ยาในชุมชนเมือง

โอกาสและระบบอุปถัมถ์ ในชุมชนแบบเมือง

วันนี้มีนัดกับประธาน อสม.ของบ้านxxxx   ( xxx  - ขอสวงวนไว้ )ครับ ผมนัดกับคุณแม่ประธานไว้ว่าจะขอให้พาไปเยี่ยมบ้านคุณตาละม่อม สักหน่อย ด้วยเหตุว่าบ้านหลังนี้ คุณตาละม่อมดูแลภรรยาซึ่งพิการ ป่วยเป็นอัมพาต เดินไม่ได้มาหลายปีแต่เพียงคนเดียว  ข้อมูลจากศูนย์การแพทย์ชุมชนบอกว่าทั้งคู่เป้นผู้รับสิทธิจากพัฒนาสังคมให้ เป็นผู้พิการ มีเบี้ยยังชีพให้ทุกเดือน และลูกหลาน ค่อนข้างมีงานการที่ดี ( ลูกสะใภ้เป็นพยาบาลระดับซี 8 อยู่ใน รพ.ขนาดใหญ่ของจังหวัด )  นี่คือข้อมูลที่ได้รับจาก family folder ที่ จนท.ศูนย?สุขภาพช่วยกันจัดทำ สำรวจและเยี่ยมบ้านอย่างต่อเนื่องทำกันขึ้นมาครับ

บ้านคุณตาละม่อมอยู่เข้าไปในซอย ห่างจากถนนใหญ่ประมาณ 50 เมตรโดยบ้านที่อยู่อาศัยนั้นอยู่ท้ายซอยหลังสุดท้าย ภายในอาณาบริเวณบ้านนั้นตั้งอยู่กับส่วนท้ายของบ้านลูกชายคนเล็กซึ่งเช่าจาก บ้านลูกชายคนโตอยู่เดือนละ 2000 บาทอีกทีหนึ่ง  ปัจจุบันลูกชายคนโตซึ่งมีภรรยาเป็นพยาบาลวิชาชีพระดับซี 8 ในรพ.ใหญของจังหวัดนั้นได้ย้ายไปอยู่ในบ้านจัดสรรอีกแห่งนานแล้ว โดยนานๆครั้งจะให้เงินช่วยเหลือคุณตาละม่อมและคุณยายสักครั้ง ราว 500 บาท โดยลูกชายคนดตนั้นปัจจุบันยังไม่มีงานที่ชัดเจนเนื่องจากงานประจำที่รับซ่อม พิมพ์ดีด พิมพ์ดีดไฟฟ้านั้น งานได้ลดลงไปจากอดีตมาก

คุณตาละม่อม เป็นคนแม่กลอง อาชีพเดิมตัดตาลขายและเมื่อแต่งงานกับตคคุณยายก็เปลี่ยนอาชีพมาค้าขายเล็ก น้อยตามหน้าโรงเรียนและส่งเสียลูกๆได้เรียนหนังสือ  โดยลูกชายคนโตนั้น ได้ส่งเสียและให้ไปฝึกงานกับ บ.ที่ผลิตและรับซ่อมเครื่องพิมพ์ดีดขนาดใหญ่ และในยุคทหาร GI ครองเมืองนั้น ลูกชายคุรตาละม่อมได้เรียนรู้และทำงานซ่อม บำรุงพิมพ์ดีดไฟฟ้า มาเพิ่มเติมและต่อเนื่อง และหลังจากนั้นมาก็มีงานเข้ามาอย่างต่อเนื่องและพอสร้างฐานะได้ หลังจากนั้นลูกชายก็พาคุณตาและคุณยายมาอยู่ในจังหวัดขอนแก่นในช่วงปี 31  โดยทำงานค้าขายเล็กน้อยหน้าโรงเรียนประจำจังหวัด ทุกๆเย็น วันหนึ่งขณะที่คุณยายนั่งรถโดยสารมาลงที่หน้ารถเข็นที่ขายของก็ปรากฎว่าเส้น กระตุก ( ตามที่คุณตาเล่า ) ไม่สามารภเดินได้ต้องหมอบและนั่งลงตรงข้างถนน   คุณตาเห็นท่าไม่มีดีก็ไปซื้อยาชุดๆ (  ขายเป็นชุดๆ ) จากร้านในตลาด อ.จิระ มาให้คุณยายหลังจากนั้น ก็ดีขึ้นจึงทำให้กินมาอย่างต่อเนื่องยามที่มีอาการเช่นนั้นอีก จนกระทั่งวันหนึ่ีงที่ระหว่างที่คุณยายกำลังจะทานโจ๊ก ก็อาเจียนออกมาเป็นเลือดอย่างมาก  จึงได้เรียกให้รถพาไปโรงพยาบาลที่ลูกสะใภ้ทำงานอยู่ ( รพ.ซึ่งเป็น รร.แพทย์ ) ซึ่งต้องนอนพักราว 7 วันก็อาการดีขึ้น โดยแพทย์แจ้งว่าเป็นโรคกระเพาะ  ซึ่งเมื่อออกจาก รพ.ในครั้งนั้นมา คุณยายก็เดินไม่คล่อง จนกระทั่งไม่สามารถเดินได้เองเช่นในปัจจุบัน  และตัวคุณตาเองก้มีโรคประจำตัวคือ โรคกระเพาะและสะบ้านเอวหลุดตั้งแต่หนุ่มจึงทำให้เดินไม่สะดวกเหมือนคนปกติ

