“หากบุคคลเหล่านี้ถูกทอดทิ้ง ถูกมองข้าม ขาดความเคารพยำเกรงจนถึงขั้นดูหมิ่นแล้ว อะไรจะเกิดขึ้นตามมา”

 

 

เพลงพื้นบ้าน : ขอเชิญร่วมเสนอแนะ

วิธีการ/แนวทางในการรักษาไว้ให้คงอยู่

- ขนบประเพณีไทย

- ที่นับวันจะหายไป

นายชำเลือง มณีวงษ์

ผู้มีผลงานดีเด่น รางวัลราชมงคลสรรเสริญ ด้านเพลงพื้นบ้าน ปี 2547

          ผมได้แสดงความเห็นในความน่าเป็นห่วงของสังคมไทยในยุคปัจจุบัน เมื่อคิดอะไรได้ก็ลงมือทำกันไปที พอมีกระแสแรงเข้ามาก็จัดให้มีโครงการรองรับ แล้วจะมีใครบ้างที่มองเห็นว่า สิ่งที่ต้องสูญหายไปนั้น เกิดจากความไม่เห็นคุณค่า ไม่สนใจ ปล่อยวาง ทอดทิ้งไปจนถึงการแสดงความไม่ชอบออกมาให้เห็น แต่เมื่อถึงเวลาที่จะต้องเรียกร้องเอาสิ่งนั้นกลับคืนมา ก็อาจจะไม่มีตัวตนให้ได้ไขว่คว้ากลับคืนมาเสียแล้ว

          ผมได้รับชมรายการถ่ายทอดสดพิธีเปิดการแข่งขันกีฬาทางสถานีโทรทัศน์ โดยมีจังหวัดหนึ่งเป็นเจ้าภาพ ผมขอชื่นชมในความคิดของคณะกรรมการจัดกิจกรรมกีฬาในครั้งนี้ ที่เขากล้าที่จะนำเอาศิลปะท้องถิ่น วัฒนธรรมประเพณี วิถีชีวิตของชาวบ้านมานำเสนอให้ได้ชมด้วยความภาคภูมิใจ ตลอดเวลาประมาณ 2 ชั่วโมง ผมได้ชมการแสดงหลายชุด อาจเป็นเพราะผมรักในศิลปะการแสดงของท้องถิ่นมายาวนาน ไม่ว่าจะเป็นการแสดงของจังหวัดใด ผมดูได้ตลอดจนจบการแสดง ต้องยอมรับว่า ผมเพลิดเพลินและมีความสุขใจไปกับการมองเห็นและฟังเสียงร้องเสียงดนตรีที่บรรเลงอยู่กลางสนาม

          ในทางกลับกัน ผมก็ได้เห็นการจัดกิจกรรมที่คล้าย ๆ กัน เป็นกิจกรรมการแข่งขันกีฬาในระดับชาติเช่นเดียวกัน ผิดกันแต่เพียงว่า ในภาพที่เห็นจากการถ่ายทอดสดทางสถานีโทรทัศน์ครั้งนี้ เป็นการจัดพิธีเปิดที่อลังการมาก ใช้งบประมาณลงทุนจำนวนมาก การแสดงสนุกสนานตื่นเต้น มีทั้งชุดการแสดงที่ใช้คนเป็นจำนวนมาก ประกอบแสงสีเสียงที่ตระการตา ใช้เวลาในการนำเสนอประมาณ 1 ชั้วโมงก็จบกิจกรรม ความตื่นตาตื่นใจหายไปกับแสงสีเสียงที่ผ่านมาแล้วก็ผ่านไป ผ่านเข้ามาแล้วก็มอดไป สมกับยุคไฮเทคโนโลยีมาก

          ผมคิดแต่เพียงว่า การแสดงประกอบแสงสีเสียงในวันนี้หาดูได้ง่ายมีอยู่มากมายทั่วไปเป็นการนำเสนอในรูปแบบใหม่ที่สามารถย่อส่วนเรื่องราวและระยะเวลาในอดีตมาให้เห็นได้ ในเวลาอันสั้น แต่ค่าใช้จ่ายค่อนข้างสูง หากนำเอาศิลปะการแสดงของท้องถิ่นมานำเสนอจะสามารถลดค่าใช้จ่ายได้มาก แต่ก็จะต้องมีการออกแบบให้สามารถผสมผสานไปกับเทคโนโลยีที่ทันสมัยได้ ในช่วงเวลานี้คงไม่มีอะไรที่น่าจะนำมากล่าวถึงได้ดีเท่ากับประเพณีสงกรานต์หรือเทศกาลสงกรานต์ เพราะยังอยู่ในช่วงของเทศกาล นอกจากเทศกาลสงกรานต์แล้วเราอาจจะเรียกวันหยุดหลาย ๆ วันนี้ว่า “วันครอบครัว”  “วันผู้สูงอายุ” “วันรดน้ำขอพร”

         

         

         

          

         

          ผมมีโอกาสได้ไปร่วมงานประเพณีสงกรานต์ 2 สถานที่ สถานที่หนึ่งไปในฐานะผู้แสดงเพลงพื้นบ้าน อีกสถานที่ไปในฐานะประชาชนธรรมดา อยากรู้อยากเห็นประเพณีเก่า ๆ ว่าเขาทำกิจกรรมอะไรกัน

