เมื่อวานนี้ (17 ก.ค.49) วิ่งตอนเช้ามืดพร้อมกับฟังวิทยุ จส.100   เขาคุยกันเรื่อง "ความเจริญทำให้มีความสุขน้อยลง ใช่หรือไม่"  

         มีคนบอกว่าใช่   พอมีคอมพิวเตอร์คิดว่าจะทำงานน้อยลง  กลับต้องทำงานมากขึ้น   งานตามมาที่บ้าน   มัวแต่นั่งหน้าจอคอมพิวเตอร์ ลูกก็ได้แต่นั่งดูทีวี  ไม่มีพ่อแม่คุยด้วย   ลูกจึงว้าเหว่และก้าวร้าว   ซึ่งผมเห็นด้วยอย่างยิ่ง

         อีกท่านหนึ่งบอกว่าใช่เหมือนกัน   เพราะตนเล่นหุ้นและมีสังคมกว้างขวาง   ชีวิตยุ่งเหยิงจนไม่มีความสุข   ต้องการเวลาเงียบ ๆ เวลาสงบใจของตนเอง   เป็นตัวอย่างที่ดีมาก

         ผมมาคิดดู   มีความเห็นว่าเราใช้คำว่า "ความเจริญ" แบบตกหลุมภาษา  ตกหลุมวาทกรรม   จริง ๆ แล้วคำว่า "ความเจริญ" ในที่นี้หมายถึง "ความเจริญทางวัตถุ"   เราตกหลุมวาทกรรมจนหลงเชื่อว่าคำว่าความเจริญหมายถึงความเจริญทางวัตถุด้านเดียว   ซึ่งผิด     เป็นความผิดที่ก่อปัญหามากมายตามมา

         "ความเจริญ" มีหลายด้าน   โลก มนุษย์ และสังคมจะมีความสุขได้   ต้องมี "ความเจริญ" แบบสมดุล   คือสมดุลระหว่างความเจริญทางวัตถุหรือกายภาพ  ทางจิตใจ  อารมณ์  และจิตวิญญาณ   ความเจริญที่สมดุลหลาย ๆ ด้านเรียกว่าปัญญา

         "ความเจริญ" ทางวัตถุไม่ได้อยู่แค่กายภาพตื้น ๆ   แต่มีส่วนที่ลึก  ที่เราคิดไม่ถึง   เช่นความเจริญด้านการขนส่งคมนาคมของไทย  เป็นความเจริญที่จัดระบบผิด   เลือกเดินผิดทางคือเลือกเน้นระบบ road ละทิ้งระบบ rail    เลือกระบบขนคนทีละคน (หรือ 2 - 3 คน) ไม่เน้นระบบที่ขนคนทีละเป็นร้อยเป็นพันหรือหลายพันคน (ระบบ mass transport)   "ความเจริญ" ตื้น ๆ กลายเป็นความไม่เจริญเมื่อมองให้ลึก

         ลองมองกลับเข้าไปในตัวเราเอง   จะเห็นส่วนที่ดูเหมือนเราเป็นคนที่เจริญในมุมมองที่ตื้น   แต่มองให้ลึกเราจะเห็นความไม่เจริญภายในตัวเราที่จะต้องขัดเกลาอีกเยอะมาก

วิจารณ์  พานิช
 17 ก.ค.49