ธรรมที่เป็น อัพภันตรมาติกา

ธรรมที่ต่อจากปฏิจจสมุปบาท ๑๖ บท

บทนิทเทส

องค์ธรรมของนิทเทส

สงเคราะห์ได้ด้วย....

สงเคราะห์ไม่ได้ด้วย.....

๑. สติปัฏฐานนิทเทส

สติเจตสิก ที่ประกอบใน โลกุตตรจิต ๘ ชื่อว่า สติปัฏฐาน

สังขารขันธ์ ๑
ธัมมายตนะ ๑
ธัมมธาตุ ๑

ขันธ์ ๔ (เว้น สังขารขันธ์)
อายตนะ ๑๑ (เว้น ธัมมายตนะ)
ธาตุ ๑๗ (เว้น ธัมมธาตุ)

๒. สัมมัปปธานนิทเทส

วิริยเจตสิก ที่ประกอบใน มัคคจิต ๔ ชื่อว่า สัมมัปปธาน

สังขารขันธ์ ๑
ธัมมายตนะ ๑
ธัมมธาตุ ๑

ขันธ์ ๔ (เว้น สังขารขันธ์)
อายตนะ ๑๑ (เว้น ธัมมายตนะ)
ธาตุ ๑๗ (เว้น ธัมมธาตุ)

๓. อิทธิปาทนิทเทส

ฉันทเจตสิก วิริยเจตสิก ปัญญาเจตสิก ที่ประกอบในมัคคจิต ๔ และมัคคจิต ๔ ชื่อว่า อิทธิบาท

สังขารขันธ์ ๑  วิญญาณขันธ์ ๑
มนายตนะ ๑  ธัมมายตนะ ๑
มโนวิญญาณธาตุ ๑  ธัมมธาตุ ๑

ขันธ์ ๓ (เว้น สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์)
อายตนะ ๑๐ (เว้นมนายตนะ ธัมมายตนะ)
ธาตุ ๑๖ (เว้นมโนวิญญาณธาตุ ธัมมธาตุ)

๔. ฌานนิทเทส

ฌาน ๔ คือ ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน ในฌานเหล่านี้
องค์ฌาน ๕ คือ วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตา ชื่อว่า ปฐมฌาน
องค์ฌาน ๓ คือ ปีติ สุข เอกัคคตา ชื่อว่า ทุติยฌาน
องค์ฌาน ๒ คือ สุข เอกัคคตา ชื่อว่า ตติยฌาน
องค์ฌาน ๒ คือ อุเบกขา เอกัคคตา ชื่อว่า จตุตถฌาน

เวทนาขันธ์ ๑  สังขารขันธ์ ๑
ธัมมายตนะ ๑
ธัมมธาตุ ๑

ขันธ์ ๓ (เว้น เวทนาขันธ์ สังขารขันธ์)
อายตนะ ๑๑ (เว้นธัมมายตนะ)
ธาตุ ๑๗ (เว้นธัมมธาตุ)

๕. อัปปมัญญานิทเทส

อัปปมัญญา ๔ คือ เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา  ใน ๔ อย่างนี้
อโทสเจตสิก  กรุณาเจตสิก  มุทิตาเจตสิก ที่ประกอบใน รูปาวจรปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน ชื่อว่า เมตตา กรุณา มุทิตา ตามลำดับ  ตัตตรมัชฌัตตตาเจตสิก ที่ในรูปาวจรปัญจมฌาน ชื่อว่า อุเบกขา

สังขารขันธ์ ๑

ธัมมายตนะ ๑

ธัมมธาตุ ๑

ขันธ์ ๔ (เว้น สังขารขันธ์)

อายตนะ ๑๑ (เว้น ธัมมายตนะ)

ธาตุ ๑๗ (เว้น ธัมมธาตุ)

๖. ปัญจินทริยนิทเทส

สัทธาเจตสิก วิริยเจตสิก สติเจตสิก เอกัคคตาเจตสิก ปัญญาเจตสิก ที่ประกอบใน โลกุตตรจิต ๘ ชื่อว่า สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ตามลำดับ

๗. พลนิทเทส

สัทธาเจตสิก วิริยเจตสิก สติเจตสิก เอกัคคตาเจตสิก ปัญญาเจตสิก ที่ประกอบใน โลกุตตรจิต ๘ ชื่อว่า สัทธาพละ วิริยพละ สติพละ สมาธิพละ ปัญญาพละ ตามลำดับ