จากการได้มีโอกาสนั้นพูดคุยอยู่ราวครึ่งวันจะพบว่าหลายครั้งที่ต้องพาคุณยาย ไปโรงพยาบาล คุณตามักจะมีปัญหากับ จนท.ของ รพ.เสมอ หลายครั้งได้สะท้อนออกมาผ่านคำพูดในทำนองน้อยใจ อาทิ ตอนที่กำลังจะ D/C ออกจาก รพ. ช่วงที่คุณยายป่วยเป็นโรคกระเพาะนั้น ก็ถูก จนท.ของ รพ.ไล่ให้รีบออกไปโดยเร็วเนื่องจากเตียงต้องให้ ผู็ป่วยคนอื่นใช้ต่อ  หรือการที่พาคุณยายไปหาหมอและได้ลืมยาเดิมไป ก็ถูก จนท.ให้แผนกฉุกเฉินไม่ยินยอมให้ยาไป แม้จพอ้อนวอนถึงความยากลำบากในการเดินทางกลับบ้าน และค่าใช้จ่ายที่ต้องเพิ่มขึ้น รวมทั้งมี จนท.ของ รพ.อื่นๆช่วยขอให้ แต่ จนท.ท่านนั้นก็ไม่ยินยอมเนื่องจากกลัวความผิดที่อาจจะเกิดขึ้นในอนาคตสำหรับ ตน  หรือการสะท้อนให้เห็นหลายครั้งถึงการไป รพ.ของรัฐว่าไท่ได้รับการเอาใจใส่และถูกดุด่าอยู่เสมอ   แม้ว่าคุณตาจะมีลูกสะใภ้เป็นพยาบาลอยู่ใน พร.แห่งนั้น แต่ก็ไม่กล้าที่จะรบกวน และหลายทั้งได้แสดงความน้อยใจต่อลูกชายทั้ง 2 เสมอแบบเข้าใจและทำใจว่า เค้ามีภาระมากอยู่แล้วและไม่อยากให้เป้นภาระแก่ล฿ูกทั้ง 2 ในอนาคต ผ่าน ความคิดที่จะบริจาคร่างกายเป้นอาจารยืใหญ่ ( เพื่อที่ลูกชายจะได้ไม่เปลืองค่าทำศพของตนและภรรยา ) หรือแม้กระทั่งการไปขอความเชื่อเหลือในการบริจาคร่างกาย โดยขอให้ลูกสะใภ้ช่วยจัดการให้ แต่คุณตาก็ไม่กล้าที่จะพูดเอง ต้องขอให้หลานสาวช่วยถาม " คุณแม่หนู "  ให้

ในขณะที่การดูแลรักษาตนเองแบบพหุลักษณ์ก้ยังคงปรากฎอยู่ในแนวคิดการดูแล รักษาตนเองของคุณตา ไม่ว่าการจะพาคุณยายไปหาหมอพระที่กาฬสินธุิ์ ( แต่ก็ไปเพียงครั้งเดียวเพราะเกรงใจลูกชาย และลูกสะใภ้ที่จะต้องขับรถพาไป )  หรือการไปหาหมอที่ รพ.รัฐและคูนย์แพทย์ชุมชรนเท่านั้นเนื่องจากไม่อยากเสียเงินเยอะที่จะไป คลินิก หรือการไปร้ารนขายยาเมื่อยาโรคกระเพาะหมด หรือ รพ.ไม่ยินยอมจ่ายให้ - antacin น้ำ

