ธรรมที่เป็น อัพภันตรมาติกา

ปฏิจจสมุปปาทนิทเทส มี ๑๒ / ๑๘ / ๒๘ บท

บทนิทเทส

องค์ธรรมของนิทเทส

สงเคราะห์ได้ด้วย....

สงเคราะห์ไม่ได้ด้วย.....

๑. อวิชชานิทเทส

โมหเจตสิก ที่ประกอบใน อกุศลจิต ๑๒ ชื่อว่า อวิชชา

สังขารขันธ์ ๑
ธัมมายตนะ ๑
ธัมมธาตุ ๑

ขันธ์ ๔ (เว้น สังขารขันธ์)
อายตนะ ๑๑ (เว้น ธัมมายตนะ )
ธาตุ ๑๗ (เว้น ธัมมธาตุ)

๒. สังขารนิทเทส

เจตนาเจตสิก ที่ประกอบใน อกุศลจิต ๑๒ โลกียกุศลจิต ๑๗ ชื่อว่า สังขาร

๓. วิญญาณนิทเทส

จิต ๘๙ ชื่อว่า วิญญาณ

วิญญาณขันธ์ ๑
มนายตนะ ๑
วิญญาณธาตุ ๗

ขันธ์ ๔ (เว้น วิญญาณขันธ์)
อายตนะ ๑๑ (เว้น มนายตนะ )
ธาตุ ๑๑ ที่เหลือ (เว้น วิญญาณธาตุ ๗)

๔. นามรูปนิทเทส

เจตสิก ๕๒ รูป ๒๘ ชื่อว่า นามรูป

ขันธ์ ๔ (เว้น วิญญาณขันธ์)
โอฬาริกายตนะ ๑๐  ธัมมายตนะ ๑
โอฬาริกธาตุ ๑๐  ธัมมธาตุ ๑

วิญญาณขันธ์ ๑
มนายตนะ ๑
วิญญาณธาตุ ๗

๕. สฬายตนนิทเทส

จิต ๘๙ ปสาทรูป ๕ ชื่อว่า สฬายตนะ

รูปขันธ์ ๑  วิญญาณขันธ์ ๑
ปสาทายตนะ ๕  มนายตนะ ๑
ปสาทธาตุ ๕  วิญญาณธาตุ ๗

ขันธ์ ๓ (เว้น รูปขันธ์ วิญญาณขันธ์)
อายตนะ ๖ ที่เหลือ
(เว้นปสาทายตนะ ๕ ธัมมายตนะ ๑)
วิสยธาตุ ๕  ธัมมธาตุ ๑

๖. ผัสสนิทเทส

ผัสสเจตสิก ที่ประกอบใน จิต ๘๙ ชื่อว่า ผัสสะ

สังขารขันธ์ ๑
ธัมมายตนะ ๑
ธัมมธาตุ ๑

ขันธ์ ๔ (เว้น สังขารขันธ์)
อายตนะ ๑๑ (เว้น ธัมมายตนะ )
ธาตุ ๑๗ (เว้น ธัมมธาตุ)

๗. เวทนานิทเทส

เวทนาเจตสิก ที่ประกอบใน จิต ๘๙ ชื่อว่า เวทนา

เวทนาขันธ์ ๑
ธัมมายตนะ ๑
ธัมมธาตุ ๑

ขันธ์ ๔ (เว้น เวทนาขันธ์)
อายตนะ ๑๑ (เว้น ธัมมายตนะ )
ธาตุ ๑๗ (เว้น ธัมมธาตุ)

๘. ตัณหานิทเทส

โลภเจตสิก ที่ประกอบใน โลภมูลจิต ๘ ชื่อว่า ตัณหา

สังขารขันธ์ ๑

ธัมมายตนะ ๑

ธัมมธาตุ ๑

ขันธ์ ๔ (เว้น สังขารขันธ์)

อายตนะ ๑๑ (เว้น ธัมมายตนะ )

ธาตุ ๑๗ (เว้น ธัมมธาตุ)

๙. อุปาทานนิทเทส

โลภเจตสิก ที่ประกอบใน โลภมูลจิต ๘ และทิฏฐิเจตสิก ที่ประกอบในทิฏฐิคตสัมปยุตตจิต ๔ ชื่อว่า อุปาทาน

