นิ่วทางเดินปัสสาวะ คำถามศัลยกรรมที่พบบ่อย ห้องตรวจสัลยกรรม โรงพยาบาลศรีนครินทร์

โรคนิ่วทางเดินปัสสาวะหมายถึงอะไร ?

   โรคนิ่วทางเดินปัสสาวะ หมายถึง  โรคที่เกิดจากการรวมกลุ่มของผนึกของสารประกอบที่มีอยู่ในน้ำปัสสาวะ  สามารถเกิดได้ทั้ง ไต  กรวยไต  ท่อไต  กระเพาะปัสสาวะ และ ท่อปัสสาวะ

โรคนิ่วทางเดินปัสสาวะทำให้เกิดอันตรายอย่างไร ?

   นิ่วทางเดินปัสสาวะที่มีขนาดเล็กและนิ่วที่ไม่อุดกั้นทางเดินปัสสาวะมักไม่ทำให้เกิดปัญหาในเรื่องของความเจ็บปวดและการติดเชื้อ  แต่ถ้านิ่วทางเดินปัสสาวะมีขนาดใหญ่และขัดขวางการไหลของน้ำปัสสาวะ จะทำให้เกิดการคั่งค้างของน้ำปัสสาวะ  เกิดภาวะติดเชื้อ  มีผลต่อการทำงานของไต  ทำให้ไตสูญเสียหน้าที่ในการทำงาน  เกิดภาวะไตวาย

โรคนิ่วทางเดินปัสสาวะเกิดได้อย่างไร ?

    นิ่วทางเดินปัสสาวะเกิดจากกระบวนการตกผลึก  การเพิ่มขนาดและการรวมกลุ่มของผลึกหรือก้อนของสารประกอบที่มีอยู่ในน้ำปัสสาวะ  ตามปกติน้ำปัสสาวะสามารถละลายสารตกผลึกได้  เพราะในปัสสาวะมีสารป้องกันการตกตะกอน  แต่ถ้ามีความไม่สมดุล   จะมีการตกตะกอนเกาะรวมตัวกันเป็นก้อนนิ่ว

โรคนิ่วทางเดินปัสสาวะมีสาเหตุมาจาก ?

สาเหตุที่แท้จริงของการเกิดนิ่วทางเดินปัสสาวะยังไม่แน่นอน  แต่มีปัจจัยช่วยส่งเสริมทำให้เกิดได้หลายอย่าง  ซึ่งมักเกิดจากหลายสาเหตุรวมกัน คือ การมีปัสสาวะยังอยู่ทำให้ปัสสาวะไหลออกไม่ปกติ  การติดเชื้อทำให้มีการอักเสบแรกเกิดเป็นแผลที่เยื่อบุผิวของทางเดินปัสสาวะ  ทำให้ผิวไม่ราบเรียบ  ปัสสาวะเข้มข้นทำให้มีเกลือชนิดหนึ่งชนิดใดมากเกินไป  ที่มีโอกาสตกตะกอนเกิดเป็นนิ่วได้  ภาวะพร่องวิตามินเอ  การเปลี่ยนแปลงในภาวะกรด – ด่างของปัสสาวะ

ปัสสาวะเข้มข้นเกิดจากสาเหตุอะไร ?

ปัสสาวะเข้มข้นเกิดจากการ  ดื่มน้ำน้อยเกินไป  การเสียน้ำไปทางอื่น  เช่น  เหงื่อออกมากเนื่องจากอากาศร้อน   การออกกำลังกายมาก  อาเจียนหรือท้องเสีย  การกินอาหารบางอย่างมากเกินไป  เช่น  การดื่มนมมากเกินไปทำให้มีแคลเซียมในปัสสาวะมาก  กินอาหารประเภทโปรตีนโดยเฉพาะพวกเครื่องในทำให้ยูริกในปัสสาวะมาก  การกินผักหรือผลไม้บางอย่างทำให้มีออกซาเลตมากในปัสสาวะ

อาการของโรคนิ่วทางเดินปัสสาวะ ?

