ยางพารา จากทะเลถึงภูเขา
น้ำยางสด ขายกันสดๆ กลางหมู่บ้าน รับเงินสดๆ ณ วันนี้ตกราคากิโลกรัมละ 70 กว่าบาท น้ำยางสดแปรเป็นยางแผ่นตากแห้งรมควัน ก็ยิ่งขายแพงกว่านั้น คนสวนยางมีเงินมีทองผิดหูผิดตา ล่อตาล่อใจไปถึงคนถิ่นอื่น ว่าเจ้ายางพาราน่าจะเป็นพืชตัวใหม่ที่เข้ามาสร้างความหวังใหม่ให้คนปลูกได้เก็บดอกผลกำไรอย่างเป็นกอบเป็นกำ
ไม่ใช่เรื่องยากที่การถ่ายเทความคิด ประสบการณ์ ถึงวิธีการปลูก การดูแลรักษา และการหาตลาดในอนาคต ยางพาราเข้ามาถึงดินแดนปักษ์ใต้อย่างต้นไม้ขออาศัย เอาเมล็ดไปขว้างทิ้งไว้ตามป่า แล้วปล่อยให้โตร่วมกับไม้อื่นไปตามยถากรรม
ไม่มีใครคาดคิดว่าวันหนึ่ง มันจะกลายเป็นผลผลิตมีราคา
ยางพาราผ่านร้อนผ่านหนาวมายาวนานกว่าสองชั่วอายุคน ผ่านการทดลองปลูกในรูปแบบต่างๆ ตามสภาพพื้นที่เนื้อดิน ดินเหนียว ดินปนทราย ดินกรวดหินผ่านเส้นทางราคาตกต่ำย่ำแย่ คนสวนยางต้องยอมทนกลืนกินราคาต่ำนั้นเรื่อยมา
จากยางที่ปลูกทิ้งๆ ขว้างๆ วันหนึ่งมันถูกปรับปรุงพันธุ์ใหม่ให้มีน้ำยางออกมากกว่าเดิม ใช้เวลาปลูกเร็วกว่าเดิม มีงานวิจัยสวนยางค้นหาวิธีสร้างพันธุ์ใหม่ ปุ๋ยบำรุงพันธุ์ วิธีกรีดให้ใช้ต้นยางไปได้นานๆ
ล้วนต้องสั่งสมประสบการณ์มาทั้งสิ้น จากลูกยางกลายเป็นต้นยางพันธุ์ใหม่ ไม่ใช่งานที่ทำกันเล่นๆ เลย การเตรียมดินให้เตียนโล่ง ปราศจากไม้พันธุ์อื่นอยู่เลยแม้แต่ต้นเดียว เป็นข้อตกลงระหว่างคนปลูกยางกับเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการทำสวนยาง นั่นหมายถึง ค่าปุ๋ย ค่าแรง ที่สามารถเบิกจ่ายได้ จนกว่าต้นยางจะกรีดได้
วันที่ต้นไม้ล้มตามๆ กันเพื่อปลูกยางพารา ไม่มีใครรู้สึกเสียดายไม้พันธุ์ดั้งเดิมจะสูญหายไปแม้แต่น้อย เห็นดีเห็นงามตามข้อตกลงส่งเสริมทำสวนยาง กระทั่งไม้ป่า พืชพันธุ์ในท้องถิ่นดั้งเดิมหายไปเป็นปลิดทิ้ง ก็ยังไม่มีใครรู้สึกเสียดาย
ยางพาราหนึ่งต้น ต้องแลกกับการขุดรากถอนโคนไม้พันธุ์ดั้งเดิมเป็นจำนวนมากมายมหาศาล กว่าจะได้ป่ายางขึ้นงอกงามเป็นแถวเป็นแนว
ต้นยางพาราไม่รุกล้ำถอนรากถอนโคนป่าเก่าดั้งเดิมอย่างเดียว ยังลุกล้ำเข้าไปบนที่นา ถมนาเป็นสวนยาง ถมป่าพรุเป็นสวนยาง รุกขึ้นไปบนภูเขา รุกไปชิดลำน้ำ ลำห้วย หนองบึงคูคลอง
