หลายโรงเรียนไม่มีกระบวนการคัดเลือกตามข้อกำหนด ข่าวว่าบางโรงเรียนจัดมาตามสะดวกแล้วแต่จะหาเด็กมาได้ ทำให้ผมวิตกกังวลถึงผลกระทบต่อกิจกรรมในกระบวนการของการอบรม กลัวว่าเด็กที่มาจะไม่เก่ง ไม่ดี ฯลฯ จนการอบรมเสร็จสิ้นผมจึงได้ข้อสรุปว่าตัวผมเองนั่นแหละที่น่าเป็นห่วง มากกว่าเด็กนักเรียนที่ถูกจับยัดรายชื่อให้มาเข้าค่าย เพราะอะไรน่ะหรือครับเดี๋ยวก็คงจะรู้...

       เช้าวันนี้ เป็นวันที่สองของค่ายเยาวชนสร้างคนดีสู่สังคม ที่จัดระหว่างวันที่ 7-8 พฤษภาคม 2553 ณ อุทัยริเวอร์เลค รีสอร์ท ต.เกาะเทโพ อ.เมืองฯ จ.อุทัยธานี ซึ่งทั้งวันของวันนี้เป็นคิวบู๊ของผม ครั้งแรกที่รับงานนี้ก็เพราะตกหลุมรักชื่อของค่ายนี้ซึ่งน่าประทับใจ ไม่ได้คิดอะไรมากไปกว่านี้ แต่พอเอาเข้าจริงใกล้ถึงวันงาน ก็อดหวั่นใจไม่ได้เมื่อได้ทราบข่าวว่านักเรียนที่โรงเรียนคัดเลือกมานั้นหลายโรงเรียนไม่มีกระบวนการคัดเลือกตามข้อกำหนด ข่าวว่าบางโรงเรียนจัดมาตามสะดวกแล้วแต่จะหาเด็กมาได้ ทำให้ผมวิตกกังวลถึงผลกระทบต่อกิจกรรมในกระบวนการของการอบรม กลัวว่าเด็กที่มาจะไม่เก่ง ไม่ดี ฯลฯ จนการอบรมเสร็จสิ้นผมจึงได้ข้อสรุปว่าตัวผมเองนั่นแหละที่น่าเป็นห่วง มากกว่าเด็กนักเรียนที่ถูกจับยัดรายชื่อให้มาเข้าค่าย เพราะอะไรน่ะหรือครับเดี๋ยวก็คงจะรู้...

นักเรียนที่เข้าค่ายครั้งนี้ เป็นนักเรียนชั้น ม.3 ในโรงเรียนขยายโอกาสฯ และโรงเรียนมัธยมศึกษา รวม 11 โรงเรียนในเขตพื้นที่การศึกษาอุทัยธานี เขต 1 กิจกรรมในวันแรกผมก็คงจะไม่ขอกล่าวถึงเพราะบังเอิญติดราชการไม่ได้เข้าร่วมกิจกรรมด้วย ในส่วนของผมนั้นผมตั้งชื่อกิจกรรมตามที่จั่วหัวเรื่องไว้นั่นแหละครับคือ โร้ดแม็ปเพื่อการแก้ปัญหาอย่างสร้างสรรค์ กิจกรรมเริ่มด้วยให้นักเรียนเลือกประเด็นจากหัวข้อที่ผมกำหนดหมวดหมู่ไว้อย่างกว้างๆ เช่น หัวข้อวัฒนธรรมประเพณี อาชีพ ภูมิปัญญาชาวบ้าน สิ่งแวดล้อม ชุมชน แล้วให้นักเรียนรวมกลุ่มกัน เลือกประเด็นที่จะศึกษาจากชุมชนบ้านเกาะเทโพซึ่งเป็นสถานที่เข้าค่าย ประเด็นที่นักเรียนเลือกศึกษา ได้แก่ การทำนา การเกษตร จักสาน ซึ่งอยู่ในหัวข้ออาชีพ ประเด็นที่อยู่อาศัย ประเด็นแม่น้ำเจ้าพระยา บึงขุมหมา ที่อยู่ในหมู่บ้าน เป็นต้น

