สิ่งที่ไม่ได้คาดหมายที่เกิดขึ้นระหว่างกระบวนการที่ผมไปเรียนรู้ร่วมกับโรงพยาบาล สิ่งที่ไม่ได้คาดหมายนั่นก็คือ ความสำเร็จที่เกิดขึ้น ไม่ได้เป็นความสำเร็จแบบเดี่ยวๆ แยกชิ้น แต่ความสำเร็จเป็นภาพที่เกิดขึ้นอย่างมีพัฒนาการ และมีความเป็นองค์รวม

 

“หากมีโอกาสอีกครั้ง ผมจะทำให้ดีกว่าครั้งนี้”

  จริงๆสิ่งที่ผมตั้งพันธะสัญญาไว้ในใจคำพูดที่พูดกับตัวเองหลังจากที่เดินทางไปถอดบทเรียนตามโครงการ SHA [๑]สองโรงพยาบาลได้แก่โรงพยาบาลเจ้าพระยมราชและโรงพยาบาลพิจิตร

ถึงแม้ว่า จะถูกจำกัดด้วยระยะเวลาที่ค่อนข้างน้อยก่อนจะถึง National forum ที่กรุงเทพฯ ความฉุกละหุกทำให้เหนื่อยเอาการอยู่เหมือนกันกับสิ่งที่ไม่ได้คาดหมายที่เกิดขึ้นระหว่างกระบวนการที่ผมไปเรียนรู้ร่วมกับโรงพยาบาล  สิ่งที่ไม่ได้คาดหมายนั่นก็คือ ความสำเร็จที่เกิดขึ้น ไม่ได้เป็นความสำเร็จแบบเดี่ยวๆ แยกชิ้น แต่ความสำเร็จเป็นภาพที่เกิดขึ้นอย่างมีพัฒนาการ และมีความเป็นองค์รวม  ดังนั้นการที่จะนำเสนอภาพของความสำเร็จที่เกิดขึ้น อาจต้องทำความเข้าใจในหลายๆมิติ  มิฉะนั้นผลลัพธ์ที่นำเสนออย่างดงามหากมองไปถึงเบื้องหลังความคิดเราจะไม่เห็นที่มาที่ไป ตรงนี้สำคัญมากสำหรับการจัดการความรู้

ถือว่าเป็นโอกาสที่ดีอีกครั้งที่ผมได้รับโอกาสครั้งสำคัญ ในการทำงานลักษณะเดียวกันเป็นครั้งที่สอง และปีนี้มีการเตรียมตัวตั้งแต่เนิ่นๆ  ออกแบบเวลาที่เหมาะสมทั้งทีมงานและโรงพยาบาลเป้าหมาย การเข้าไปร่วมเรียนรู้ในระยะเวลาที่เพียงพอ ผมเชื่อว่าจะคลี่คลายกระบวนการ “กว่าจะสำเร็จ”ออกมาได้อย่างประณีตและงดงาม และสิ่งที่ผมตั้งหวังไว้สูงสุดนอกจากการสร้างแรงบันดาลใจให้กับโรงพยาบาลทั่วประเทศแล้ว การใช้ประโยชน์จากกรณีศึกษา(โรงพยาบาลที่ถูกคัดเลือกเพื่อเข้าไปถอดบทเรียนตามโครงการ SHA) ในส่วนของวิธีคิด จนถึงวิถีปฏิบัติ ตรงนี้เองผมคิดว่าสำคัญมากเช่นเดียวกัน การถอดบทเรียนครั้งนี้จะมีคุณค่าเมื่อบรรลุในสิ่งที่ผมตั้งไว้แบบนี้

 

ผมใช้เวลาพอสมควรในการศึกษาการดำเนินงานตามโครงการ SHA เพื่อให้เข้าใจ แนวคิดและมุมมอง (Concepts and Views)  เพื่อที่จะมุ่งไปยังผลลัพธ์คือการปฏิบัติ (Action) ว่า “เขาทำอย่างนั้นภายใต้ฐานคิดอะไร เขาสำเร็จอย่างไร และมีแนวโน้มของความยั่งยืนอย่างไร” ความหลากหลายของความสำเร็จทั้งนี้ขึ้นอยู่กับบริบท(Context)ในแต่ละโรงพยาบาล

สำหรับปีนี้ผมจะเดินทางไปร่วมเรียนรู้กับ ๔ โรงพยาบาล ได้แก่

 

  • โรงพยาบาลรามัน(จ.ยะลา)
  • โรงพยาบาลกะพ้อ (จ.ปัตตานี)
  • โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชด่านซ้าย(จ.เลย)
  • โรงพยาบาลอุบลรัตน์(จ.ขอนแก่น)

 

ซึ่งแต่ละโรงพยาบาลก็มีเรื่องราวดีๆ ที่มีบริบทเฉพาะให้ได้ศึกษา เรียนรู้ และถอดบทเรียนนำมาสื่อสารสาธารณะต่อไป