๘. โพชฌังคนิทเทส

สติเจตสิก ปัญญาเจตสิก วิริยเจตสิก ปีติเจตสิก กายปัสสัทธิและจิตตปัสสัทธิเจตสิก เอกัคคตาเจตสิก ตัตตรมัชฌัตตตาเจตสิก ที่ประกอบใน โลกุตตรจิต ๘ ชื่อว่า สติสัมโพชฌงค์ ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ วิริยสัมโพชฌงค์ ปีติสัมโพชฌงค์ ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ อุเบกขาสัมโพชฌงค์ ตามลำดับ

๙. มัคคนิทเทส

ปัญญาเจตสิก วิตกเจตสิก สัมมาวาจาเจตสิก สัมมากัมมันตเจตสิก สัมมาอาชีวเจตสิก วิริยเจตสิก สติเจตสิก เอกัคคตาเจตสิก ที่ประกอบใน โลกุตตรจิต ๘ ชื่อว่า สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ ตามลำดับ

ผัสสาทิสัตตกราสีนิทเทส มี ๗ บท

บทนิทเทส

องค์ธรรมของนิทเทส

สงเคราะห์ได้ด้วย....

สงเคราะห์ไม่ได้ด้วย.....

๑. ผัสสนิทเทส

ผัสสเจตสิก ที่ประกอบในจิต ๘๙ ชื่อว่า ผัสสะ

สังขารขันธ์ ๑
ธัมมายตนะ ๑
ธัมมธาตุ ๑

ขันธ์ ๔ (เว้น สังขารขันธ์)
อายตนะ ๑๑ (เว้น ธัมมายตนะ)
ธาตุ ๑๗ (เว้น ธัมมธาตุ)

๒. เวทนานิทเทส

เวทนาเจตสิก ที่ประกอบในจิต ๘๙ ชื่อว่า เวทนา

เวทนาขันธ์ ๑
ธัมมายตนะ ๑
ธัมมธาตุ ๑

ขันธ์ ๔ (เว้น เวทนารขันธ์)
อายตนะ ๑๑ (เว้น ธัมมายตนะ)
ธาตุ ๑๗ (เว้น ธัมมธาตุ)

๓. สัญญานิทเทส

สัญญาเจตสิก ที่ประกอบในจิต ๘๙ ชื่อว่า สัญญา

สัญญาขันธ์ ๑
ธัมมายตนะ ๑
ธัมมธาตุ ๑

ขันธ์ ๔ (เว้น สัญญาขันธ์)
อายตนะ ๑๑ (เว้น ธัมมายตนะ)
ธาตุ ๑๗ (เว้น ธัมมธาตุ)

๔. เจตนานิทเทส

เจตนาเจตสิก ที่ประกอบในจิต ๘๙ ชื่อว่า เจตนา

สังขารขันธ์ ๑
ธัมมายตนะ ๑
ธัมมธาตุ ๑

ขันธ์ ๔ (เว้น สังขารขันธ์)
อายตนะ ๑๑ (เว้น ธัมมายตนะ)
ธาตุ ๑๗ (เว้น ธัมมธาตุ)

๕. จิตตนิทเทส

จิต ๘๙ ชื่อว่า จิตตะ

วิญญาณขันธ์ ๑
มนายตนะ ๑
วิญญาณธาตุ ๗

ขันธ์ ๔ (เว้น วิญญาณขันธ์)
อายตนะ ๑๑ (เว้น มนายตนะ)
ธาตุ ๑๑ (เว้น วิญญาณธาตุ ๗)

๖. อธิโมกขนิทเทส

อธิโมกข์เจตสิก ที่ประกอบใน สาธิโมกขจิต ๗๘
(เว้น ทวิปัญจวิญญาณจิต ๑๐ วิจิกิจฉาสหคตจิต ๑)
ชื่อว่า อธิโมกข์

สังขารขันธ์ ๑
ธัมมายตนะ ๑
ธัมมธาตุ ๑

ขันธ์ ๔ (เว้น สังขารขันธ์)
อายตนะ ๑๑ (เว้น ธัมมายตนะ)
ธาตุ ๑๗ (เว้น ธัมมธาตุ)

๗. มนสิการนิทเทส

มนสิการเจตสิก ที่ประกอบใน จิต ๘๙ ชื่อว่า มนสิการ