กิจกรรมสำคัญที่นักเรียนจะต้องทำในกระบวนการหาคำตอบคือ

  1. สำรวจข้อมูลในประเด็นที่ศึกษาในสภาพปัจจุบันที่เป็นอยู่ แล้วหาข้อมูลต่อว่าในอดีตที่ผ่านมานั้นเป็นอย่างไร ตามด้วยภาพฝันในอนาคตของชาวบ้านในชุมชนนั้นว่าวาดฝันไว้อย่างไร แล้วสรุปประเด็นให้ได้ว่ามีปัญหาหรือความต้องการในประเด็นนั้นอะไรบ้าง ทั้งสภาพปัจจุบัน อดีต และอนาคต รวมทั้งปัญหา/ความต้องการนั้นนักเรียนต้องฉายภาพด้วยการเขียนเป็นแผนที่ความคิดหรือ Mind Map
  2. คัดเลือกปัญหา/ความต้องการสำคัญที่กลุ่มเลือกด้วยการโหวตลงคะแนนมา 3 ปัญหา/ความต้องการ นำมาวิเคราะห์หาสาเหตุและทางแก้ปัญหา ด้วยการใช้ผังก้างปลา เป็นเครื่องมือช่วยในการวิเคราะห์
  3. เสนอโร้ดแม็ป (Roadmap ) เส้นทางนำไปสู่การแก้ปัญหาหรือเป้าหมายที่ต้องการที่ได้มาด้วยการระดมสมองของกลุ่ม เพื่อนำไปสู่การปฏิบัติต่อไปอาจจะเป็นโครงงานหรือการศึกษาในแนวอื่นๆ ตามต้องการเมื่อกลับไปที่โรงเรียนแล้ว

ผลปรากฏว่าเมื่อนักเรียนรับโจทย์แล้ว ก็แยกย้ายกันไปเก็บข้อมูลในหมู่บ้านตามประเด็นที่ต้องการตั้งแต่เวลา 09.30 น. จนถึง 11.00 น. กลับมาเข้ากลุ่มรวบรวมข้อมูล วิเคราะห์ข้อมูล สรุปข้อมูล จนถึงขั้นตอนสุดท้ายนำเสนอข้อมูลทุกกลุ่ม จนถึงเวลา 16.00 น.

 

       อย่างที่ผมเรียนไว้ตั้งแต่แรกว่า ผมวิตกว่านักเรียนจะตอบโจทย์ผมไม่ได้นั้นกลับกลายเป็นว่าโร้ดแม็ปที่นักเรียนนำเสนอต่อที่ประชุมนั้น น่าสนใจศึกษา น่าทึ่ง น่านับถือในความคิดความอ่านของเยาวชนของเรา ที่แม้จะมีเวลาศึกษาเพียงน้อยนิดแต่พลังสติปัญญาของเขานั้นพร้อมที่จะรับปัญหาหรือโจทย์ที่ท้าทายจากคุณครูเพื่อพิสูจน์ศักยภาพในตัวเอง

 

 

 

 

          ก่อนจบกิจกรรมในวันนั้น ผมขอบคุณนักเรียนทุกคนที่ได้ให้บทเรียนอันมีค่าสำหรับผมอีกหนึ่งบทเรียนว่าเยาวชนของเราทุกคนนั้นมีศักยภาพในตัวเองเพียงใด ไม่ว่าจะเป็นใคร เก่ง ไม่เก่ง ดี ไม่ดี ในสายตาของคุณครูหรือผู้ใหญ่ เด็กของเราทุกคนล้วนต้องการแสดงศักยภาพในตัวของเขาเพื่อให้คนอื่นยอมรับว่า เขาก็เป็นคนหนึ่งที่มีตัวตน มีความรู้ ความสามารถ มีความคิด ความฝัน มีจินตนาการ และที่สำคัญคือมี “คุณธรรม”  ตามแบบฉบับของเขาอย่างที่เขามี และแน่นอนที่สุดเขายังต้องการความรัก ความเข้าใจ คำแนะนำสั่งสอนที่สร้างสรรค์ จริงใจ จากผู้ใหญ่อย่างเราๆ นี่แหละ นี่คือคำตอบอย่างที่ผมเขียนไว้ในตอนต้นแล้วว่า คนที่น่าเป็นห่วงนั้นไม่ใช่เด็กๆ เยาวชนทั้งหลายหรอกครับแต่ก็คือตัวผมนั่นเองที่น่าเป็นห่วงเพราะประเมินความสามารถของเด็กๆ ต่ำเกินไป เป็นความผิดที่ไม่น่าให้อภัยเลยจริงๆ...