ผมมองว่าการถอดบทเรียนในครั้งนี้เป็น การประเมินปลายน้ำ (Downstream Evaluation)  แนวคิดหลักของการดำเนินงานโครงการการสร้างเสริมสุขภาพผ่านกระบวนการคุณภาพเพื่อการเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืน ที่มีจุดมุ่งหมายให้

โรงพยาบาลหรือสถานพยาบาลให้การดูแลผู้ป่วยอย่างปลอดภัย มีมาตรฐาน ด้วยความอ่อนโยน มีเมตตา เข้าใจความต้องการของผู้ป่วยอย่างแท้จริง ทำงานร่วมกับชุมชนและสังคมไม่แตกแยก เป็นสถานที่เรียนรู้ เป็นแบบอย่างในการส่งเสริมสุขภาพ รวมทั้งมีสิ่งแวดล้อมดีๆ ที่เยียวยาผู้คนได้ การขยายต่อแนวคิดจากการดูแลรักษาให้พ้นจากโรคร้ายที่รุมเร้า ไปสู่การดูแลในลักษณะองค์รวม มีความประณีต ละเอียดอ่อน และงดงามอยู่บนพื้นฐานความรักและความเข้าใจกัน มีความสุขทั้งผู้ให้บริการและผู้รับบริการ

 ทั้งหมดคือส่วนประกอบของ “ความยั่งยืน” ในการพัฒนาคุณภาพโรงพยาบาล

กระบวนการถอดบทเรียนครั้งนี้

 

  • รูปแบบคล้ายงานวิจัยเชิงปฏิบัติการ
  • การให้ความสำคัญของสาระที่เป็นงานเด่น หรือ Best Practice ของโรงพยาบาลในงาน HA /SHA  (โรงพยาบาลละ 1 ผลงานหรือตามผลงานเด่นที่สามารถสื่อสารสาธารณะเพื่อให้เห็นมิติของความสำเร็จได้) ส่วนมิติของการพัฒนาคุณภาพในแง่มุมต่างๆก็เป็นส่วนหนึ่งของการถอดบทเรียนในครั้งนี้
  • มุ่งค้นหาความดีงาม หรือคุณค่าของโครงการ (Merit)
  • มี stakeholder เข้ามาเกี่ยวข้องในการถอดบทเรียนในครั้งนี้ด้วย
  • มิติในการถอดบทเรียนจะให้ความสำคัญด้านประสิทธิภาพ(effectiveness), ประสิทธิผล (efficiency),ผลกระทบ(impact),ความยั่งยืน(sustainability),ความสอดคล้อง(relevance)

 

กระบวนการถอดบทเรียนในครั้งนี้จะใช้วิธีการเข้าไปร่วมเรียนรู้กับทางโรงพยาบาล ผ่านการบอกเล่าของกลุ่มหรือบุคคลที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาคุณภาพโรงพยาบาลในทุกมิติ ในการเข้าถึงข้อมูลจะใช้วิธีการพูดคุย สัมภาษณ์เชิงลึก ตลอดจนลงพื้นที่จริงที่เป็นพื้นที่รูปธรรม  พร้อมกับสำรวจความคิดเห็นของผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสีย รายละเอียดของเนื้อหาการถอดบทเรียน จะถูกบันทึกเป็นเอกสารเชิงวิชาการและผลิตเป็นหนังสือถ่ายทอดเรื่องเล่าที่เห็นพัฒนาการของความสำเร็จของการพัฒนาโรงพยาบาลจนได้รับการพัฒนาคุณภาพมุ่งไปสู่ความยั่งยืนในบริบทของโรงพยาบาลนั้นๆดังนั้นเนื้อหาการถอดบทเรียนจึงมีบทเรียนที่บอกกล่าวถึงปัจจัยแห่งความสำเร็จ รวมไปถึงปัญหา อุปสรรค ที่เกิดขึ้นในกระบวนการพัฒนา เพื่อเป็นบทเรียนให้กับโรงพยาบาล,หน่วยงาน และผู้สนใจได้เรียนรู้

เรามีเวลา ๖ เดือนนับจากวันนี้เป็นต้นไปที่จะทำงานย้อยรอยความสำเร็จของโรงพยาบาลทั้ง ๔ โรงพยาบาล ทางผมเองก็ต้องวางแผนทั้งเวลาและการเตรียมการนำเสนอในช่วงการประชุมระดับชาติในปีถัดไป อย่างเต็มที่

ครั้งนี้ผมคิดงานย่อยหลายๆเรื่องไว้ในใจในระหว่างที่ได้มีโอกาสเดินทางไปเรียนรู้ถึงพื้นที่จากนี้ต่อไป และงานที่ตั้งใจย่อยๆภายใต้โครงการใหญ่ ผม จะเอามาเฉลยปลายปีครับ ว่าผมตั้งใจจะทำอะไร? และจะมีผลผลิตอะไรเพิ่มเติมนอกจาก งานวิชาการที่เป็นเอกสารการถอดบทเรียน

 

 

 

[๑] โครงการการสร้างเสริมสุขภาพผ่านกระบวนการคุณภาพเพื่อการเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืน