ข้อ 4. นายส่งเสริมจำนำวัวของตนไว้เป็นประกันเงินกู้กับนางแสงโสม หลังจากนั้นนางแสงโสมได้นำวัวที่ได้รับจำนำไว้ออกไปให้เช่าได้ค่าเช่ามา 2 เดือนต่อมาวัวนั้นตกลูกออกมาสองตัว ดังนี้ให้ท่านวินิจฉัยว่า นางแสงโสมมีสิทธิในการบังคับการชำระหนี้จากค่าเช่าและจากลูกวัวได้หรือไม่อย่างไร
กรณีตามปัญหาประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์วางหลักกฎหมายไว้ว่า
มาตรา 747 อันว่าจำนำนั้น คือสัญญาซึ่งบุคคลคนหนึ่งเรียกว่า ผู้จำนำส่งมอบสังหาริมทรัพย์สิ่งหนึ่งให้แก่บุคคลอีกคนหนึ่งเรียกว่า ผู้รับจำนำ เพื่อเป็นประกันการชำระหนี้
มาตรา 761 ถ้ามิได้กำหนดไว้เป็นอย่างอื่นในสัญญา หากมีดอกผลนิตินัยงอกจากทรัพย์สินนั้นอย่างไร ท่านให้ผู้รับจำนำจัดสรรใช้เป็นค่าดอกเบี้ยอันค้างชำระแก่ตน และถ้าไม่มีดอกเบี้ยค้างชำระ ท่านให้จัดสรรใช้ต้นเงินแห่งหนี้อันได้จำนำทรัพย์สินเป็นประกันนั้น
ข้อเท็จจริงตามปัญหา การจำนำระหว่างนายส่งเสริมกับนางแสงโสมถือว่าสมบูรณ์ตามมาตรา 747 และเนื่องจากมิได้กำหนดไว้เป็นอย่างอื่นในสัญญา เมื่อมีดอกผลนิตินัยงอกจากทรัพย์สินนั้นอย่างไร ผู้รับจำนำมีสิทธิจัดสรรใช้เป็นค่าดอกเบี้ยอันค้างชำระแก่ตนได้ และหากไม่มีดอกเบี้ยค้างชำระให้จัดสรรใช้ต้นเงินแห่งหนี้อันได้จำนำทรัพย์สินเป็นประกันนั้น ตามมาตรา 761 จากข้อเท็จจริงปรากฏว่า นางแสงโสมได้นำวัวที่รับจำนำไว้ออกไปให้เช่ามา 2 เดือน ค่าเช่าจากการนำวัวออกให้เช่าของนางแสงโสมย่อมถือเป็นดอกผลนิตินัย จึงสามารถนำมาจัดสรรเป็นการชำระหนี้ได้
ส่วนลูกวัวสองตัวนั้น จะเห็นได้ว่ากรณีนี้เป็นดอกผลธรรมดา ซึ่งมาตรา 761 ไม่ได้ให้สิทธิแก่ผู้รับจำนำในการที่จะจัดสรรมาเป็นการชำระหนี้ได้เหมือนอย่างดอกผลนิตินัย
ดังที่วินิจฉัยมาแล้วข้างต้น นางแสงโสมจึงมีสิทธิในการบังคับการชำระหนี้ได้จากค่าเช่าเท่านั้น ส่วนลูกวัวนั้นนางแสงโสมไม่สามารถบังคับชำระหนี้ได้