อาการและอาการแสดงของผู้ป่วยนิ่วทางเดินปัสสาวะ  ได้แก่  ความเจ็บปวดเมื่อนิ่วทำให้เกิดการอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ  ทำให้เกิดความเจ็บปวดรุนแรง  ปัสสาวะเป็นเลือด  ปัสสาวะขุ่น    ผู้ป่วยบางรายมีปัสสาวะขุ่นเป็นผงคล้ายชอล์ก  เนื่องจากการตกตะกอนของสารที่เป็นส่วนประกอบของนิ่ว  การติดเชื้อ  เช่น มีไข้สูง  ปวดเอว  ปัสสาวะขุ่นข้นเป็นหนองมีกลิ่นเหม็น  และแทรกซ้อนอื่นๆ เช่น คลื่นไส้ อาเจียน  เบื่ออาหาร ท้องอืด

อาการปวดหลัง  ปวดเอว  เป็นอาการของโรคนิ่วทางเดินปัสสาวะหรือไม่ ?

ผู้ป่วยโรคนิ่วทางเดินปัสสาวะอาจไม่มีอาการผิดปกติ  ในกรณีผู้ป่วยมีอาการปวดหลัง  ปวดเอว  แพทย์จะทำการวินิจฉัยแยกโรคกลับกลุ่มโรคอื่นๆที่อาการปวดหลัง  และมีการซักประวัติ  ตรวจร่างกาย  ตรวจทางห้องปฏิบัติการ  ตรวจทางรังสีวินิจฉัยอื่นร่วมด้วย  จึงจะวินิจฉัยว่าเป็นโรคนิ่วทางเดินปัสสาวะ

โรคนิ่วทางเดินปัสสาวะถ่ายทอดทางกรรมพันธุ์หรือไม่ ?

   พันธุกรรมมีส่วนเกี่ยวข้องกับโรคนิ่วทางเดินปัสสาวะ  คือ  ผู้ที่มีประวัตินิ่วทางเดินปัสสาวะในครอบครัว  จะเป็นโรคนิ่วทางเดินปัสสาวะสูงกว่าผู้ไม่มีประวัตินิ่วในครอบครัว  นอกจากนี้พบว่าความผิดปกติทางพันธุกรรมของโปรตีน  ขนส่งสารต่างๆที่เป็นปัจจัยเสี่ยงของการเกิดนิ่วอีกมาก

ทำไมคนอีสานจึงเป็นโรคนิ่วทางเดินปัสสาวะมาก ?

เนื่องจากภาคอีสานมีอากาศแห้งแล้ง  อากาศร้อนทำให้มีการสูญเสียน้ำจากร่างกายมาก  ปริมาณปัสสาวะน้อยและมีความเข้มข้นสูง  จึงเกิดนิ่วได้ง่าย  นอกจากมีประเภทของอาหาร  พืชผักที่ใช้เป็นอาหารและวัฒนธรรมการกินของคนอีสาน  มีผลต่อการเกิดนิ่วได้

อาหารประเภทไหนที่ทำให้เป็นโรคนิ่วทางเดินปัสสาวะ ?

    อาหารเป็นปัจจัยสำคัญประการหนึ่งที่มีผลต่อการเกิดนิ่วทางเดินปัสสาวะ  สารอาหารและแร่ธาตุที่มีผลต่อนิ่วทางเดินปัสสาวะมี  แคลเซียม อาหารที่มีแคลเซียมสูง   เช่น กุ้งแห้ง นม เนยแข็ง ปลาเล็กปลาน้อย กุ้ง ปลา ผักขึ้นฉ่าย  ใบยอ ใบสะระแหน่ ผักกระเฉด ใบโหระพา   ใบชะพลู สะเดา ยอดแค    ออกซาเลต  อาหารที่มีออกซาเลตสูง เช่น   โกโก้   ช็อกโกแลต  น้ำชา ผักโขม  ใบชะพลู หน่อไม้   โซเดียม  อาหารที่มีโซเดียมสูง  ได้แก่  เกลือแกง  อาหารใส่เกลือและอาหารที่มีรสเค็ม   โปรตีน  อาหารที่มีโปรตีน  เช่น เครื่องในสัตว์  ตับ    ตับอ่อน  ไต  สมอง   กะปิ  คาร์โบไฮเดรตและน้ำตาลสูง  ได้แก่  เมล็ดธัญพืช  เมล็ดข้าวแทบทุกชนิด  แป้ง  ผลิตผลที่มาจากแป้ง  และน้ำตาล

อาหารประเภทไหนช่วยยับยั้งการเกิดนิ่วทางเดินปัสสาวะ ?

สารอาหารที่ยับยั้งการเกิดนิ่ว  มีโพแทสเซียม  ทำให้ปริมาณ ซีเตรท   ซึ่งเป็นสารยับยั้งการก่อนิ่วที่สำคัญในปัสสาวะเพิ่มขึ้น  ดังนั้น การเกิดนิ่วจึงลดลง  อาหารที่มีโพแทสเซียมมาก  ได้แก่  ผักและผลไม้แทบทุกชนิด แมกนีเซียมเป็นสารยับยั้งการก่อนิ่วปัสสาวะ  แมกนีเซียมมีอยู่ทั่วไปในอาหารที่มาจากพืชและสัตว์  และเป็นส่วนประกอบของคลอฟิวล์ในพืช

การวินิจฉัยโรคนิ่วทางเดินปัสสาวะมีอะไรบ้าง ?

 การวินิจฉัยโรคนิ่วทางเดินปัสสาวะ  ประกอบด้วยการซักประวัติ  ตรวจร่างกาย การตรวจทางห้องปฏิบัติการรวมถึงการตรวจทางรังสีวินิจฉัย

การรักษาโรคนิ่วทางเดินปัสสาวะมีอะไรบ้าง ?

การรักษาโรคนิ่วทางเดินปัสสาวะ  มีดังนี้  การรักษาแบบประคับประคอง  โดยให้ผู้ป่วยดื่มน้ำให้มากๆและสม่ำเสมอตลอดวันเหมาะสำหรับผู้ป่วยที่มีขนาดเล็ก  และการทำงานของไตยังปกติ  การผ่าตัด  และการสลายนิ่ว

การป้องกันโรคนิ่วทางเดินปัสสาวะทำได้อย่างไร

หลักการป้องกันโรคนิ่วทางเดินปัสสาวะ  คือ  การดื่มน้ำมากๆและสม่ำเสมอทั้งวัน  เพื่อให้ปัสสาวะเจือจาง  รับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่  ในปริมาณเหมาะสมกับความต้องการของร่างกาย  และปรับการดำเนินชีวิต  เช่น  ลดน้ำหนัก  หลีกเลี่ยงความเครียด  นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ  หลีกเลี่ยงกิจกรรมที่เสียเหงื่อมากหรือถ้าเสียเหงื่อมากๆ  ควรดื่มน้ำทดแทนให้เพียงพอ  หลีกเลี่ยงอาหารที่มีสารก่อให้เกิดนิ่ว เช่น โปรตีน  แคลเซียม ออกซาเลต........ คะ

ขอขอบคุณผู้รวบรวมข้อมูลข้อมูล... คุณคณิตา  ชาดี  หัวหน้าห้องตรวจศัลยกรรม

 คุณมาสินี ไพบูลย์ หัวหน้าหน่วยผู้ป่วยนอก  2

ถ้ามีคำถาม ข้อสงสัย ข้อเสนอแนะ หรือ แลกเปลี่ยนประสบการณ์ ที่ 043-363470

โดย  สมพร บุบผา ห้องตรวจศัลยกรรม  แผนกการพยาบาลผู้ป่วยนอก

โรงพยาบาลศรีนครินทร์  ขอนแก่น