และลดฮอร์โมนเครียดได้ในระดับหนึ่ง
.
(2). Heavy physical exertion = การออกแรง-ออกกำลังอย่างหนัก
.
การไปตักหิมะ วิ่ง กิจกรรมที่ต้องออกแรงหรือเบ่ง เช่น เบ่งอุจจาระ (ท้องผูก หรือรีบเร่งเข้าห้องน้ำ), ปัสสาวะ (เช่น ต่อมลูกหมากโต ฯลฯ) ทำให้หัวใจต้องทำงานหนักขึ้น
.
กิจกรรมที่ออกแรง-ออกกำลังผ่านแขนมีแนวโน้มจะทำให้หัวใจทำงานหนักมากกว่าออกแรง-ออกกำลังผ่านขา เช่น ตักหิมะหนักกว่าวิ่ง ฯลฯ
.
เนื่องจากหลอดเลือดแขนมีขนาดเล็กกว่าขา ทำให้มีแรงต้านการไหลเวียนเลือดสูงกว่า (ท่อเล็กมีแรงต้านมากกว่าท่อใหญ่) ฯลฯ
.
วิธีป้องกัน คือ ออกแรง-ออกกำลังเป็นประจำ เพราะจะทำให้ความเสี่ยงต่อโรคลดลงในระยะยาว เริ่มจากเบาไปหาหนัก เริ่มจากส่วนขาไปแขน (ถ้าไม่เคยออกแรง-ออกกำลังมาก่อน)
.
ตัวอย่างเช่น เดิน-เดินเร็วให้แข็งแรงเต็มที่สัก 2-3 เดือนก่อน แล้วค่อยฝึกส่วนแขนให้แข็งแรงตามไปด้วย ฯลฯ และให้อุ่นเครื่อง (warm up) ก่อนออกแรง-ออกกำลังหนักด้วยการเดินช้า-เดินเร็วอย่างน้อย 3-5 นาที
.
(3). Anger = ความโกรธ (เครียด แค้น อาฆาต ฯลฯ)
.
การศึกษาที่ผ่านมาพบว่า การโกรธอย่างแรง (a bout of anger) เพิ่มเสี่ยงอาการโรคหัวใจกำเริบ (heart attack) เป็น 14 เท่าในช่วง 2 ชั่วโมงหลังโกรธ
.
คนเราคงจะไปห้ามความโกรธไม่ได้ ทว่า... การคบเพื่อนที่ไม่โกรธง่าย ไม่พูดคำหยาบ ไม่พูดส่อเสียด (ยุคนให้แตกกัน) หรือเพื่อนที่มากไปด้วยเมตตา (ดีต่อคนทุกคนทั่วไป ไม่ใช่ดีเฉพาะกับคนบางคน), พูดจาสุภาพ พูดจาส่งเสริมความสามัคคี เป็นอุปนิสัยสำคัญที่ทำให้เราโกรธน้อยลง
.
การฝึกผ่อนคลาย (relax) กล้ามเนื้อส่วนต่างๆ ทีละส่วน โดยฝึกเกร็งทีละส่วน-ผ่อนคลายทีละส่วน เริ่มจากใบหน้า-หัว-คอ-หน้าอก-ท้อง-หลัง-เอว-ขาท่อนบน-ขาท่อนล่าง แล้วกำหนดรู้ลักษณะที่เกร็ง (มักจะพบตอนโกรธ) และผ่อนคลาย (มักจะพบตอนหายโกรธ) ไว้
.
พอมีเหตุการณ์ให้โกรธก็กำหนดรู้อาการโกรธ และฝึกผ่อนคลาย มีส่วนช่วยได้, อีกวิธีหนึ่ง คือ การฝึกหายใจเข้าช้าๆ-ออกช้าๆ หรือกำหนดลมหายใจ, และฝึกทันทีที่รู้สึกโกรธหรือเครียดบ่อยๆ
.
อาจารย์ท่านหนึ่งกล่าวไว้ดี ท่านว่า ผู้เขียนเป็นคนมักโกรธ (โกรธง่าย), นี่เพราะไม่รู้จักกำหนดรู้อาการโกรธ เข้าใจว่า ท่านคงจะหมายถึงให้กำหนดรู้ (โกรธหนอๆ ให้ได้สักพันครั้งหมื่นครั้งขึ้นไป)
.
(4). Infections = ภาวะติดเชื้อ
.
โรคติดเชื้อ เช่น ปอดบวม ไข้หวัดใหญ่ ฯลฯ ทำให้ระบบหัวใจ-หลอดเลือดทำงานหนักขึ้น และอาจกระตุ้นให้มีอาการโรคหัวใจกำเริบ หรือสโตรคได้
.
วิธีป้องกันโรคติดเชื้อที่สำคัญ คือ ล้างมือด้วยสบู่ก่อนดื่มน้ำ-กินอาหาร-แปรงฟัน-สัมผัสใบหน้า, หลังเข้าห้องน้ำ-เล่นกับสัตว์-ใช้ของใช้ร่วมกับคนอื่น เพื่อป้องกันโรคติดต่อผ่านมาทางมือ โดยเฉพาะหวัด-ไข้หวัด-ไข้หวัดใหญ่
.
การไม่สูบบุหรี่ ไม่ดื่ม (แอลกอฮอล์) หนัก, นอนให้มากพอ (คนส่วนใหญ่ควรนอน 7 ชั่วโมง/วัน; ส่วนน้อยต้องการนอนมากหรือน้อยกว่านี้), หลีกเลี่ยงคนที่ไอ-จาม-ร้องเพลง-ตะโกน (ทำให้เกิดละอองฝอยในอากาศ) และไม่เข้าไปในห้องแอร์หรือที่แออัด เช่น ไนท์คลับ ผับ บาร์ ฯลฯ ช่วยป้องกันโรคได้มาก
.
(5). Other triggers = สิ่งเร้า-ตัวกระตุ้นอื่นๆ
.
สิ่งเร้า-ตัวกระตุ้นอื่นๆ ได้แก่
  • กิจกรรมทางเพศ (ยิ่งสำส่อนทางเพศหรือมีชู้ยิ่งเสี่ยง เพราะทำให้ตื่นเต้นมากขึ้น)
  • การกินอาหาร-น้ำ-ลมมากเกิน (รวมทั้งการกินน้ำอัดลมที่ทำให้เกิดแก๊ส และพูดไปกินไป เนื่องจากการพูดไปกินไป ทำให้ลมหายใจลงไปในกระเพาะอาหารมากขึ้น) โดยเฉพาะช่วงหลังงานเลี้ยง-อบรม-สัมมนา
  • สัมผัสอาการร้อนหรือหนาวจัดทันที รวมทั้งการโดนลมแอร์ที่พุ่งตรงใส่คน, วิธีป้องกัน คือ ไม่ตั้งแอร์เย็นเกิน และจัดให้ทิศทางลมผ่านไปใกล้ๆ คน - ไม่โดนคนโดยตรง
  • ภาวะขาดน้ำ