ต้นยางล้ำไปถึงทุกหนทุกแห่ง แม้กระทั่งเขตแดนแบ่งดิน ยังล้ำข้ามไปได้ง่ายดายจนกลายเป็นกรณีพิพาท เกิดศึกสายเลือดแย่งชิงดินแบ่งแดนแค่หนึ่งวาสองวา นั่นหมายถึงศักดิ์ศรีใครแน่กว่าใครด้วย นำพามาซึ่งความหมิ่นเหม่ทำลายสมานฉันท์ ไม่นับพี่นับน้อง ไม่นับญาติ ไม่นับเพื่อนมานักต่อนัก
โลกของคนสวนยาง ก็ดำรงอยู่ในวิถีชีวิตอันแตกต่างเช่นนั้น วันดีคืนดีหรอกที่จะมีใครคิดล้างบัญชีความเคียดแค้นชิงชังใส่กันบ้าง แต่ถึงที่สุดก็ทนๆ กันไป ยอมๆ กันไป แบ่งกันอยู่
แบ่งกันกิน กุมสภาพเขตแดนอยู่กินกันไป ขอเพียงให้ต้นยางงอกงามเติบโต และคนกรีดยางมีช่องทางพออยู่กันไปได้
วันหนึ่งราคายางสูงขึ้นผิดหูผิดตานี่เอง นำพามาซึ่งความเปลี่ยนแปลงขนานใหญ่ในชุมชนคนกรีดยาง นั่นอาจเป็นผลดีมากกว่าผลร้าย คนได้ลืมตาอ้าปาก มีโอกาสได้เดินทางท่องเที่ยวไกลๆ ได้ถอยรถใหม่ป้ายแดง สร้างบ้านใหม่ เสาะหาเครื่องไม้เครื่องมืออำนวยความสะดวกต่างๆ นานาตามแต่ใครจะชอบพอใจสิ่งใด
จนผืนนาหดสั้นลง ทิ้งนามาทำสวนยาง ทำนาแล้วขาดทุน สู้ทำสวนยางเอาเงินไปซื้อข้าวมากินไม่ได้ คุ้มทุนแรงงานกว่ากันเยอะ
นอนแต่หัวค่ำ ตื่นกลางดึก วันแล้ววันเล่า หมุนวนกันไป
ผืนดินสวนยาง ไม่มีวันลดน้อยลงเลย ยางแก่ ให้น้ำยางน้อย ก็สามารถขายไม้ได้ ราคาดีอีกต่างหาก ต้นหนึ่งมีราคาหลายร้อยบาท เช่นนี้แล้ว เป็นความลงตัวทั้งต้นทุนและราคาผลตอบแทน
วันนี้ ยางราคาดี แต่วันข้างหน้าไม่แน่ว่าจะยืดยาวอีกนานแค่ไหน
ไม่มีใครอยากตั้งคำถามว่าไม้พันธุ์ท้องถิ่นดั้งเดิมหายไปไหน หรือหลงเหลืออยู่ที่ใดบ้าง มันถูกกำจัดออกไปพร้อมๆ กับการมาถึงของต้นยางเป็นแถวเป็นแนว มันมีความสำคัญถึงขนาดไม่มีใครคิดอาลัยสิ่งที่สูญหายไปแล้ว
ลองมองออกไปในสวนยางของคนทำสวนยาง ว่าที่ใดบ้างมีต้นไม้เก่าก่อนหลงเหลือเป็นขวัญตาขวัญใจ และคงไม่มีใครออกแรงด้วยเหตุผล พอที่จะยื้อยึดออกแรงเพาะพันธุ์ไม้ที่สูญหายกลับมาอีกครั้ง เพราะมันไม่ใช่บทเรียนความสูญเสีย
แต่เป็นความเพิ่มเติมขึ้นมาเหนือดินแดน จากไม้มาพักอยู่อาศัยตามยถากรรม กลับเป็นไม้ขึ้นชื่อนำทางชีวิต อยู่เหนือชีวิตทั้งมวล วันนี้ ยางพาราเริ่มทยอยเดินทางต่อไปยังถิ่นอื่น ไปจนถึงถิ่นภูเขาลึก กลางป่าลึก