          สถานที่ 1 เขาจัดงานวันผู้สูงอายุ คณะกรรมการเรียนเชิญผู้เฒ่าผู้แก่ในชุมชนจำนวนหลายร้อยคนมานั่งยังสถานที่ ที่ได้จัดเตรียมเอาไว้ มีพิธีกรประชาสัมพันธ์บอกถึงความสำคัญของวันสงกรานต์ แล้วก็กล่าวถึงการรดน้ำขอพรจากผู้สูงอายุอยู่เป็นระยะ ๆ พอได้เวลา 08.30 น. ก็จัดให้มีการแสดงเพลงพื้นบ้าน ณ บนเวที ที่คณะกรรมการจัดเตรียมเอาไว้ซึ่งอยู่ภายใต้ร่มเงาของเต้นจำนวนมาก เพลงพื้นบ้านทำการแสดงไปได้ 1 ชั่วโมงก็เป็นเวลาที่จะเข้าสู่พิธีการของการจัดงาน (การแสดงหยุดชั่วคราว) โดยมีท่านนายอำเภอให้เกียรติมาเป็นประธานในพิธี ท่านประธานกล่าวถึงความสำคัญของผู้สูงอายุ ขอบคุณท่านผู้สูงอายุและผู้ที่มาร่วมงาน ต่อจากนั้นก็เป็นการรดน้ำและขอพรจากสูงอายุที่นั่งอยู่เป็นแถว 3 ชั้น (รูปตัวยู) เพลงพื้นบ้านทำการแสดงต่อ เมื่อรดน้ำเสร็จ ก็นำอาหารมาให้ผู้สูงอายุรับประทาน ตามด้วยของหวาน และสุดท้ายเป็นพิธีมอบของขวัญให้กับผู้สูงอายุทุกท่าน งานเลิกเวลา 11.45 น.หลังจากงานเลิก ผู้ที่มาร่วมงานจำนวนกว่า 500 คน เดินทางกลับ ยังมีคณะกรรการเข้าแถวกันขึ้นไปบนเวทีรดน้ำที่บ่าของผมและนักแสดงแบบสุภาพ พวกเขาขึ้นมาขอพร คงเห็นว่าผมสูงอายุแล้วกระมัง (59 ปีแล้ว) เด็ก ๆ นักแสดงได้รับรางวัลน้ำจากท่านนายกฯ เทศบาลและคณะกรรมการกันทั่วทุกคน ในระหว่างที่เดินทางกลับเด็ก ๆ ยังกล่าวถึงงานในวันนี้ว่า “ได้ทั้งความสนุกและรู้สึกอบอุ่นใจ”

          สถานที่ ที่ 2 ผมมีโอกาสได้ไปร่วมกิจกรรม เพราะอยากเห็นรูปแบบของงานและการอนุรักษ์ประเพณี งานนี้จัดได้ใหญ่โตมาก ๆ เวทีการแสดงอลังการ สถานที่กว้างขวาง มีอาหารและลานเบียร์บริการผู้มาเที่ยว การแสดงเน้นไปที่ความทันสมัย จัดหาของแปลกที่ไม่มีในจังหวัดของตนมาให้ชม เรียกว่าถ้าเป็นวัยรุ่นโดนใจกันทั้งหมด แต่ถ้าหากเป็นคนสูงวัยอย่างผมก็ให้นึกว่า แทบจะไม่มีส่วนเกี่ยวข้องในประเพณีนี้เลย เพราะว่า กิจกรรมจัดให้มีวงดนตรีลูกทุ่ง ประกวดความงาม ประกวดร้องเพลงลูกทุ่ง การแสดงโชว์เป็นชุดที่เน้นเรื่องของการเต้นที่สนุกสนาน ไม่สามารถที่จะมองหาเอกลักษณ์ของท้องถิ่นได้ และถ้าจะมองหาจุดที่จะเป็นการส่งเสริมสถาบันครอบครัว ไม่มี รวมทั้งการยกย่องเชิดชูผู้สูงอายุไม่มี ทั้งนี้อาจเป็นเพราะคณะกรรมการจัดงานเป็นคนรุ่นใหม่จึงไม่ได้นำเอาเรื่องราวเก่า ๆ ตามประเพณีมานำเสนอให้คนรุ่นใหม่ได้เห็น เมื่องานจบความสนุกก็หมดไป ไม่ได้ทั้งวิธีการและแนวทางสอนใจคนรุ่นใหม่

          ขนบ : คือ แบบอย่าง ระเบียบ แบบแผน

          ขนบประเพณี : แบบแผน หรือแบบอย่างที่ถือสืบต่อกันมานาน

          ขนบประเพณีไทย : เป็นขนบประเพณีที่คนไทยยึดถือสืบทอดกันมานาน

          คิดแล้วก็ให้น่าเสียดายว่า มีบางสิ่งบางอย่าง หรือหลายสิ่งหลายอย่างที่เคยเป็นแบบอย่าง มีแบบแผน มีระเบียบที่ดี กำลังจะจางหายไปจากประเทศไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่งคำว่า ผู้ใหญ่ ผู้สูงอายุ ผู้เฒ่าผู้แก่ “หากบุคคลเหล่านี้ถูกทอดทิ้ง ถูกมองข้าม ขาดความเคารพยำเกรงจนถึงขั้นดูหมิ่นแล้ว อะไรจะเกิดขึ้นตามมา”