๑๐. กัมมภวนิทเทส

เจตนาเจตสิก ที่ประกอบใน อกุศลจิต ๑๒ โลกียกุศลจิต ๑๗ ชื่อว่า กัมมภวะ

๑๑. อุปปัตติภวนิทเทส

โลกียวิปากจิต ๓๒ เจตสิก ๓๕ กัมมชรูป ๒๐ ชื่อว่า อุปปัตติภวะ

ขันธ์ ๕
อายตนะ ๑๑
ธาตุ ๑๗

ขันธ์ อย่างใดอย่างหนึ่ง ไม่มี
สัททายตนะ ๑
สัททธาตุ ๑

๑๒. กามภวนิทเทส

กามาวจรวิปากจิต ๒๓ เจตสิก ๓๓ กัมมชรูป ๒๐ ชื่อว่า กามภวะ

๑๓. รูปภวนิทเทส

รูปาวจรวิปากจิต ๕ จักขุวิญญาณจิต ๒ โสตวิญญาณจิต ๒ สัมปฏิจฉนจิต ๒ สันตีรณจิต ๓ เจตสิก ๓๕ กัมมชรูป ๑๕ (เว้น ภาวรูป ๒ ฆานปสาท ชิวหาปสาท กายปสาท) ชื่อว่า รูปภวะ

ขันธ์ ๕
อายตนะ ๔ คือ จักขายตนะ
โสตา-รูปา-มนา-ธัมมายตนะ
ธาตุ ๘ คือ จักขุ-โสต-รูป-จักขุวิญ-
โสตวิญ-มโน-มโนวิญ-ธัมมธาตุ

ขันธ์ อย่างใดอย่างหนึ่ง ไม่มี
อายตนะ ๘ ที่เหลือ (เว้น จักขา-โสตา-รูปา-มนา-ธัมมายตนะ)
ธาตุ ๑๐ ที่เหลือ (เว้น จักขุ-โสต-รูป-จักขุวิญ-โสตวิญ-มโน-มโนวิญ-ธัมมธาตุ)

๑๔. อรูปภวนิทเทส

อรูปาวจรวิปากจิต ๔ เจตสิก ๓๐
ชื่อว่า อรูปภวะ

นามขันธ์ ๔
มนายตนะ ๑  ธัมมายตนะ ๑
มโนวิญญาณธาตุ ๑  ธัมมธาตุ ๑

รูปขันธ์ ๑
อายตนะ ๑๐ (เว้น มนายตนะ ธัมมายตนะ)
ธาตุ ๑๖ (เว้น มโนวิญญาณธาตุ ธัมมธาตุ)

๑๕. สัญญีภวนิทเทส

โลกียวิปากจิต ๓๑ (เว้น เนวสัญญานาสัญญายตนวิปากจิต) เจตสิก ๓๕ กัมมชรูป ๒๐ ชื่อว่า สัญญีภวะ

ขันธ์ ๕
อายตนะ ๑๑
ธาตุ ๑๗

ขันธ์ อย่างใดอย่างหนึ่ง ไม่มี
สัททายตนะ ๑
สัททธาตุ ๑

๑๖. อสัญญีภวนิทเทส

ชีวิตนวกกลาป ชื่อว่า อสัญญีภวะ

รูปขันธ์ ๑
รูปายตนะ ๑  ธัมมายตนะ ๑
รูปธาตุ ๑  ธัมมธาตุ ๑

นามขันธ์ ๔
อายตนะ ๑๐ (เว้น รูปายตนะ ธัมมายตนะ)
ธาตุ ๑๖ (เว้น รูปธาตุ ธัมมธาตุ)

๑๗. เนวสัญญีนาสัญญีภวนิทเทส

เนวสัญญานาสัญญายตนวิปากจิต ๑ เจตสิก ๓๐ ชื่อว่า เนวสัญญีนาสัญญีภวะ

นามขันธ์ ๔
มนายตนะ ๑  ธัมมายตนะ ๑
มโนวิญญาณธาตุ ๑  ธัมมธาตุ ๑

รูปขันธ์ ๑
อายตนะ ๑๐ (เว้น มนายตนะ ธัมมายตนะ)
ธาตุ ๑๖ (เว้น มโนวิญญาณธาตุ ธัมมธาตุ)

๑๘. เอกโวการภวนิทเทส

ชีวิตนวกกลาป ชื่อว่า เอกโวการภวะ

รูปขันธ์ ๑
รูปายตนะ ๑  ธัมมายตนะ ๑
รูปธาตุ ๑  ธัมมธาตุ ๑

นามขันธ์ ๔
อายตนะ ๑๐ (เว้น รูปายตนะ ธัมมายตนะ)
ธาตุ ๑๖ (เว้น รูปธาตุ ธัมมธาตุ)

๑๙. จตุโวการภวนิทเทส

อรูปาวจรจิต ๔ เจตสิก ๓๐
ชื่อว่า จตุโวการภวะ

นามขันธ์ ๔
มนายตนะ ๑  ธัมมายตนะ ๑
มโนวิญญาณธาตุ ๑  ธัมมธาตุ ๑

รูปขันธ์ ๑
อายตนะ ๑๐ (เว้น มนายตนะ ธัมมายตนะ)
ธาตุ ๑๖ (เว้น มโนวิญญาณธาตุ ธัมมธาตุ)