(มีต่อ...)

  • อากาศเป็นพิษ เช่น เผาขยะ-ใบไม้ (อาจเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้มะเร็งปอดในไทยพบมากที่สุดในลำปาง-เชียงใหม่), ใช้ฟืนหรือถ่านในตัวบ้าน, จุดธูปในบ้าน (เวลาจุดควรเปิดหน้าต่าง หรือจุดนอกบ้าน)
  • ภัยธรรมชาติหรืออุบัติภัย เช่น ภูเขาไฟระเบิด ไฟไหม้ น้ำท่วม ฯลฯ
  • ความเศร้าโศก-เสียใจ
  • นอนไม่พอ

ชาวตะวันตก (ฝรั่ง) กำเริบเกือบทั้งหมดมีอาการโรคหัวใจกำเริบตอนเช้า ตักหิมะ ร่วมเพศ โกรธหรือแค้น และเป็นไข้หวัดใหญ่

การป้องกันสิ่งเร้าหรือปัจจัยกระตุ้นเหล่านี้ ร่วมกับการรักษาสุขภาพ เช่น กินช้าๆ พอประมาณ (ไม่รีบกิน - ไม่กินมากจนน้ำหนักเกินหรืออ้วน), กินช้าๆ-ไม่พูดมากตอนกิน (ทำให้ปริมาณอาหาร+ลมในกระเพาะอาหารเพิ่ม)-ไม่กินข้าวคำน้ำคำ (ทำให้ปริมาตรอาหาร+น้ำเพิ่ม), นอนให้พอ, ออกแรง-ออกกำลังเป็นประจำ ฯลฯ มีส่วนช่วยป้องกันโรคได้

ถึงตรงนี้... ขอให้ท่านผู้อ่านมีสุขภาพดีไปนานๆ ครับ

 > [ Twitter ]                             

  • Thank > HEALTHbeat. 
  • นพ.วัลลภ พรเรืองวงศ์ รพ.ห้างฉัตร ลำปาง. 25 กุมภาพันธ์ 2554.
  • ข้อมูล ทั้งหมดเป็นไปเพื่อ การส่งเสริมสุขภาพ ไม่ใช่วินิจฉัยหรือรักษาโรค ท่านที่มีโรคประจำตัวหรือความเสี่ยงต่อโรคสูงจำเป็นต้องปรึกษาหมอที่ดูแล ท่านก่อนนำข้อมูลไปใช้.