case เล็กๆกับเวลาครึ่งวันได้สะท้อนอะไๆบางอย่างในคนชุมชนเมืองต่อระบบการดูแล สุขภาพของตนเอง แม้คนภายนอกจะมองว่าคนในเมืองนั้นอุดมไปด้วยโอกาสในการดูแลรักษาตนเอง เนื่องจากมี รพ. มีคลินิก มีร้านยาให้เลือกใช้มากมายหลายรูปแบบ แต่ในความเป้นจริงแล้ว การมีโอกาสไม่ได้หมายรวมไปถึงความสามารถในการเข้าไปถึงโอกาสนั้นเสมอไป ดังจะเห็นว่าด้วยอุปสรรคหลายประการ ของคุณตา ไม่ว่าจะเป็นเรื่องค่าใช้จ่าย เรื่องระบบการดูแลเอาใจใส่ของคนในครอบครัวเอง หรือแม้กระทั่งเพื่อนบ้านโดยรอบที่ต่างคนต่างอยู่นั้น ได้ทำให้โอกาสในการเข้าถึงศักยภาพของโรงพยาบาลระดับตติยภูมิของคุณตาและคุณ ยายได้ลดน้อยและหกดหายไปด้วย เพราะในความเป็นจริง หากคุณยายสามารถเข้าถึงการบริการที่มีศัยภาพสูงของ รพ.ขนาดใหญ่ได้แล้ว คุณยายอาจจะเดินได้ผ่านกระบวนการรักษาอย่างต่อเนื่องจากแพทย์ผู็ชำนาญ และการทำกายภาพบำบัด  เกิดอะไรขึ้นกับคุรตา ยาย 2 ท่านนี้ ทั้งๆที่มี รพ.ขนาดใหญ่ระดับตติยภุมิถึง 3 แห่งในรัสมีไม่เกิน 10 กม. มีร้านยารายรอบเกือบ 20 ร้าน อีกทั้งคลินิคแพทยืจำนวนมาก ซึ่งหากเมื่อเทียบกับคนในภาคชนบทแล้ว แม้จะแหล่งให้บริการทางด้านสุขภาพน้อย แต่โอกาสเข้าถึงการบริการในระดับตติยภูมิของ สถานีอนามัย , รพ.ชุมชนนั้นง่ายและรวดเร้วกว่า ผ่านทางเครือข่ายเพื่อนบ้านที่เอาใจใส่กัน พี่น้องที่อยู่ชิดใกล้กัน และแม้กระทั่งลูกหลาน ที่ไม่ต้องตกอยู่ใรวังวนของการที่ถูกพิษเศรษฐกิจบีบรัดตัวเองให้เร่งรีบทำมา หากินดูแลครอบครัว  

นอกเหนือจากความสามารถในการเข้าถึงโอกาสแล้ว ระบบอุปถัมภ์ก็ถือเป้นสิ่งหนึ่งที่มองข้ามไม่ได้ของคนในเมืองที่เรียกตนเอง ว่าเป้คนชั้นกลาง คุรตาจะพูดอยู่บ่อยครั้งว่า  "  ถ้าได้พูด ถ้ากล้าพูด กับลูกสะใภ้ว่า ................. ให้พูดกับหมอให้หน่อยว่า .............  หรือขอหมอให้หน่อยว่า ..................... " หรือการได้่มีโอกาสสนิทสนมกับ อสม. กับ จนท.ศูนย์แพทย์ได้ช่วยทำให้จิตใจของคุณตา คุณยายดีขึ้น แช่มชื่นขึ้นเยอะเพราะเหมือนว่าโอกาสหลายอย่างน่าจะเปิดกว้างมากกว่าเดิมหาก เจ็บป่วย ก้น่าจะพอขอให้ ................. . ช่วยได้บ้าง

ท่ามกลางการบีบรัดทางเศรษฐกิจ การทำมาหากิน การอยู๋แบบครอบครั้วเดี่ยว การเร่งรีบทำมาหากิน ได้ทำให้โอกาสที่ดูเหมือนว่ามรมากมายสำหรับคนเมืองนั้นได้หายไปเพราะการขาด ศักยภาพในการเข้าถึงโอกาสนั้นๆ รวมไปถึงระบบอุปถัมภ์ ค้ำชูที่มีขั้นตอนมากมายในการเข้าให้ถึงโอกาสนั้นๆของคนเมืองยามเจ็บป่วยได้ ทำให้ความเจ็บป่วยของคนในชุมชนเมืองยังคงอยู่อย่างต่อเนื่องแม้ว่าจะจ่ายยา รักษาและมาพบแพทย์อย่างต่อเนื่องก็ตาม