๒๐. ปัญจโวการภวนิทเทส

กามาวจรวิปากจิต ๒๓ รูปาวจรวิปากจิต ๕ เจตสิก ๓๕ กัมมชรูป ๒๐ ชื่อว่า ปัญจโวการภวะ

ขันธ์ ๕
อายตนะ ๑๑
ธาตุ ๑๗

ขันธ์ อย่างใดอย่างหนึ่ง ไม่มี
สัททายตนะ ๑
สัททธาตุ ๑

๒๑. ชาตินิทเทส

ชาติมี ๒ อย่าง คือ รูปชาติ นามชาติ 

ในชาติ ๒ อย่างนี้ กาลที่กำลังเกิด คือ อุปปาทักขณะของนิปผันนรูป ๑๘ ชื่อว่า รูปชาติ 
กาลที่กำลังเกิด คือ อุปปาทักขณะของนามขันธ์ ๔ ชื่อว่า นามชาติ

 

 

 

 

รูปขันธ์ ๑  สังขารขันธ์ ๑

ธัมมายตนะ ๑

ธัมมธาตุ ๑

 

 

 

 

ขันธ์ ๓ (เว้น รูปขันธ์  สังขารขันธ์)

อายตนะ ๑๑ (เว้น ธัมมายตนะ)

ธาตุ ๑๗ (เว้น ธัมมธาตุ)

๒๒. ชรานิทเทส

ชรามี ๒ อย่าง คือ รูปชรา นามชรา  ในชรา ๒ อย่างนี้
กาลที่กำลังแก่ คือ ฐีติขณะของนิปผันนรูป ๑๘ ชื่อว่า รูปชรา 
กาลที่กำลังแก่ คือ ฐีติขณะของนามขันธ์ ๔ ชื่อว่า นามชรา

๒๓. มรณนิทเทส

มรณะมี ๒ อย่าง คือ รูปมรณะ นามมรณะ  ในมรณะ ๒ อย่างนี้
กาลที่กำลังดับ คือ ภังคักขณะของนิปผันนรูป ๑๘ ชื่อว่า รูปมรณะ 
กาลที่กำลังดับ คือ ภังคักขณะของนามขันธ์ ๔ ชื่อว่า นามมรณะ

๒๔. โสกนิทเทส

เวทนาเจตสิก ที่ประกอบใน โทสมูลจิต ๒ ชื่อว่า โสกะ

เวทนาขันธ์ ๑
ธัมมายตนะ ๑
ธัมมธาตุ ๑

ขันธ์ ๔ (เว้น เวทนาขันธ์)
อายตนะ ๑๑ (เว้น ธัมมายตนะ )
ธาตุ ๑๗ (เว้น ธัมมธาตุ)

๒๕. ปริเทวนิทเทส

จิตตชวิปลาสสัททะที่เกิดขึ้นโดยมีการร้องไห้รำพัน เพราะมีพยสนะ ๕ อย่าง ๆ ใดอย่างหนึ่งเป็นเหตุ ชื่อว่า ปริเทวะ

รูปขันธ์ ๑
สัททายตนะ ๑
สัททธาตุ ๑

นามขันธ์ ๔
อายตนะ ๑๑ (เว้น สัททายตนะ)
ธาตุ ๑๗ (เว้น สัททธาตุ)

๒๖. ทุกขนิทเทส

เวทนาเจตสิก ที่ประกอบใน ทุกขสหคตกายวิญญาณจิต ๑ ช่อว่า ทุกข์

เวทนาขันธ์ ๑
ธัมมายตนะ ๑
ธัมมธาตุ ๑

ขันธ์ ๔ (เว้น เวทนาขันธ์)
อายตนะ ๑๑ (เว้น ธัมมายตนะ )
ธาตุ ๑๗ (เว้น ธัมมธาตุ)

๒๗. โทมนัสสนิทเทส

เวทนาเจตสิก ที่ประกอบใน โทสมูลจิต ๒ ชื่อว่า โทมนัส

๒๘. อุปายาสนิทเทส

โทสเจตสิก ที่ประกอบใน โทสมูลจิต ๒ ที่เกิดขึ้นด้วยอำนาจความคับแค้นใจ ด้วยความเศร้าโศก เสียใจ ชื่อว่า อุปายาสะ

สังขารขันธ์ ๑
ธัมมายตนะ ๑
ธัมมธาตุ ๑

ขันธ์ ๔ (เว้น สังขารขันธ์)
อายตนะ ๑๑ (เว้น ธัมมายตนะ )
ธาตุ ๑๗ (เว้น ธัมมธาตุ)